III SA/Po 748/19

Dnia 4 lutego 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Małgorzata Górecka (spr.) WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2020 roku przy udziale sprawy ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018 oddala skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] decyzją z [...] września 2019r. po rozpatrzeniu odwołania strony skarżącej od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z [...] marca 2019 r. ( o przyznaniu płatności w ramach systemów ws[parcia bezpośredniego na rok [...] zł) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. W dniu [...] czerwca 2018 r. strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018 . Wniosek złożyła za pośrednictwem platformy aplikacyjnej e-Wniosek Plus. We wniosku zadeklarowała działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] położone w województwie [...], powiat [...], gmina [...] i działki ewidencyjne nr [...], [...] położone w województwie [...], powiat [...], gmina [...]. Decyzją z dnia [...].03.2019r. przyznano stronie płatności na rok 2018: - JPO w wysoko0ści [...] zł, wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę [...]zł, - płatność za zazielenienie w wysokości [...] zł wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości [...] zł, - płatność redystrybucyjna w wysokości [...] zł wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę [...]zł, - płatność do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno w wysokości [...] zł wynikającej z pomniejszenia o kwotę [...]zł oraz przyznano stronie z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej kwotę [...]zł . W odwołaniu rolnik prosił o zmianę decyzji w części poprzez przyznanie dotacji dla działki nr [...] i [...] zgodnie z jego wnioskiem ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia. Odwołujący się potwierdził, że w ocenie organu nie została jemu przyznana dotacja do roślin strączkowych dla działki ewidencyjnej nr [...] i [...] wobec braku zaznaczenia w treści wniosku , że wnioskodawca wnosi o taką dotację dla ww działek. Tymczasem zdaniem strony z treści wniosku jednoznacznie wynika, że o taką dotację ubiegał się . Przedmiotowe grunty (działki nr [...] i [...]) zostały wymienione w oświadczeniu o powierzchni obszarów proekologicznych jak również w oświadczeniu o sposobie wykorzystania działek rolnych oraz w oświadczeniu o powierzchni działek ewidencyjnych. Także zdaniem odwołującego przedmiotowe działki znajdują się na załącznikach wniosku. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...], po rozpatrzeniu odwołania strony, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji wskazał, że zgodnie z treścią wniosku strona wskazała, że ubiega się o płatności do powierzchni upraw strączkowych na ziarno a do płatności PSTR zadeklarowano jedynie działkę rolną [...]) oraz [...] bowiem skarżący we wniosku zadeklarował , że na działkach [...] i [...] będzie uprawa łubinu wąskolistnego na nasiona jednak nie wskazał, że uprawę tę deklaruje jako PSTR. W skardze kierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu strona zaskarżyła decyzję organu II instancji i wniosła o jej uchylenie w całości oraz o uchylenie po[uprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Strona zarzuciła naruszenie - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu i instancji, - art. 6,7,9,10 k.p.a. poprzez działanie organu z naruszeniem zasady działania na podstawie przepisów prawa, z naruszeniem obowiązku podejmowania przez organ również z urzędu czynności mających na względzie interes obywateli jak również zaniechanie czynności mających na celu ustalenie, czy skarżący wnosił o dotację do roślin strączkowych dla działek nr [...] i [...] i tylko z uwagi na błąd systemu nie zaznaczył w jednym miejscu we wniosku, że o taką dotację wnosi, - art.64 § 2 k.p.a. poprzez zaniechanie wezwania wnoszącego do usunięcia braków w wyznaczonym terminie. Skarżący zarzucał organowi błąd w ustaleniach faktyczn6ych. Twierdził, ze skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności do działek rolnych nr [...] i [...] a jedynie wskutek błędu nie zaznaczył jednego okienka i był to bład teleinformatyczny. Zdaniem skarżącego z treści wniosku jak i z załączników w jasny sposób wynika, że wnosił on o dotację do roślin strączkowych dla ww działek . - Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje uwzględnienie. W pierwszej kolejności zaznaczenia wymaga to, ze skarżący w odwołaniu od decyzji wydanej przez organ I instancji wskazał, że wnosi o zmianę zaskarżonej decyzji w części poprzez przyznanie dotacji dla działki nr [...] i [...] ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia. Z treści uzasadnienia wynikało, że skarży jedynie tę część decyzji, w której organ I instancji nie przyznał dotacji do roślin strączkowych dla działki nr [...] i [...]. Tak więc Sąd uznał, że pozostałe płatności przyznane skarżącemu w rozpatrzeniu wniosku są przez skarżącego niekwestionowane. Podstawą prawną rozpoznania przedmiotowego wniosku był przepis art. 24 i art. 5-6 ustawy z dnia 5 lutego 2015r. o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz. U. 2018, 1312). Zgodnie z art. 5 Kierownik biura powiatowego Agencji jest właściwy w sprawach dotyczących płatności bezpośrednich oraz płatności niezwiązanej do tytoniu, chyba że ustawa stanowi inaczej. Właściwość miejscową kierownika biura powiatowego Agencji ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby rolnika. Z kolei art. 6 określający warunki przyznania płatności stwierdza, że płatności bezpośrednie oraz płatność niezwiązana do tytoniu są przyznawane rolnikowi, jeżeli są spełnione warunki przyznania tych płatności określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, w przepisach ustawy oraz w przepisach wydanych na jej podstawie. I tak zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy o płatnościach, płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli, między innymi, łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha; pomimo niespełnienia ww. warunku płatności bezpośrednie są przyznawane, jeżeli rolnik spełnia warunki do przyznania płatności związanych do zwierząt i złożył wniosek o przyznanie tych płatności oraz łączna kwota płatności bezpośrednich, przed zastosowaniem art. 63 rozporządzenia nr 1306/2013 (zwrot nienależnych płatności i kary administracyjne), wynosi co najmniej równowartość w złotych kwoty 200 euro. Zatem sens i istota przyznawania płatności polega na posiadaniu gruntów o powierzchni nie mniejszej niż 1 ha lub spełnianiu warunków do przyznania płatności związanych do zwierząt, i to w sposób trwały nie epizodyczny; płatności przyznawane są w relacji do danego roku kalendarzowego i należy przyjąć, że stan posiadania połączonego z utrzymywaniem gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej powinien trwać przez cały rok objęty wnioskiem o przyznanie płatności (wyrok NSA z 7 marca 2018 r., I GSK 1150/18; CBOSA). Przedmiotowa płatność przysługuje także pomimo niespełnienia warunku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, bowiem płatności bezpośrednie są przyznawane, jeżeli: 1) rolnik spełnia warunki do przyznania płatności związanych do zwierząt i złożył wniosek o przyznanie tych płatności oraz 2) łączna kwota płatności bezpośrednich, przed zastosowaniem art. 63 rozporządzenia nr 1306/2013, wynosi co najmniej równowartość w złotych kwoty 200 euro. Istota sporu do jakiego doszło w ramach kontrolowanej sprawy sprowadza się do stwierdzenia, czy organ ARiMR prawidłowo przyznał skarżącemu rolnikowi przedmiotowe płatności uwzględniając treść wniosku i dołączonego do wniosku załącznika graficznego czy też były podstawy do poinformowania rolnika przez kierownika biura powiatowego Agencji niezwłocznie po otrzymaniu wniosku o stwierdzonych brakach oraz o skutkach ich nieusunięci w terminie. W rozpoznawanej sprawie we wniosku o przyznanie płatności na rok 2018 skarżący podał, że ubiega się m.in. o płatność do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno . W części VII "Oświadczenie o sposobie wykorzystywania działek rolnych" podał przy działce [...] (nr ewidencyjny [...]), działce [...] (nr ewid. [...]), [...] (nr ewid. [...]) oraz [...] (nr ewid. [...]) , że deklaruje PSTR i tak też organ przyznał. Organ odmówił natomiast płatności do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno dla działek [...] (nr ewid. [...] i [...]) bowiem skarżący nie zadeklarował takiej uprawy. Organ stwierdził, że zadeklarowano na powierzchni 10,54 ha uprawę łubinu wąskolistnego na nasiona i nie wskazano, że uprawę tę deklaruje rolnik jako PSTR. W skardze skarżący twierdzi, że w wyniku błędu w działaniu systemu teleinformatycznego wniosek nie został zapisany prawidłowo. System nie działał w pełni sprawnie, zawieszał się, długo przetwarzał dane i nie zapisywał naniesionych poprawek, zaś skarżący miał prawidłowo wypełnić przedmiotowy wniosek. Według skarżącego był to błąd polegający na niezaznaczeni właściwego pola bowiem skarżący spełnia przesłanki do otrzymania dopłaty dla przedmiotowych działek. Do rozważenia pozostaje więc czy w istocie był to błąd formalny czy merytoryczny. Błąd formalny jest to błąd o oczywistym charakterze i możliwy do stwierdzenia na etapie kontroli formalnej wniosku, sprowadzającej się do sprawdzenia, czy wszystkie konieczne pola wniosku zostały wypełnione, a załączniki złożone wraz z wnioskiem. Brakiem merytorycznym wniosku, którego treść rodzi określone skutki dla rozstrzygnięcia sprawy jest taki brak, który może zostać ujawniony przez organ dopiero na dalszym etapie sprawdzania wniosku, w ramach jego oceny merytorycznej (wyrok NSA z 04 grudnia 2018 r., I GSK 2510/18; CBOSA). Zacytowany pogląd NSA skład orzekający w pełni podziela. Ubieganie się beneficjenta o przyznanie płatności do powierzchni upraw roślin strączkowych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla działek [...] i [...] ([...]) w sytuacji, gdy nie wskazano we wniosku , że zadeklarowana na tych działkach uprawa jest deklarowana jako PSTR powoduje, że mamy do czynienia z brakiem merytorycznym, który podlega ujawnieniu dopiero w trakcie merytorycznego badania wniosku przez organ. Oznacza to, że nie ma w tym przypadku organ obowiązku , o którym mowa w art. 23 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego . Przepis ten stanowi, że w przypadku gdy wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu nie czyni zadość wymaganiom innym niż wskazane w art. 64 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, kierownik biura powiatowego Agencji, niezwłocznie po otrzymaniu tego wniosku, informuje rolnika o stwierdzonych brakach oraz o skutkach ich nieusunięcia w terminie, w jakim można dokonać poprawek zgodnie z przepisami, o których mowa w art. 1 pkt 1, chyba że ten termin upłynął. Przepisu art. 64 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. Obowiązkiem wnioskodawcy istotnym z punktu widzenia przedmiotowej sprawy było złożenie w terminie przewidzianym w art. 21 ustawy wniosku za pomocą aplikacji eWniosekPlus , który musiał zostać wypełniony zgodnie z Instrukcją wypełniania wniosku o przyznanie płatności na rok 2018. Z kolei stosownie do treści art. 36 ust. 1 ustawy o płatnościach, obowiązkiem Agencji było przeprowadzanie kontroli administracyjnych na miejscu w zakresie płatności bezpośrednich, określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, w tym kontroli w ramach wzajemnej zgodności wymogów lub norm. Również wśród zasad ogólnych w art. 24 ust. 1 lit. a rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L2014.227.69), wymieniono, że kontrole administracyjne i kontrole na miejscu przewidziane w niniejszym rozporządzeniu są przeprowadzane w sposób zapewniający skuteczną weryfikację poprawności i kompletności informacji podanych we wniosku o przyznanie pomocy, wniosku o wsparcie, wniosku o płatność lub innej deklaracji. Z powyżej zacytowanych przepisów wprost wynika, że w zakres kontroli administracyjnej wchodzi także obowiązek sprawowania nadzoru nad prawidłowością wniosków składanych przez rolników. Wyraz ku temu stanowi kluczowy w przedmiotowej sprawie powołany już przepis art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach. Instrukcja wypełniania wniosku o przyznanie płatności na 2018 rok podaje co należy wpisać w części VIII "Oświadczenie o sposobie wykorzystania działek rolnych " . Skoro rolnik dla działek [...] i [...] nie zaznaczył, ze uprawę na tych działkach deklaruje jako PSTR, to oznacza , że nie było podstaw aby uwzględniając treść wniosku płatność tę do tych działek przyznać. Nie sposób też stwierdzić, że wniosek zawierał błąd kompletności. Zauważyć trzeba, że postępowanie w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wszczynane jest na wniosek strony, zatem to ona kształtuje zakres swojego żądania i bierze na siebie odpowiedzialność za poprawne deklaracje w zakresie żądanej płatności. Wnioskujący o płatność do organu ARiMR podpisuje oświadczenie o znajomości zasad dotyczących przyznawania tych płatności. Stosownie do art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego beneficjent ma obowiązek przedstawiania dowodów oraz składania wyjaśnień, co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, a ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. W postępowaniach o przyznanie płatności, co wynika już z art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy, organ ARiMR udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że zasada informowania, wyrażona w art. 9 k.p.a., uległa istotnemu ograniczeniu, gdyż stronom udziela się pouczeń jedynie na ich żądanie. W niniejszej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że organ miał obowiązek z urzędu dokonywać czynności mających na względzie interes obywateli , tak został sformułowany zarzut skargi. Przeciwnie, wskazać bowiem należy, że to od podmiotów składających wnioski o przyznanie płatności należy wymagać - między innymi w zakresie wypełniania wniosków o przyznanie tych płatności - należytej staranności. Podmioty te wykonują swoją działalność zawodowo i na własny rachunek. Nakłada to wymóg nie tylko posiadania wysokich kwalifikacji odnośnie produkcji rolniczej ale także stosownej wiedzy w zakresie zasad i trybu przyznawania pomocy finansowej, zwłaszcza takiej jak w przypadku płatności rolniczych, która jest przyznawana na wniosek osoby zainteresowanej wsparciem. Przepisy unijne jak i krajowe w zakresie przyznawania płatności nie dopuszczają jakiejkolwiek uznaniowości. Uznaniowość prowadziłaby do nierównego traktowania producentów rolnych spełniających takie same warunki oraz byłaby sprzeczna z zasadą konkurencyjności. To z kolei nakłada na beneficjentów tej pomocy obowiązek zachowania należytej staranności na etapie wypełniania i składania wniosków o przyznanie płatności. Sąd więc stwierdza, że w sprawie nie naruszono przepisów postępowania jak i prawidłowo zinterpretowano przepisy ustawy. W konsekwencji powyższego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019.2325) orzeczono o oddaleniu skargi.