IV SA/Po 893/19

WyrokWSA w Poznaniu2020-01-23

Skład orzekający: Jerzy Stankowski, Józef Maleszewski, Maria Grzymisławska - Cybulska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy świadczenie wychowawcze zostało nienależnie pobrane w sytuacji, gdy wnioskodawca wskazał w składzie rodziny syna z poprzedniego małżeństwa, nie przedkładając jednocześnie wyroku rozwodowego, a dziecko faktycznie zamieszkuje z matką i pod jej opieką?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy administracji błędnie zastosowały art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, uznając świadczenie za nienależnie pobrane z powodu świadomego wprowadzenia w błąd. Sąd stwierdził, że organ pierwszej instancji nie przeprowadził wystarczającego postępowania wyjaśniającego, a okoliczności dotyczące faktycznego miejsca zamieszkania dziecka i sprawowania nad nim opieki powinny były skutkować wznowieniem postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., a nie uznaniem świadczenia za nienależnie pobrane. Brak wspólnego zamieszkiwania dziecka ze skarżącym, zgodnie z definicją rodziny w art. 2 pkt 16 p.p.w.d., powinien prowadzić do odmowy przyznania świadczenia.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji o uznaniu świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane i zobowiązaniu do jego zwrotu. Organ pierwszej instancji uznał, że skarżący, wskazując w składzie rodziny syna z pierwszego małżeństwa, nie przedłożył wyroku rozwodowego, zgodnie z którym władzę rodzicielską nad synem sprawuje matka, co miało świadczyć o świadomym wprowadzeniu organu w błąd. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy. Skarżący kwestionował te ustalenia, zarzucając naruszenie przepisów k.p.a. i ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...].

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski (spr) Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska - Cybulska Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Walocha po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi W. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia za nienależnie pobrane i zwrot świadczenia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] Decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy [...] uznał, że kwota świadczenia wychowawczego wypłacona W. T. (zwanemu dalej również "Skarżącym") w formie świadczenia wychowawczego na dziecko O. T. w wysokości [...] zł miesięcznie na podstawie decyzji nr [...] za okres od dnia [...] października 2017 r. do [...] sierpnia 2018 r. w łącznej wysokości [...] zł jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami, a także zobowiązał Skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że decyzją Burmistrza Gminy i Miasta [...] z dnia [...] września 2017 r. nr [...] Skarżący nabył na okres od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko O. T. w wysokości [...] zł miesięcznie. W części 1 pkt 4 wniosku o przyznanie świadczenia, w składzie rodziny Skarżący wskazał oprócz siebie, żony A. T., córki O. także syna K.. W toku postępowania o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na okres [...] organ ustalił, iż małoletni K. jest dzieckiem z pierwszego związku małżeńskiego Skarżącego i zamieszkuje wraz z matką. Skarżący nie przedłożył organowi dokumentów mających wpływ na podjęcie decyzji w sprawie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na drugie dziecko - wyroku sądu z dnia [...] listopada 2008 r. sygn. akt I C [...], w którym rozwiązano małżeństwo E. T. z W. T. i powierzono E. T. wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem K. T.. Organ uznał, że córka O. T. jest pierwszym i jedynym dzieckiem w rodzinie Skarżącego, co oznaczało obowiązek organu aby zweryfikować, czy w odniesieniu do rodziny osoby ubiegającej się o świadczenie spełnione zostało kryterium dochodowe. Burmistrz ustalił, że miesięczny dochód rodziny w 2016 r. wyniósł [...] zł, co w przeliczeniu na jednego członka rodziny wynosi [...] zł i przekracza kwotę [...]zł, tj. określone w art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1851; zwanej dalej "p.p.w.d.") kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Zatem niespełnione zostały przesłanki uprawniające do otrzymywania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. W konsekwencji organ uznał, że Skarżący wpisując do składu rodziny syna z pierwszego związku małżeńskiego, nie przedłożył organowi podejmującemu decyzję dokumentów mających wpływ na podjęcie decyzji w sprawie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na drugie dziecko, pomimo że był w posiadaniu wyroku sądu z dnia [...] listopada 2008 r., zgodnie z którym władzę rodzicielską nad małoletnim K. T. powierzono matce dziecka. Skarżący przemilczał istotne okoliczności mające wpływ na przyznanie świadczenia wychowawczego, dlatego też na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 p.p.w.d. organ uznał świadczenie wychowawcze jako nienależnie pobrane. Odwołanie od powyższej decyzji złożył W. T. zarzucając jej naruszenie art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 p.p.w.d. przez błędne jego zastosowanie i przyjęcie, iż świadczenie wychowawcze zostało przyznane na podstawie fałszywych zeznań i dokumentów i świadomego wprowadzenia w błąd organu. Decyzji organu I instancji zarzucił również naruszenie art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2018 r., poz. 2096; zwanej dalej "k.p.a.") przez niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego na okoliczność świadomego wprowadzenia w błąd organu oraz art. 9 k.p.a. przez niepoinformowanie w sposób należyty i wyczerpujący o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego. Skarżący wyjaśnił, że wypełniając wniosek o świadczenie wychowawcze w okresie zasiłkowym [...] do składu rodziny wpisał oboje z dzieci, gdyż jest ich ojcem. Syn pozostaje na jego utrzymaniu, łoży na jego rzecz alimenty, stara się uczestniczyć w jego wychowywaniu, mimo wrogiej postawy byłej żony. Rozpatrując wniosek organ I instancji miał wszelkie dane (imię, nazwisko, pesel dziecka) by ustalić, że syn K. ma inne miejsce zamieszkania. Można było wówczas wezwać Skarżącego do złożenia wyjaśnień, przeprowadzić wywiad środowiskowy na okoliczność zamieszkiwania dziecka. Pozwoliłoby to uniknąć sytuacji z jaką mamy obecnie do czynienia, gdy swoje błędy i zaniechania z etapu rozpatrywania wniosku i wydawania decyzji organ I instancji chce przerzucić na Skarżącego obligując go do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Zdaniem Kolegium ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Skarżący podał we wniosku o przyznanie świadczenia nieprawdziwe informacje. Z wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z [...] sierpnia 2017 r. jednoznacznie wynika, że w części I wniosku pkt 2 wskazał, że nie wnosi o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko zamieszkujące z nim oraz pozostające na jego utrzymaniu. Skarżący wypełniając wniosek wskazał w składzie rodziny syna K. T., który zamieszkuje z matką. Kolegium zaznaczyło, że Skarżący nie legitymuje się orzeczeniem sądu cywilnego o ustaleniu opieki naprzemiennej, nie wynika również z akt sprawy, aby zostało zawarte porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej naprzemiennie. W związku z powyższym świadczenie przyznane i wypłacone Skarżącemu za okres od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. na podstawie decyzji Burmistrza z dnia [...] września 2017 r. było świadczeniem nienależnym i jako takie podlega zwrotowi. Skarżący miał świadomość, iż syn z nim nie zamieszkuje i nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego Świadomie wprowadził w błąd organ I instancji wpisując syna do składu rodziny, podając, że "nie składam wniosku o świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko zamieszkujące ze mną oraz pozostające na moim utrzymaniu". Wskazując, że jest żonaty i nie załączając wyroku sądowego, dążył do wywołania mylnego wyobrażenia organu o stanie jego uprawnień, zgodził się podając nieprawdziwe fakty i zataił istotne dla sprawy okoliczności. Nie ulega zatem wątpliwości, że świadczenie nie należało się Skarżącemu. Tym samym Skarżący swoim zachowaniem wypełnił przesłanki do uznania na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 p.p.w.d. za świadczenia pobrane nienależnie. W skardze do wojewódzkiego sądu administracyjnego W. T. zarzucił decyzji Kolegium naruszenie art. 25 ust. 1 i ust.2 pkt 2 p.p.w.d. przez błędne jego zastosowanie i przyjęcie, iż świadczenie wychowawcze przyznano na podstawie fałszywych zeznań i dokumentów oraz w wyniku świadomego wprowadzenia w błąd organu I instancji, a ponadto naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. przez niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego na okoliczność świadomego wprowadzenia w błąd organu i art. 9 k.p.a. przez niepoinformowanie Skarżącego w sposób należyty i wyczerpujący o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego. W uzasadnieniu Skarżący powtórzył argumentację przedstawioną w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone z zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 4 ust. 2 p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Zgodnie z art. 5 ust. 1 p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości [...] zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu (art. 25 ust. 1 p.p.w.d.). Regulacja zawarta w art. 25 ust. 2 pkt 2 p.p.w.d. uzależnia z kolei uznanie świadczenia za nienależnie pobrane od zaistnienia dwóch przesłanek: po pierwsze - świadczenie zostało przyznane lub też wypłacone; po drugie - podstawą przyznania bądź wypłaty tego świadczenia była jedna ze wskazanych w nim okoliczności: fałszywe zeznania lub fałszywe dokumenty, bądź "świadome wprowadzenie w błąd" przez osobę pobierającą to świadczenie. Pierwsza z tych przesłanek w sposób oczywisty w rozpoznawanej sprawie zachodziła bowiem świadczenie zostało Skarżącemu przyznane (decyzją z dnia [...] września 2017 r.) i następnie wypłacone. Okoliczność ta nie była kwestionowana. Jeżeli zaś chodzi o drugą przesłankę w orzecznictwie przyjmuje się że "błąd", o którym mowa w przepisie art. 25 ust. 2 pkt 2 p.p.w.d. stanowi następstwo świadomego działania pobierającego świadczenie, determinowanego wolą wywołania przekonania po stronie organu, że zostały spełnione warunki przyznania do niego prawa. Świadomym wprowadzeniem w błąd jest m.in. sytuacja, w której osoba ubiegająca się o świadczenie dąży do wywołania mylnego wyobrażenia organu o stanie jego uprawnień lub się na to godzi, podając nieprawdziwe fakty lub zatajając istotne dla sprawy okoliczności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 czerwca 2016 r.; sygn.. akt OSK 2234/14; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej odwołując się do treści art. 25 ust. 2 pkt 2 p.p.w.d. uznały, że Skarżący wpisując do składu swojej rodziny syna z pierwszego małżeństwa, nie przedłożył dokumentów mających wpływ na treść decyzji w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego – wyroku rozwodowego z [...] listopada 2008 r., sygn. akt I C [...], zgodnie z którym władzę rodzicielską nad małoletnim powierzono matce dziecka. Zdaniem organów nie przedkładając tego dokumentu zataił ten fakt i świadomie wprowadził organ w błąd. Nadto organy zaakcentowały, że Skarżący był pouczony o konieczności niezwłocznego powiadomienia organu właściwego wypłacającego świadczenie o przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego zgodnie z wymogiem wynikającym z art. 20 ust. 1 p.p.w.d. W ocenie Sądu ustalenia organów i przyjęte wnioski były błędne. W rozpoznawanej sprawie druga przesłanka nienależnego świadczenia, a więc świadomości Skarżącego co do tego, że nie przysługuje mu świadczenie wychowawcze i w związku z tym świadomego wprowadzenia przez Skarżącego w błąd organu nie została wykazana przez organy, na których spoczywał taki obowiązek (zgodnie z art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a.). Podkreślić należy, że Skarżący złożył wniosek drogą elektroniczną, w którym zgodnie ze wskazanymi polami miał wpisać dane personalne wszystkich członków rodziny zgodnie z definicją rodziny wynikającą z art. 2 pkt 16 p.p.w.d.: ich imiona, nazwiska, daty urodzenia i numer PESEL (część I 4 wniosku). W części II wniosku zawarte były tylko pouczenia o obowiązku poinformowała organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia, w szczególności okoliczności wymienionych w oświadczeniu, uzyskaniu dochodu lub wystąpienia innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia, w tym związanych z koniecznością ponownego ustalenia prawa do tego świadczenia. Nadto wskazano, że niepoinformowanie o zmianach może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia i koniecznością jego zwrotu wraz z odsetkami. Wniosek ten następnie został zweryfikowany przez organ I instancji, co wynika z załączonych do akt administracyjny formularzy wygenerowanych przez organ, w których zawarte są prócz danych osobowych, także dane adresowe wnioskodawcy oraz wszystkich członków jego rodziny, w tym syna K., z których jednoznacznie wynika, że jego matką jest inna osoba niż obecna żona wnioskodawcy oraz ma on inny adres zamieszkania niż Skarżący. Okoliczności te winny wzbudzić w organie wątpliwości co do rzeczywistego stanu rodziny i w trybie art. 15 p.p.w.d. organ powinien był przeprowadzić postępowanie wyjaśniające celem ustalenia faktycznego stanu rodziny Skarżącego w kontekście prawa do świadczenia wychowawczego. Organ tego obowiązku nie wykonał, nie przeprowadził żadnego postępowania wyjaśniającego i decyzją z [...] września 2017 r. przyznał Skarżącemu świadczenie wychowawcze na córkę, przyjmując do składu rodziny syna z pierwszego małżeństwa. Z pouczenia zawartego w tej decyzji doręczonej Skarżącemu nie wynika także jakie to konkretne okoliczności dotyczące zmian mających wpływ na prawo do świadczenia osoba jest zobowiązana niezwłocznie zgłosić. Nie wynika z nich, że taką okolicznością jest posiadanie wyroku rozwodowego z 2008 r., w którym określono że matce małoletniego powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej. Skarżący mógł zatem pozostawać w błędnym przekonaniu, że prawidłowo złożył wniosek i prawo do świadczenia mu przysługuje. Tym bardziej, że w jego ocenie od dnia złożenia wniosku nie doszło do żadnej zmiany okoliczności faktycznych. Nie można zatem przypisać Skarżącemu świadomego, wynikającego ze złej woli wprowadzenia organu w błąd w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 2 p.p.w.d. celem uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego. Z okoliczności sprawy nie wynika, że istniały podstawy do uznania, że świadczenie wychowawcze wypłacone Skarżącemu zostało nienależnie pobrane w oparciu o art. 25 ust. 2 pkt 2 p.p.w.d. Tym samym z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. organy rozstrzygnęły sprawę nie wyjaśniając dostatecznie kwestii stanu świadomego działania Skarżącego w celu wprowadzenia w błąd organu. Bezspornie organ przeprowadzając postępowanie w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego w 2018 r. dowiedział się o nowych okolicznościach sprawy, które wcześniej nie były mu znane, tj. o wyroku rozwodowym z 2008 r., w którym wykonywanie władzy rodzicielskiej powierzono matce małoletniego oraz że faktycznie syn K. mieszka z matką. Okoliczności te nie były kwestionowane przez Skarżącego, który zobowiązany do złożenia wyjaśnień wskazał, że syn mieszka z matką, on jest jego ojcem i łoży na jego utrzymanie alimenty. Wyjaśnienia te zostały także potwierdzone przez matkę małoletniego w wywiadzie środowiskowym, w którym stwierdziła, że syn mieszka na stałe z nią, to ona sprawuje opiekę nad synem. W tym stanie sprawy mogły zaistnieć przesłanki do wznowienia postępowania w przedmiocie przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia wychowawczego na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Przywołany przepis wymaga kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek: nowe okoliczności i nowe dowody muszą zostać ujawnione po wydaniu decyzji ostatecznej, musiały one istnieć już wcześniej, to jest w chwili wydawania decyzji ostatecznej, lecz dla organu są one nowymi tylko dlatego, że nie były mu wcześniej znane. Nie ma znaczenia, czy ujawnione okoliczności lub dowody nie były znane organowi prowadzącemu postępowanie pierwotnie w wyniku zaniedbań czy z innych powodów. Warunkiem wznowienia postępowania jest w omawianym przypadku jedynie to, aby nowa okoliczność czy dowód miały istotne znaczenie dla sprawy i istniały w dniu wydania decyzji oraz nie były znane organowi, który wydał decyzję (por. wyrok NSA z 19 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 768/11, LEX nr 1252179). Dowodami tymi w niniejszej sprawie, jak wskazano powyżej, był wyrok rozwodowy z 2008 r. oraz okoliczności wynikające z oświadczeń złożonych w wywiadzie środowiskowym, z których wynika, że syn skarżącego z nim nie mieszka, gdyż władzę rodzicielską sprawuje nad nim matka. Z akt sprawy wynika, że wcześniej dokument ten (wyrok Sądu Okręgowego) nie znajdował się w aktach i nie były znane okoliczności dotyczące miejsca zamieszkania syna, co uprawnia do twierdzenia, że w niniejszej sprawie pojawiły się nowe dowody i okoliczności sprawy mające istotne znaczenia dla przyznania prawa do świadczenia wychowawczego. Należy zauważyć, że wyrok rozwodowy z 2008 r. istniał w czasie wydawania przez organ decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze z [...] czerwca 2016r., jednak organ nie był w jego posiadaniu. Zdaniem Sądu jednym z istotnych i zasadniczych kryteriów przedmiotowych stanowiących przesłankę dla przyznania świadczenia wychowawczego jest właśnie miejsce zamieszkania dziecka i związany z tym jego byt prawny w rodzinie wnioskodawcy ubiegającego o świadczenie wychowawcze. W przedmiotowej sprawie, zdaniem Sądu, wskazana przesłanka nie została spełniona, co powoduje brak podstaw dla przyznania prawa do świadczenia. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 4 ust. 1 p.p.w.d, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (art. 4 ust. 2 p.p.w.d.). Regulacji art. 4 ust. 1 ustawy, wprost wskazuje zatem cel świadczenia wychowawczego akcentując, że jest nim częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych. Tym samym przepis ten w sposób nie budzący wątpliwości przyznaje prymat prawa do pobierania świadczenia przez osobę faktyczne sprawującą opiekę nad dzieckiem i ponoszącą związane z tym wydatki, o ile tylko należy do ustawowego katalogu osób uprawnionych do jego wnioskowania i pobierania (matka, ojciec, opiekun faktyczny albo opiekun prawny dziecka), a dziecko może być uznane za członka rodziny osoby wnioskującej. Nadto Sąd wskazuje, że wykładnia językowa przepisu art. 2 pkt 16 p.p.w.d., który jest jasno i czytelnie skonstruowany, pozwala stwierdzić, że istotne dla ustalenia, czy dzieci wchodzą w skład rodziny tego rodzica, który ubiega się o świadczenie wychowawcze jest dokonanie wykładni sformułowania "zamieszkujące wspólnie". Sformułowanie "zamieszkujące wspólnie" należy rozumieć jako faktyczne miejsce zamieszkania, czyli fizyczne przebywanie dziecka u tego rodzica, który sprawuje faktyczną nad nim opiekę i faktycznie zaspakaja jego potrzeby życiowe. Wskazuje na to cel na jaki przyznawane jest świadczenie wychowawcze, który określony jest w art. 4 ust. 1 p.p.w.d. Zgodnie z tym przepisem celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych. W okolicznościach sprawy Skarżący nie kwestionował, że nie zamieszkuje z synem, potwierdził, że mieszka on z matką. Także żona Skarżącego z pierwszego małżeństwa w wywiadzie środowiskowym potwierdziła, że syn mieszka z nią, to ona sprawuje opiekę nad synem, wykonuje władzę rodzicielską nad nim, od 2015 r. w zasadzie nie było kontaktów i spotkań syna z ojcem. Nadto Sąd wskazuje, że w art. 2 pkt 16 p.p.w.d. ustawodawca uznał za konieczną przesłankę uprawniającą do zaliczenia dziecka do rodzin obojga rodziców istnienie orzeczenia sądu, z którego wynika pozostawanie dziecka pod naprzemienną opieką obojga rodziców. Chodzi o możliwość zaliczenia dziecka do rodzin obu rozwiedzionych rodziców dziecka, gdy każde z nich faktycznie wspólnie z nim zamieszkuje w sposób naprzemienny. Ta część przepisu art. 2 pkt 16 p.p.w.d. dodatkowo wskazuje, że istotą i celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim w związku ze wspólnym zamieszkiwaniem z dzieckiem. Przy czym Sąd podkreśla, że jednoznaczne w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jest także to, że brak stosownego orzeczenia sądu powszechnego w zakresie sprawowania opieki naprzemiennej nad dzieckiem przez oboje rozwiedzionych rodziców, stanowi przeszkodę w możliwości uznania, że tego rodzaju opieka jest sprawowana przez oboje rodziców. Zagadnienia związane ze sprawowaniem opieki nad dziećmi, gdy chodzi o rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub w rozłączeniu, należą do kategorii spraw cywilnych (rodzinnych), podlegających wyłącznej właściwości sądów powszechnych. Tak więc jeśli fakt opieki naprzemiennej nie wynika ze stosownego orzeczenia sądu cywilnego, wydanego w oparciu o prawo rodzinne i opiekuńcze, to organ rozstrzygający w przedmiocie świadczenia wychowawczego, nie może samodzielnie, w ramach tego postępowania, ustalać w jaki sposób, w danym przypadku, faktycznie jest sprawowana opieka nad dzieckiem, czy nosi znamiona opieki naprzemiennej. Przedstawione stanowisko w zakresie wykładni art. 2 pkt 16 p.p.w.d. jest zgodne z jednolitą obecnie linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z 27 marca 2019r., sygn. akt I OSK 2145/18, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] listopada 2008 r., sygn. akt I C [...] dotyczącego powierzenia wykonania władzy rodzicielskiej matce małoletniego, regulującego wysokość alimentów nie wynika bynajmniej, by dziecko to pozostawało pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni powyżej wyrażony pogląd prawny i wskazania Sądu co do dalszego postępowania. W sprawie wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne oraz nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Należało je uznać za podstawę do wznowienia postępowania w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. a nie jako podstawę do uznania, że świadczenie wychowawcze przyznano i wypłacono na podstawie świadomego wprowadzenie w błąd organu przez skarżącego (art. 25 ust. 2 pkt 2 p.p.w.d.). Przy czym w ocenie Sądu okoliczność braku wspólnego zamieszkiwania w rozumieniu art. 2 pkt 16 p.p.w.d. syna ze skarżącym winna wskazywać na brak podstawy do przyznania świadczenia wychowawczego, co po wznowieniu postępowania winno prowadzić do odmowy przyznania świadczenia rodzinnego na córkę O. za okres od [...] kwietna 2016r. do [...] września 201 7r. i następnie do uznania za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 4 p.p.w.d., zgodnie z którym (...) za takie uznaje się świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło