II OSK 1534/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej N. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 676/19 o odrzuceniu skargi N. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2019 r., nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania w sprawie opłaty za korzystanie ze środowiska postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 10 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 676/19, odrzucił skargę N. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2019 r., nr [...], oraz zwrócił stronie skarżącej kwotę 100 złotych uiszczoną tytułem wpisu od skargi. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału pełnomocnik strony skarżącej pismem z dnia 2 października 2019 r. został wezwany do uzupełnienia braków w zarządzie spółki uniemożliwiających jej działanie - w terminie 1 miesiąca, pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi pełnomocnik pismem z dnia 15 listopada 2019 r. wniósł o przedłużenie wyznaczonego przez Sąd terminu do dnia 31 grudnia 2019 r. Sąd przychylił się do powyższego wniosku. Kolejnym pismem z dnia 23 grudnia 2019 r. pełnomocnik ponownie wniósł o przedłużenie terminu do uzupełnienia braków w zarządzie Spółki - do 31 stycznia 2020 r., także ten wniosek Sąd uwzględnił. Pismem z dnia 30 stycznia 2020 r. pełnomocnik raz jeszcze zwrócił się o przedłużenie terminu do dnia 31 marca 2020 r. Ten wniosek nie został przez Sąd uwzględniony. Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 58 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a.") sąd odrzuca skargę, jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. Podniósł, że w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością organem prowadzącym sprawy spółki i reprezentującym ją na zewnątrz jest zarząd (art. 201 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych - Dz.U. z 2019 r. poz. 505 ze zm.). Zauważył, że skarżąca Spółka nie posiada zarządu, który umożliwiałby jej podejmowanie czynności w postępowaniu sądowym, pomimo że ma ustanowionego pełnomocnika. W konsekwencji Sąd uznał, że postępowanie sądowe nie może się toczyć, ponieważ w składzie zarządu Spółki będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie, co wypełnia dyspozycję art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. i powoduje konieczność odrzucenia skargi. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniosła N. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W., zaskarżając go w całości, z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1) art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie, że: a) wobec braku zarządu skarżąca Spółka nie może podejmować czynności w postępowaniu sądowym, pomimo ustanowionego skutecznie pełnomocnika; b) postępowanie sądowe nie może się toczyć, ponieważ w składzie zarządu skarżącej Spółki zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie, pomimo ustanowionego skutecznie pełnomocnika; c) skarżąca Spółka "nie może ujawnić swojej woli i podejmować czynności prawnych lub procesowych", tym samym stwierdzenie w sposób kategoryczny o braku zdolności do czynności prawnych po stronie skarżącej, co w przypadku osób prawnych nigdy nie jest oczywiste i niebudzące wątpliwości, w odróżnieniu do osób fizycznych, gdzie przesłanki i zakres zdolności do czynności prawnych wynikają z jasnych okoliczności; 2) art. 31 § 1 p.p.s.a., poprzez nie wyznaczenie odpowiedniego terminu do uzupełnienia braków w zakresie składu zarządu skarżącej Spółki, a co było uzasadnione wobec realnych działań większościowego udziałowca zmierzających do uzupełnienia wakatu w składzie zarządu skarżącej; 3) art. 58 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 31 § 1 p.p.s.a., poprzez brak rozpatrzenia wniosku skarżącej z dnia 23 grudnia 2019 r. oraz z dnia 30 stycznia 2020 r. o dodatkowe przedłużenie wyznaczonego przez Sąd I instancji terminu na uzupełnienie braku w składzie zarządu skarżącej; 4) art. 122 p.p.s.a. w związku z art. 90 § 1 p.p.s.a., poprzez rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym pomimo skierowania sprawy na rozprawę - (postanowienie Sądu I instancji z dnia 24 września 2019 r.); 5) art. 25 § 1 oraz art. 58 § 2 p.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie, że: a) wobec braku zarządu skarżąca Spółka nie może podejmować czynności w postępowaniu sądowym, pomimo ustanowionego skutecznie pełnomocnika; b) wyznaczony skarżącej termin jest odpowiedni na uzupełnienie składu zarządu, gdzie udziałowiec skarżącej czyni starania w celu uzupełnienia składu zarządu od 2017 r.; 6) art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, poprzez naruszenie prawa skarżącej do rzetelnego procesu sądowego; 7) art. 38 w związku z art. 95 § 2 Kodeksu cywilnego polegające na nieprawidłowym stwierdzeniu, że ustanowiony w sposób prawidłowy pełnomocnik nie jest uprawniony do działania za skarżącą Spółkę w sytuacji, gdy ta nie posiada w ogóle zarządu, czyli organu prowadzącego sprawy oraz reprezentującego Spółkę. Mając na uwadze powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o: 1) rozpoznanie sprawy na rozprawie, 2) przeprowadzenie na zasadzie art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. dowodu z dokumentów, tj.: a) wniosku Marszałka Województwa [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Marszałka Województwa [...] nr [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. skierowanego do Samorządowego Kolegium Odwoławczego - w aktach sprawy jako załącznik do pisma procesowego skarżącej z dnia 17 czerwca 2019 r.; b) postanowienia wydanego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] z dnia [...] maja 2019 r., nr [...] - w aktach sprawy jako załącznik do pisma procesowego skarżącej z dnia 17 czerwca 2019 r., - na okoliczność ustalenia ich treści i zgodności przytoczonej we wniosku argumentacji z argumentacją przedstawioną w skardze; na okoliczność realizacji przez skarżącą prawa do sądu. 3) uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, 4) zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 182 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie, a do takich postanowień należy zaskarżone postanowienie Sądu I instancji wydane na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. Wobec tego nie było przeszkód do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym, a Sąd nie był w tym zakresie związany zawartym w skardze kasacyjnej wnioskiem o przeprowadzenie rozprawy. Jak stanowi art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Rozpoznając w powyższych granicach wniesioną skargę kasacyjną należało uznać, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw. Istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do oceny legalności wydania postanowienia o odrzuceniu skargi, na posiedzeniu niejawnym, w sytuacji, w której w momencie wnoszenia skargi do Sądu wojewódzkiego skarżąca będąca spółką nie posiadała organu uprawniającego ją do działania w postępowaniu sądowoadministracyjnym, a skarga wniesiona została przez pełnomocnika, który został poprawnie umocowany do działania w imieniu spółki. W pierwszej kolejności, jako za bezzasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 122 w zw. z art. 90 § 1 p.p.s.a. Wskazać bowiem należy, iż rozprawa służy merytorycznemu załatwieniu sprawy. Natomiast odrzucenie skargi jest w istocie stwierdzeniem jej niedopuszczalności, a wręcz odmową merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, która może nastąpić na każdym etapie postępowania, zarówno na rozprawie, jak i na posiedzeniu niejawnym, jeśli tylko wystąpi jedna z przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 58 § 1 p.p.s.a. Z kolei jednoznaczne brzmienie art. 58 § 3 zd. 2 p.p.s.a. pozostawia do uznania sądu, czy odrzucenie skargi nastąpi na posiedzeniu jawnym. A zatem, brak jest podstaw do przyjęcia, że wyznaczenie rozprawy, wyklucza możliwość odrzucenia skargi na posiedzeniu niejawnym, jeżeli stwierdzenie i udokumentowanie przesłanki prowadzącej do odrzucenia skargi nastąpi poza rozprawą. W dalszej kolejności wyjaśnić trzeba, że stosownie do art. 28 § 1 p.p.s.a., osoby prawne dokonują czynności w postępowaniu przez organy lub osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Przy czym na podstawie art. 29 p.p.s.a. organ lub osoby uprawnione do działania w imieniu osób prawnych mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. W niniejszej sprawie stroną skarżącą jest spółka kapitałowa, czyli osoba prawna. Konieczne jest zatem sięgnięcie do przepisu art. 38 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm.). Wedle tego przepisu, osoba prawna działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i w opartym na niej statucie. Zgodnie z wywodzoną z tego przepisu teorią organów, akceptowaną powszechnie w judykaturze i doktrynie, osoba prawna ma zdolność prawną i odpowiadającą jej na gruncie prawa procesowego zdolność sądową oraz pełną zdolność do czynności prawnych i będącą jej odzwierciedleniem procesowym zdolność procesową, a czynności prawne i procesowe dokonywane przez występujące w roli organu (organów) tego podmiotu osoby fizyczne są działaniami samej osoby prawnej. Jeżeli osoba ta nie posiada organu powołanego do jej reprezentowania, to pomimo posiadania zdolności sądowej nie może ujawnić swojej woli i podejmować czynności prawnych lub procesowych, nawet jeżeli posiada należycie umocowanego pełnomocnika ustanowionego przed utratą organu powołanego do jej reprezentowania czy też prokurenta (por. wyrok SN z dnia 7 listopada 2006 r., sygn. akt I CSK 224/06, LEX nr 276251 i orzeczenia tam powołane; postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2017 r., sygn. akt I FSK 1187/16). Stosownie do art. 201 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2019 r. poz. 505 ze zm.) w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością zarząd prowadzi sprawy spółki i reprezentuje ją na zewnątrz. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy okolicznością bezsporną jest to, że w chwili wnoszenia skargi zarząd spółki był nieobsadzony. Taka sytuacja obligowała Sąd I instancji do wezwania skarżącej do uzupełnienia braku w organie ją reprezentującym. Przepis art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. stanowi bowiem, że sąd odrzuca skargę wniesioną przez taki podmiot, jednakże odrzucenie to musi zostać poprzedzone wezwaniem do uzupełnienia wymienionego braku (art. 58 § 2 p.p.s.a.). Do usunięcia tego braku pełnomocnik skarżącej został wezwany pismem z dnia 2 października 2019 r. W piśmie tym wyraźnie wskazano jaki brak ma być usunięty, zakreślono w nim także miesięczny termin na jego uzupełnienie oraz określono rygor niezachowania tego terminu. W związku z pismem pełnomocnika Spółki oraz w uwzględnieniu jego wniosku, termin na wykonanie wezwania został przedłużony do dnia 31 grudnia 2019 r., o czym poinformowano pełnomocnika pismem z dnia 13 grudnia 2019 r. Kolejny wniosek pełnomocnika z dnia 23 grudnia 2019 r. o przedłużenie wyznaczonego terminu do dnia 31 stycznia 2020 r., także został przez Sąd uwzględniony, o powyższym poinformowano pełnomocnika telefonicznie (karta - 79 akt sprawy). Trzeci wniosek pełnomocnika Spółki zawarty w piśmie z dnia 30 stycznia 2020 r., o przedłużenie terminu do dnia 31 marca 2020 r. nie został przez Sąd uwzględniony. W zakreślonym przez Sąd terminie nie nadesłano uchwały stosownego organu spółki konstytuującego jej zarząd, stąd też prawidłowo Sąd wojewódzki uznał, że skarga podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. Z dyspozycji zawartej w art. 31 § 1 zd. 1 p.p.s.a. "sąd wyznaczy odpowiedni termin" wynika, że przy wyznaczaniu terminu należy uwzględniać charakter braków i realny czas niezbędny do ich uzupełnienia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyznaczony przez Sąd I instancji termin był terminem realnym, aby przeprowadzić procedurę mającą na celu wyłonienie zarządu Spółki. Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, Sąd wojewódzki nie wyznaczył stronie "zaledwie miesięcznego terminu na uzupełnienie składu Zarządu", nie pozbawił skarżącej możliwości obrony swych praw przed Sądem. W zakreślonym okresie, dwukrotnie przedłużonym przez Sąd, Spółka była w stanie przeprowadzić zgromadzenie wspólników, o czym świadczą przedłożone do akt sądowych przez pełnomocnika protokoły i uchwały. Brak wyłonienia zarządu Spółki spowodowany był jedynie brakiem kandydatów na wakujące stanowisko członka zarządu. Podkreślić także należy, że mimo że termin z art. 31 § 1 p.p.s.a., jest terminem sądowym, nie może być on w "nieskończoność" przedłużany. Strona nie może oczekiwać, że termin będzie wydłużany, aż w końcu będzie możliwe spełnienie czynności, dla dokonania której został wyznaczony. Dodatkowo wypada zauważyć, że Spółka już od 2017 r. nie jest w stanie wyłonić składu zarządu, a ponadto, w chwili obecnej, jak wynika z informacji odpowiadającej odpisowi pełnemu z rejestru przedsiębiorców (https://ekrs.ms.gov.pl), N. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. z dniem 7 lipca 2020 r. została wykreślona z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego (wpis jest nieprawomocny). W świetle powyższego jako niezasadne należało uznać podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia: art. 25 § 1, art. 31 § 1, art. 58 § 2, art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a., art. 38 w zw. z art. 95 § 2 Kodeksu cywilnego, art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Okoliczności związane z merytoryczną zasadnością podjętego przez organ rozstrzygnięcia, w tym także brak przeprowadzenia przez organ nadzoru postępowania z urzędu w trybie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 2019 r., leżą poza sferą kontroli w niniejszym postępowaniu sądowym, w którym oceniana jest jedynie legalność wydanego przez Sąd I instancji postanowienia odrzucającego skargę. Tym samym, Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o przeprowadzenia dowodu z ww. dokumentów. W tym stanie rzeczy, działając w oparciu o art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.