I SA/Sz 439/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Sędziowie Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.),, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi J.L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, jako organ nadzoru nad postępowaniem egzekucyjnym, uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w sprawie uznania za nieuzasadnione zarzuty J. L. z dnia [...] stycznia 2019 r. zgłoszone do opisu i oszacowania wartości zajętej nieruchomości gruntowej niezabudowanej położonej w miejscowości L., objętej księgą wieczystą nr [...] (nr działki [...]) i umorzył postępowanie w sprawie rozpoznania zarzutów do opisu i oszacowania nieruchomości. Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego przez Burmistrza Miasta L.. Wezwaniem organu egzekucyjnego z dnia [...] października 2017 r., skierowanym do zobowiązanego na adres ul. [...]/1, [...], zobowiązano go do zapłaty określonych należności pieniężnych wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi, w terminie 14 dni pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości gruntowej objętej księgą wieczystą nr [...] Po upływie terminu określonego w wezwaniu, organ egzekucyjny przystąpił do opisu i oszacowania wartości zajętej nieruchomości. Termin opisu i oszacowania wartości nieruchomości organ egzekucyjny wyznaczył na 31 grudnia 2018 r. W dniu 16 listopada 2018 r. zawiadomienie doręczono wierzycielowi, a 21 listopada 2018 r. organ egzekucyjny zawiadomił o tym terminie zobowiązanego na adres: ul. [...], [...]. Dodatkowo, przez publiczne obwieszczenie wywieszone w Urzędzie Skarbowym w P. oraz Urzędzie Miasta i Gminy L., zawiadomiono nieznanych uczestników postępowania o terminie opisu i oszacowania oraz wezwano do zgłoszenia praw do nieruchomości. Następnie, 31 grudnia 2018 r. organ egzekucyjny dokonał opisu i oszacowania nieruchomości, sporządzając z tych czynności protokół. Wyceny nieruchomości dokonano na podstawie opinii rzeczoznawcy majątkowego J. A., który wartość rynkową określił na kwotę [...]zł. Jak wynika z ww. protokołu, żaden z uczestników nie był obecny przy czynności opisu i oszacowania nieruchomości. W dniu 17 stycznia 2019 r. doręczono zobowiązanemu odpis protokołu z opisu i oszacowania nieruchomości na adres ul. [...], [...]., zobowiązany zaś 19 stycznia 2019 r. nadał przesyłką pocztową pismo z tej samej daty obejmujące zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] stycznia 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. uznał za nieuzasadnione zgłoszone zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości dokonane protokołem z dnia 31 grudnia 2018 r. W zażaleniu na ww. postanowienie zobowiązany podniósł, że nie otrzymał opinii rzeczoznawcy, o którą wnioskował i zażądał nakazania organowi egzekucyjnemu przesłania tej opinii. Zarzucił, że wartość nieruchomości została znacznie zaniżona, oraz że pracownicy tego organu działają na jego niekorzyść, pozbawiając uczestnictwa w postępowaniu, możliwości zgłaszania zarzutów, zażaleń i ignorując składane wnioski. Uzasadniając zaskarżone postanowienie, organ nadzoru - powołując przepisy art. 110u § 1, art. 110o ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm.); dalej: "u.p.e.a.", regulujące instytucję opisu i oszacowania nieruchomości - wyjaśnił, że chociaż zobowiązany nie uczestniczył przy czynnościach opisu i oszacowania, to 14-dniowy termin na zgłoszenie zarzutów od czynności kończącej ten etap, dokonanej 31 grudnia 2018 r., rozpoczął bieg 1 stycznia 2019 r. i upływał z dniem 14 stycznia 2019 r. Z tego względu, zarzuty wniesione 19 stycznia 2019 r. organ uznał za wniesione z uchybieniem terminu i niepodlegające merytorycznemu rozpatrzeniu, bowiem termin określony w art. 110 u § 1 u.p.e.a. jest terminem procesowym; uchybienie terminowi ustawowemu powoduje bezskuteczność czynności. Z tej też przyczyny organ stwierdził, że konieczne było uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania w sprawie. Ponadto, organ nadzoru - dostrzegając, że operat szacunkowy stanowił integralną część protokołu opisu i oszacowania nieruchomości, którego nie doręczono zobowiązanemu - zobowiązał organ egzekucyjny do niezwłocznego doręczenia zobowiązanemu tego dokumentu. Organ też wyjaśnił, że kwestia zarzutu nieskuteczności doręczenia na właściwy adres zobowiązanemu wezwania do zapłaty z dnia 11 października 2018 r. zostanie rozstrzygnięta odrębnym postanowieniem wydanym w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne. W skierowanej do sądu skardze na ww. postanowienie skarżący złożył wniosek o jego uchylenie postanowienia w całości oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia celem uwzględnienia zgłoszonych przez niego zarzutów do opisu i oszacowania nieruchomości. W jego ocenie, nie uchybił on terminowi do wniesienia zarzutów do czynności opisu i oszacowania, zaś organ egzekucyjny naruszył przepisy prawa, nie dołączając do doręczonego jemu protokołu z tej czynności operatu szacunkowego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że forma rozstrzygnięcia w sprawie dotyczącej uchybienia terminowi do wniesienia zarzutów na czynność opisu i oszacowania wartości nieruchomości w postępowaniu egzekucyjnym powinna przybrać formę postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu - jak uczynił to organ nadzoru - a nie postanowienia odmawiającego uwzględnienia zarzutów do czynności opisu i szacowania wartości nieruchomości, aczkolwiek ta forma nie ma większego wpływu na uprawnienia zobowiązanego: obie formy rozstrzygnięcia są dla zobowiązanego niekorzystne, lecz zobowiązany nie jest pozbawiony uprawnienia do ich zaskarżenia zażaleniem, a następnie skargą sądowoadministracyjną. Podzielając w tej materii stanowisko Naczelnego Sadu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 8 września 2016 r. sygn. akt II FSK 93/15, należy wyjaśnić, że w razie wniesienia zarzutów do opisu i oszacowania wartości zajętych nieruchomości po terminie przewidzianym w art. 110u § 1 u.p.e.a., ustawa egzekucyjna nie przewiduje jakie rozstrzygnięcie w takiej sytuacji winien podjąć organ egzekucyjny. Orzecznictwo sądów administracyjnych nie jest jednolite co do określenia w jakiej formie należy rozstrzygać zarzuty wniesione po terminie. Z jednej strony przyjmuje się, że powinno się wówczas odmówić uwzględnienia zarzutu (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 14 stycznia 2014 r. sygn. akt I SA/Wr 1342/13) bądź pozostawić zarzuty bez rozpoznania (wyroki WSA w Łodzi z dnia 21 czerwca 2016 r. sygn. akt: III SA/Łd 209/16, III SA/Łd 252/16; wyrok WSA w Opolu z dnia 18 lutego 2015 r. sygn. akt I SA/Op 484/14). Wśród możliwych rozstrzygnięć w przedmiocie zarzutów można także wymienić: umorzenie postępowania w przedmiocie zarzutów (wyroki NSA: z dnia 24 października 2000 r. sygn. akt I SA/Ka 712/99; z dnia 8 lutego 1994 r. sygn. akt SA/Wr 1463/93.), albo nieuwzględnienie zarzutów z powodu ich wniesienia po upływie terminu (wyrok NSA z dnia 1 października 1999 r. sygn. akt I SA/Lu 722/98; wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 kwietnia 2008 r. sygn. akt III SA/Łd 19/08). Sądy administracyjne akceptują również tego typu rozstrzygnięcia jak: odmowa wszczęcia postępowania przez organ egzekucyjny w sprawie zgłoszonych zarzutów w związku z uchybieniem terminu do ich wniesienia (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 27 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Gd 1017/13). Wprawdzie niektóre z orzeczeń wydane zostały w przedmiocie zarzutów egzekucyjnych, jednakże - na zasadzie analogii - można je odnieść do tej sprawy, bowiem w zakresie wniesienia zarzutów egzekucyjnych po terminie, u.p.e.a. również nie zawiera przepisów wskazujących na sposób i formę rozstrzygnięcia. We wszystkich tych przypadkach podkreśla się jednak, że uchybienie terminowi do wniesienia zarzutów powoduje bezskuteczność dokonanej przez stronę czynności procesowej, co prowadzić może do zamknięcia drogi dalszego postępowania. Możliwość taką dopuszczono również w art. 61a k.p.a., między innymi w sytuacji, gdy postępowanie nie może być wszczęte z każdej uzasadnionej przyczyny. Takiej uzasadnionej przyczyny upatrują organy właśnie w fakcie uchybienia terminowi, zakreślonemu na wniesienie zarzutów do opisu i oszacowania. Z taką oceną można się zgodzić, gdyż jej bezpośrednim skutkiem jest wyłączenie dopuszczalności merytorycznego zbadania zasadności zarzutów. Jakkolwiek, bardziej właściwą formą byłoby stwierdzenie przez organy uchybienia terminu, konsekwencja byłaby identyczna. W sytuacji, gdy organ stwierdzi, że środek odwoławczy został wniesiony z uchybieniem terminu, nie może przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania, a ma obowiązek zastosować się do dyspozycji art. 134 k.p.a. Przepis ten stanowi o obowiązku stwierdzenia w takim przypadku, postanowieniem (mającym walor postanowienia ostatecznego) uchybienia przez stronę terminu do wniesienia odwołania. Norma prawna wynikająca z art. 134 k.p.a. ma charakter imperatywny. Wydanie postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania jest obowiązkiem organu odwoławczego w każdym przypadku, gdy takie uchybienie wystąpi. Uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie jej wystąpienia organ nie ma innej możliwości, niż wydanie postanowienia w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia środka zaskarżenia. Organ nie może bowiem w takiej sytuacji przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania, lecz ma obowiązek zastosować się do dyspozycji art. 134 k.p.a. Odnosząc się dalej do zasadniczej w sprawie kwestii, tj. liczenia terminu do wniesienia zarzutów na czynność opisu i oszacowania wartości nieruchomości, wskazać należy, że - zgodnie z treścią art. 110u § 1 u.p.e.a. - zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości mogą być wnoszone przez wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Skład orzekający w sprawie podziela pogląd organu nadzoru, że z art. 110u u.p.e.a. wynika, iż termin na złożenie zarzutów wynosi 14 dni i liczony jest od dnia ukończenia opisu i oszacowania, nie zaś od innego momentu np. doręczenia protokołu z tej czynności (por. także ww. wyrok NSA sygn. akt II FSK 93/15). W analizowanej sytuacji początek 14-dniowego terminu do wniesienia zarzutów liczony jest odmiennie aniżeli w odniesieniu do pozostałych czynności organu egzekucyjnego (art. 27 § 1 pkt 9 w zw. z art. 33 u.p.e.a.). Termin ten biegnie od dnia ukończenia opisu i oszacowania, przez który należy rozumieć sporządzenie i podpisanie protokołu z tej czynności. Zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości uregulowane w tym przepisie są samodzielnymi środkami prawnymi, których nie należy identyfikować z zarzutami w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, o jakich mowa w przepisach art. 33 - art. 35 u.p.e.a. (W. Grześkiewicz, Komentarz do art.110(u) ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji [(w:] D. R. Kijowski (red.), E. Cisowska-Sakrajda, M. Faryna, W. Grześkiewicz Władysław, C. Kulesza, W. Łuczaj, P. Pietrasz, J. Radwanowicz-Wanczewska, P. Starzyński, R. Suwaj, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, LEX nr 426881). Według składu orzekającego w sprawie, organ egzekucyjny dopełnił wymogu i w protokole opisu i oszacowania z 31 grudnia 2018 r. pouczył zobowiązanego o terminie do złożenia zarzutów w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości, wskazując jednocześnie moment ukończenia czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości na ten dzień godz. 13:00. Organ egzekucyjny prawidłowo wskazał zobowiązanemu termin do wniesienia zarzutów oraz wskazał datę zakończenia czynności opisu i oszacowania. Protokół doręczony został zobowiązanemu 14 lutego 2018 r. (po awizowaniu). Niezależnie od spełnienia tego wymogu, organ egzekucyjny już w zawiadomieniu z dnia 14 listopada 2018 r. o planowanej na 31 grudnia 2018 r. czynności opisu i oszacowania pouczył skarżącego, iż zarzuty do tej czynności mogą być wnoszone w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania, które to zawiadomienie skarżący odebrał 21 listopada 2018 r. Zatem, prezentowane przez skarżącego stanowisko, jakoby termin ten należało liczyć od dnia doręczenia protokołu z tej czynności egzekucyjnej nie znajduje żadnego uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa. Z tych wszystkich względów należy uznać, że skarżący nie wykazał w sprawie naruszenia przepisu art. 110u u.p.e.a., zaś zaskarżone rozstrzygnięcie umarzające postępowanie w sprawie odpowiada wymogom co do formy rozstrzygnięcia, gdyż nie było podstaw do merytorycznego rozpoznania zażalenia skarżącego, jako wniesionego po upływie terminu. Nadto, jak wynika z akt sprawy, organ nadzoru załatwił także drugą sporną w sprawie kwestię, tj. oceny właściwego adresu do doręczeń i skuteczności doręczenia zobowiązanemu wezwania do zapłaty z dnia 11 października 2018 r., bowiem postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2019 r., po rozpoznaniu zażalenia zobowiązanego na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] lutego 2019 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów egzekucyjnych prowadzonego na podstawie wskazanego tytułu wykonawczego utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Z kolei postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2019 r. organ ten: 1) uchylił zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] lutego 2019 r. w części dotyczącej odmowy wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynność zajęcia nieruchomości dokonanej wezwaniem z dnia 22 października 2018 r. nr [...] i orzekł o braku podstaw do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie skargi na tę czynność; 2) utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie w części dotyczącej odmowy wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynność zajęcia nieruchomości dokonanej wezwaniem z dnia 11 października 2018 r. nr [...] Z treści tych postanowień wynika, że wskazanym przez wierzyciela (Burmistrza Miasta L.) adresem zobowiązanego, potwierdzonym przez System Centralnej Rejestracji był adres przy ul. [...]/1 w L.. Natomiast, dopiero pismem z dnia 18 października 2018 r. (wpływ do Urzędu Skarbowego w P. - 19 października 2018 r.) skarżący poinformował organ egzekucyjny o nowym adresie korespondencyjnym, tj.: ul. [...], [...]. Skargi na ww. postanowienia organu nadzoru zostały oddalone nieprawomocnymi wyrokami Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Szczecinie, odpowiednio: z dnia 4 grudnia 2019 r. sygn. akt I SA/Sz 483/19 i z dnia 21 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Sz 485/19. Z tych wszystkich względów, skargę - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) - należało oddalić. Powołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.