II GSK 600/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Jagielska po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. Sp. z o.o. z siedzibą w K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 2533/19 o odrzuceniu skargi A. Sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Ministra Środowiska z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia uchylić zaskarżone postanowienie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 stycznia 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 2533/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę A. Sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Ministra Środowiska z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia oraz zwrócił stronie skarżącej uiszczony wpis od skargi. Z przedstawionego przez Sąd I instancji stanu sprawy wynikało, że zaskarżone postanowienie doręczono bezpośrednio skarżącej spółce, nie zaś wyznaczonemu w sprawie profesjonalnemu pełnomocnikowi. Sąd I instancji podniósł, że dopiero doręczenie stronie wydanego przez organ aktu administracyjnego otwiera możliwość zaskarżenia tego aktu do sądu administracyjnego. Tymczasem skarżąca spółka w postępowaniu była reprezentowana przez ustanowionego pełnomocnika – r. pr. M. K. Zatem zgodnie z art. 40 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., powoływanej dalej jako k.p.a.) wszelka korespondencja w sprawie - w tym rozstrzygnięcia organu, zarówno procesowe, jak i merytoryczne - winna być doręczana ustanowionemu pełnomocnikowi. Sąd I instancji zauważył, że wykładnia art. 40 § 2 k.p.a. wskazująca, iż doręczenie decyzji (w niniejszej sprawie postanowienia) stronie z pominięciem pełnomocnika jest bezskuteczne, ma na celu ochronę strony przed negatywnymi, arbitralnymi działaniami organów administracji publicznej tak, aby nie pozbawić strony prawa do sądu. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd I instancji uznał, że trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi w dacie jej złożenia nie rozpoczął jeszcze biegu, co czyni złożoną w niniejszej sprawie skargę przedwczesną, a tym samym niedopuszczalną w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.). Skarżąca złożyła od powyższego postanowienia skargę kasacyjną, w której wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca kasacyjnie zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci: 1. "art. 40 § Kodeksu postępowania administracyjnego"; 2. art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w zw. z art. 53 § 1 p.p.s.a., poprzez przyjęcie niedopuszczalności skargi w związku z nieprawidłowym doręczeniem odpisu skargi poprzez doręczenie skargi bezpośrednio na adres skarżącej w miejsce ustanowionego przez skarżącą pełnomocnika. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podniosła, że odrzucenie skargi może wywrzeć bardzo negatywne konsekwencje w postaci pozbawienia skarżącej możliwości skutecznej obrony jej praw. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika z treści art. 40 § 2 k.p.a., jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Zatem w rozpoznawanej sprawie, jak słusznie przyjął Sąd I instancji, doręczenie zaskarżonego postanowienia z dnia 11 października 2019 r. powinno zostać dokonane na adres ustanowionego w sprawie pełnomocnika spółki A. - r. pr. M. K. Nie ulega wątpliwości, że przesyłając zaskarżone postanowienie bezpośrednio skarżącej spółce, organ uczynił to z naruszeniem art. 40 § 2 k.p.a. Jednak nieprawidłowe skierowanie przesyłki zawierającej zaskarżone postanowienie w sytuacji, gdy strona wniosła skargę na to postanowienie, potwierdzając tym samym fakt, że ustanowiony w sprawie pełnomocnik zapoznał się ze skarżonym postanowieniem, nie może skutkować odrzuceniem tak wniesionej skargi jako przedwczesnej. Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się w całości ze stanowiskiem Sądu I instancji, że wykładnia art. 40 § 2 k.p.a. wskazująca, iż doręczenie postanowienia stronie z pominięciem pełnomocnika jest bezskuteczne, ma na celu ochronę strony przed negatywnymi, arbitralnymi działaniami organów administracji publicznej tak, aby nie pozbawić strony prawa do sądu. Jeżeli organ pomija pełnomocnika w toku czynności postępowania administracyjnego, to w ten sposób niweczy skutki staranności strony w dążeniu do ochrony jej praw i interesów oraz zapewnienia sobie ochrony, jaką powinna uzyskać w państwie prawa. Sąd I instancji, poczyniwszy powyższą konstatację, nie wyciągnął z niej jednak prawidłowych wniosków. Pozbawił bowiem w istocie stronę prawa do sądu, odrzucając jej skargę wyłącznie z powodu doręczenia postanowienia bezpośrednio na adres skarżącej, nie biorąc jednocześnie pod uwagę wspomnianego celu regulacji art. 40 § 2 k.p.a. Orzecznictwo sądów administracyjnych podkreśla, że przepisy dotyczące doręczeń mają przede wszystkim charakter gwarancyjny. Służą one bowiem zagwarantowaniu prawa strony do rzetelnego i prawidłowego postępowania. Strona nie powinna natomiast ponosić negatywnych konsekwencji zaniedbań organów w zakresie dokonywania doręczeń. W sytuacji gdy wadliwość doręczenia nie powoduje negatywnych konsekwencji dla strony, a zwłaszcza nie pozbawia jej możliwości skorzystania ze środków zaskarżenia, to nie ma podstaw do odrzucenia złożonego środka zaskarżenia tylko z tego względu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 kwietnia 2008 r. sygn. akt II GSK 3/08, z dnia 28 kwietnia 2009 r. sygn. akt II GSK 887/08, z dnia 6 listopada 2008 r. sygn. akt II GSK 463/08 oraz z dnia 20 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 2259/12, dostępne na https://cbois.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżąca – biorąc pod uwagę, że jej profesjonalny pełnomocnik wniósł skargę do sądu administracyjnego – nie poniosła negatywnych skutków prawnych, które mogłyby wynikać z nieprawidłowego doręczenia decyzji. Celem normy zawartej w art. 40 § 2 k.p.a. nakazującej doręczenie decyzji pełnomocnikowi, wówczas gdy został on ustanowiony, jest zwolnienie strony z obowiązku osobistego prowadzenia sprawy, nie zaś pozbawianie strony możliwości skutecznego wniesienia środka zaskarżenia. Regulacje te mają chronić obywatela przed nadużyciami ze strony administracji. Nie mogą być zatem interpretowane niejako "na szkodę" podmiotu, w sytuacji gdy ten podejmuje wszelkie starania mające zapewnić mu prawo do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Odnosząc się do wniosku skarżącej o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07 (ONSAiWSA 2008, nr 3, poz. 42), wyjaśnił, iż przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie.