I FSK 756/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Marek Olejnik, Sędzia NSA Janusz Zubrzycki, Sędzia NSA Roman Wiatrowski (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej sprawy ze skargi kasacyjnej S. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 4 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Rz 802/19 w sprawie ze skarg S. B. na postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w R. z dnia 9 września 2019 r. nr [...] od [...] do [...] w przedmiocie odmowa przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od S. B. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w R. kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrokiem z 4 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Rz 802/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargi S. B. (dalej skarżący) na postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w R. z 9 września 2019 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania (ww. wyrok oraz inne orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszym uzasadnieniu opublikowane zostały w bazie internetowej NSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). 2. W skardze kasacyjnej skarżący na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 w zw. z art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.) wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz na podstawie art. 135 p.p.s.a. o uchylenie decyzji organów pierwszej i drugiej instancji w całości, względnie na wypadek uznania przez Sąd, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 p.p.s.a. o rozpoznanie skargi i uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz na podstawie art. 135 p.p.s.a. uchylenie decyzji organów pierwszej i drugiej instancji w całości. Ponadto skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie, na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. o wstrzymanie wykonania postanowień w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, podnosząc zarzuty naruszenia: I. przepisów postępowania, tj.: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 162 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm., dalej o.p.) poprzez nieuchylenie postanowień, w sytuacji gdy naruszają przepisy postępowania, stwierdzając że uchybienie terminu na wniesienie odwołania od decyzji nastąpiło z winy skarżącego podczas gdy w sprawie ze względu na liczne przewlekłe schorzenia skarżącego potwierdzone opiniami lekarzy zachodzą okoliczności uzasadniające przywrócenie terminu do złożenia środka odwoławczego, co skutkowało niezasadną odmową przywrócenia terminu, zaś nieuchylenie postanowień przez Sąd pierwszej instancji miało istotny wpływy na wynik sprawy. 3. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.), w granicach wyznaczonych przez art. 183 § 1 p.p.s.a. ustalił, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. 4.1. Dla przywrócenia terminu na podstawie art. 162 § 1 o.p. konieczne jest kumulatywne spełnienie czterech przesłanek, tj.: 1) uchybienie terminowi, 2) złożenie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie, 3) uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi oraz 4) dokonanie czynności, dla której termin jest przewidziany. 4.2. Uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi, w rozumieniu art. 162 § 1 o.p., nakłada na zainteresowanego obowiązek uprawdopodobnienia, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy, którą w rozumieniu art. 162 § 1 o.p., jest każda jej postać, w tym także niedbalstwo, jako jedna z form winy nieumyślnej. O braku winy strony można mówić tylko wtedy, gdy zaistniała rzeczywista przyczyna, która spowodowała uchybienie terminowi i przyczyna ta była niezależna od strony, przy czym strona nawet przy dołożeniu najwyższej staranności nie była w stanie owej przeszkody przezwyciężyć. Jednocześnie przyjmuje się, że od strony postępowania można oczekiwać i wymagać szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw, a jakiekolwiek niedbalstwo strony dyskwalifikuje możliwość przywrócenia terminu (por. np. wyrok NSA z 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I FSK 533/12 i wskazane tam orzecznictwo sądów administracyjnych). Ocena czy nastąpiło uprawdopodobnienie, o którym stanowi art. 162 § 1 o.p., należy przy tym do organu rozpatrującego wniosek w sprawie przywrócenia terminu. 4.3. Zdaniem strony uchybienie terminu do wniesienie odwołań od przedmiotowych decyzji nastąpiło bez winy skarżącego, gdyż nastąpiło "ze względu na liczne przewlekle schorzenia skarżącego potwierdzone opiniami lekarzy". Zdaniem strony nie można zgodzić się z twierdzeniem Sądu, że stan zdrowia skarżącego uniemożliwiający mu codzienne funkcjonowanie nie trwał przez cały czas, skoro z opinii lekarskiej sądowo-lekarskiej z 31 maja 2016 (w aktach sprawy) wynika, że u skarżącego "dominują zaburzenia pamięci świeżej i dawnej", a skarżący od 2003 r. jest uznawany za osobę niepełnosprawną, co potwierdza, że jego problemy zdrowotne sięgają daleko w przeszłość. Argumentacja ta stanowi de facto powtórzenie tej, która została już przez stronę zaprezentowana w skardze do Sądu pierwszej instancji. Ustosunkował się do niej tenże Sąd podnosząc, że problemy zdrowotne skarżącego nie mogły utrudniać mu funkcjonowania przez okres 6 lat, na co wskazują wydarzenia z życia skarżącego po wszczęciu postępowania kontrolnego, takie jak: - zbycie nieruchomości na rzecz córki w formie darowizny (skarżący nie podnosił, aby ktokolwiek z rodziny albo notariusz miał wątpliwości co do stanu świadomości stron czynności prawnej albo że podejmuje obecnie działania na rzecz uchylenia się od skutków złożonego oświadczenia woli), - przesłuchanie w charakterze strony w lutym 2013 r., wniesienie w kwietniu 2013 r. zastrzeżeń do protokołu z postępowania kontrolnego, - wszczęcie w lipcu 2013 r. przeciwko skarżącemu postępowania karnego i wydanie w październiku 2013 r. wyroku nakazowego; w postępowaniu karnym oskarżyciel publiczny oraz sąd karny nie mieli zastrzeżeń co do stanu poczytalności lub świadomości skarżącego, które wymagałyby np. ustanowienia dla niego obrońcy z urzędu, - świadczenie pracy w 2014 r. na rzecz W. sp. z o.o., - fakt, że skarżący jest stroną postępowania egzekucyjnego, a zatem nie mógł nie wiedzieć wcześniej, jakie należności są od niego egzekwowane i z jakich tytułów egzekucyjnych one wynikają, co podważa tezę o nabyciu wiedzy, czy też stanu świadomości odnośnie spraw dotyczących podatku od towaru i usług, dopiero po ustanowieniu pełnomocnika w sprawie. Ponadto wskazano, że decyzje doręczono do rąk dorosłego domownika – żony skarżącego, która zobowiązała się przekazać korespondencję adresatowi. Ta najbliższa dla niego osoba była zatem świadoma doręczanej mężowi korespondencji urzędowej, a skarżący nie wykazał, aby zgłaszała ona w tamtym okresie jakieś zastrzeżenia względem jego zachowania albo że podejmowała jakieś działania z tym związane. 4.4. W skardze kasacyjnej nie odniesiono się do tej argumentacji Sądu, która wskazuje, że w okolicznościach tej sprawy nie wykazano, aby mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody, uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w terminie ustawowym, czyli w tym przypadku - złożenia odwołań od decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w R. z 21 czerwca 2013 r. w sprawie podatku od towarów i usług. W sytuacji gdy dla przywrócenia terminu koniecznym jest wykazanie, że strona nawet przy dołożeniu najwyższej staranności nie była w stanie przezwyciężyć przeszkody do złożenia odwołania, a w sprawie niniejszej nie podważyła powyższych okoliczności, świadczy to ewidentnie o tym, że pomimo podnoszonego w skardze kasacyjnej stanu chorobowego skarżącego, brak podstaw do stwierdzenia, że nie był on w stanie w 2013 r. wywiązać się z terminowego złożenia odwołań od ww. decyzji. 5. Wobec stwierdzenia, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 orzekł jak w sentencji. 5.1. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit c w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1804, ze zm.). Roman Wiatrowski Marek Olejnik Janusz Zubrzycki