I GSK 1724/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz Sędzia NSA Barbara Mleczko-Jabłońska Sędzia del. WSA Artur Adamiec (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2020 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Spółki A od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 29 marca 2017 r. sygn. akt I SA/Bd 60/17 w sprawie ze skargi Spółki A na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Spółki A na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z 29 marca 2017 r. sygn. akt I SA/Bd 60/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", oddalił skargę Spółki A (dalej: spółki) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy (obecnie: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy) z [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną. Z ustaleń poczynionych przez sąd pierwszej instancji wynika, że wobec spółki prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, w toku którego poborca skarbowy dokonał zajęcia i odbioru trzech automatów do gier. W ocenie sądu pierwszej instancji, czynność egzekucyjna zajęcia tych ruchomości została dokonana zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm.), dalej: "u.p.e.a." Sąd wyjaśnił, że nie każde uchybienie stanowi naruszenia prawa w stopniu uzasadniającym uchylenie dokonanej czynności. Brak jest podstaw do uchylenia postanowienia z tego względu, że w protokole odbioru błędnie opisuje się jako wystawcę tytułu wykonawczego Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie. Okoliczność ta nie ma żadnego wpływu na wynik sprawy, tj. na przymusowe dochodzenie niezapłaconej należności. Zobowiązany z protokołu zajęcia wiedział o jaki konkretny tytuł wykonawczy chodzi i jakie należności są tu przedmiotem egzekucji. W żaden też sposób nie wykazano wpływu na wynik sprawy kwestii wystawienia protokołu na nie obowiązującym już wzorze. Nie znalazł też uznania sądu pierwszej instancji zarzut oparty na twierdzeniu, że zajęte ruchomości mogą nie stanowić własności skarżącego, a zadaniem organu było poczynienie ustaleń w tym względzie. Poborca skarbowy nie jest ani obowiązany, ani uprawniony do badania, czy zobowiązany ma tytuł do rzeczy, którą dysponuje. Osoba roszcząca sobie prawo do zajętej rzeczy może bronić swych praw zgłaszając wniosek o wyłączenie rzeczy spod egzekucji. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku spółka wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Zarzuciła na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie: 1) art. 3 § 1, art. 151 w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz art. 97 § 2 u.p.e.a. i art. 7, 77 § 1 K.p.a. w nawiązaniu do art. 18 u.p.e.a. poprzez dokonanie niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej i oddalenie skargi na skutek bezpodstawnego uznania przez sąd I instancji, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa m.in. poprzez nieuwzględnienie zarzutu odnoszącego się do okoliczności, że zajęte ruchomości nie stanowią własności zobowiązanego wskazując, że poborca skarbowy jest uprawniony do zajęcia wszystkich ruchomości, którymi zobowiązany faktycznie włada oraz wskazując, że nie jest ani obowiązany, ani uprawniony do badania, czy zobowiązany ma tytuł do rzeczy, którą dysponuje, podczas gdy organ egzekucyjny (rekwizycyjny) winien w pierwszej kolejności wyjaśnić istotną w sprawie okoliczność jaką jest ustalenie, czy ruchomości, których dokonania zajęcia planuje stanowią własność zobowiązanego, gdyż czynność egzekucyjna skierowana do składnika niebędącego majątkiem zobowiązanego jest wadliwa i jako taka winna zostać uchylona, a okoliczność ta nabiera jeszcze większej istotności w przypadku (jak w niniejszej sprawie), gdy zajmowane zostają ruchomości, którymi zobowiązany ani faktycznie nie włada, ani nimi nie dysponuje; 2) art. 3 § 1, art. 151 w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz art. 67 § 2 i 4 u.p.e.a. oraz § 1 pkt 11 i § 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 grudnia 2015 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 2310) poprzez dokonanie niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej i oddalenie skargi na skutek bezpodstawnego uznania przez sąd I instancji, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa m.in. ze względu na okoliczność, że do zajęcia ruchomości zastosowano protokół zajęcia i odbioru ruchomości, którego treść przypomina wzór dokumentu stanowiącego załącznik nr 11 do rozporządzenia Ministra Finansów z 16 maja 2014 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U., poz. 655) w sytuacji, gdy powinien zostać zastosowany wzór dokumentu stanowiący załącznik nr 11 do rozporządzenia Ministra Finansów z 17 grudnia 2015 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U., poz. 2310), co powoduje, że do zajęcia ruchomości nie zastosowano wzoru przewidzianego przez przepisy prawa powszechnie obowiązującego w dacie dokonywania zajęcia - przy czym zgodnie z treścią naruszonej normy prawnej, podstawę stosowania środków egzekucyjnych stanowi zawiadomienie sporządzone według wzoru określonego w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych, zaś jakiekolwiek modyfikacje ustalonego wzoru dopuszczalne są jedynie w zakresie przewidzianym w tym wzorze; 3) art. 3 § 1, art. 151 w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz art. 67 § 2 pkt 1 w zw. z art. 67 § 4 u.p.e.a. poprzez dokonanie niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej i oddalenie skargi na skutek bezpodstawnego uznania przez sąd I instancji, że w niniejszym protokole zajęcia nie doszło do błędnego określenia wierzyciela poprzez wskazanie Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie, podczas gdy w protokole z zaskarżonej czynności egzekucyjnej organ rekwizycyjny błędnie określił wierzyciela, wskazując, iż zajęcie dotyczy tytułu wykonawczego nr [...] i podając jako wierzyciela Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie, w sytuacji gdy Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie zgodnie z dyspozycją art. 5 § 1 pkt 1 i 4 w zw. z art. 1a pkt 13 u.p.e.a. nie jest wierzycielem i podmiotem uprawnionym do zainicjowania postępowania egzekucyjnego na podstawie aktu administracyjnego powoływanego w tytule wykonawczym, co stanowi brak elementarnego składnika protokołu czynności egzekucyjnej; 4) art. 3 § 1, art. 151 w zw. z art. 6 i 8 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez dokonanie niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej i oddalenie skargi w sytuacji, gdy organ obciążył zobowiązanego ciężarem identyfikacji wierzyciela, podczas gdy z zasady legalizmu oraz działania organów w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej wynika, że organ egzekucyjny winien dokonywać czynności egzekucyjnej w taki sposób, aby jednoznacznie wynikało z niej z inicjatywy jakiego wierzyciela czynność ta zostaje dokonana; 5) art. 3 § 1, art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 67 § 4 pkt 2 u.p.e.a. poprzez dokonanie niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej i oddalenie skargi w sytuacji, gdy organ rekwizycyjny nie zawarł w protokole informacji, kto sprawuje dozór nad zajętymi ruchomościami. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżony wyrok odpowiada prawu. W pierwszej kolejności wymaga wyjaśnienia, że rozstrzygane w sprawie kwestie były już przedmiotem orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny, w tożsamym stanie faktycznym i prawnym, w sprawach zakończonych wyrokami m.in.: z 30 maja 2019 r. II FSK 2937/17, z 6 czerwca 2019 r. . II FSK 2342/17, II FSK 1505/17, II FSK 1506/17 i II FSK 1625/17 oraz z 2 października 2019 r. II FSK 3434/17. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozstrzygającym zawisły spór w pełni podziela argumentację zawartą w tych wyrokach i jako zasadne uznaje jej powtórzenie, zwłaszcza ze względu na powielenie zarzutów kasacyjnych powołanych w ww. spawach. Stosownie do art. 174 pkt 2 p.p.s.a. podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa procesowego może zostać uwzględniony jedynie wtedy, gdy objęte zarzutem naruszenie prawa procesowego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to obowiązek uzasadnienia przez skarżącego kasacyjnie, że następstwa podnoszonych w skardze kasacyjnej uchybień były na tyle istotne, iż kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia. Kasator wskazał na naruszenie przepisów: art. 3 § 1 p.p.s.a. (regulującego ogólną zasadę kontroli administracji publicznej) i art. 133 § 1 p.p.s.a. (stanowiącego o momencie wydania wyroku i podstawie wyrokowania). Przepis art. 3 § 1 p.p.s.a. ma charakter ustrojowy, ogólny, o charakterze tylko kompetencyjnym i nie zawiera samodzielnej treści normatywnej. O jego naruszeniu można mówić jedynie w sytuacji wykroczenia poza kompetencje sądu, zastosowania środka nieprzewidzianego w ustawie, względnie w sytuacji, gdy sąd uchyla się od obowiązku wykonania kontroli, o której w przepisie tym mowa. Przepis nie określa wzorca, według którego kontrola ta ma być wykonana. Tak więc okoliczność, że strona wnosząca skargę kasacyjną nie zgadza się z wynikiem kontroli sądowej, nie oznacza naruszenia tego uregulowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 stycznia 2019r., I GSK 3208/18, wyroki powołane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). Z kolei zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. - sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przeświadczenie autora skargi kasacyjnej, że dokonana przez sąd pierwszej instancji ocena legalności zaskarżonego do sądu aktu administracyjnego nie jest zbieżna z oceną strony skarżącej, nie uzasadnia wystąpienia w sprawie naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. Zarzut naruszenia przez sąd tego przepisu byłby uzasadniony, gdyby skład orzekający nie wziął pod uwagę dokumentu znajdującego się w aktach sprawy (np. w rozpoznawanej sprawie protokołu zajęcia ruchomości), który miał istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca (por. wyrok NSA z 18 września 2018r., II OSK 2376/16). Zarzut ten byłby zasadny także wtedy, gdy sąd orzekłby bez akt sprawy, pomimo ich otrzymania od organu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie jest także właściwym uzasadnieniem zarzutów skargi kasacyjnej samo wskazanie, że doszło do naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego, czy też przepisów regulujących postępowanie dowodowe, w tym przypadku art. 7 i art. 77 K.p.a. (zasady prawdy obiektywnej). Przepisy te mają zróżnicowaną treść normatywną, a zatem chcąc wykazać, że doszło do ich naruszenia, należało każdy z nich uzasadnić argumentacją adekwatną do treści przepisu oraz okolicznościami sprawy rozpoznanej przez sąd pierwszej instancji, czego zabrakło w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. O potencjalnym naruszeniu ww. zasad ogólnych postępowania administracyjnego nie może stanowić podjęcie przez organ administracji rozstrzygnięcia odmiennego od oczekiwanego przez stronę postępowania (w okolicznościach rozpoznawanej sprawy – przez zobowiązaną). Skarżąca kasacyjnie naruszenie wskazanych przepisów p.p.s.a. oraz K.p.a. wiąże z bezpodstawnym nieuwzględnieniem przez sąd pierwszej instancji zarzutu dotyczącego badania przez poborcę skarbowego tytułu własności zajętej ruchomości, co narusza jej zdaniem art. 97 § 2 u.p.e.a. Wskazać należy, że zgodnie tym przepisem, zajęciu podlegają ruchomości zobowiązanego, znajdujące się zarówno w jego władaniu, jak i we władaniu innej osoby, jeżeli nie zostały wyłączone spod egzekucji lub od niej zwolnione. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela pogląd doktryny, że taka konstrukcja pozwala na zajęcie zarówno ruchomości, które znajdują się we władaniu zobowiązanego, jak i tych będących we władaniu innych osób. Nawet uzyskanie przez poborcę skarbowego informacji o prawach osób trzecich nie zwalnia go z dokonania zajęcia. Poborcy skarbowemu nie służy prawo do rozstrzygania o słuszności zarzutów roszczenia prawa osób trzecich do zajętej ruchomości. O prawach tych rozstrzyga organ egzekucyjny, który rozpozna żądanie i wyda postanowienie w sprawie wyłączenia spod egzekucji w terminie 14 dni od dnia złożenia żądania. Termin ten może być przedłużony o dalszych 14 dni, gdy zbadanie dowodów w tym terminie nie było możliwe (art. 38 § 2 u.p.e.a.). Po wniesieniu żądania organ egzekucyjny ma obowiązek zaniechania dalszych czynności egzekucyjnych wobec kwestionowanej rzeczy do czasu wydania postanowienia w sprawie (art. 38 § 3 u.p.e.a.). Osoba trzecia w odpowiednim terminie powinna wystąpić do organu egzekucyjnego z żądaniem wyłączenia zajętej ruchomości spod egzekucji, a w razie odmowy uwzględnienia żądania osobie tej służy powództwo cywilne do sądu powszechnego (vide W. Grześkiewicz [w]: Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, red. D.R. Kijowski, Lex/el 2015). Prawo do wystąpienia z wnioskiem o wyłączenie ruchomości przysługuje jedynie osobie trzeciej, a nie zobowiązanemu. W sytuacji gdy zobowiązana spółka miała świadomość, że zajęte ruchomości nie stanowiły jej własności, lecz własność osoby trzeciej, powinna była o fakcie zajęcia powiadomić taką osobę, której prawa majątkowe zostały naruszone, żeby mogła ona ewentualnie wystąpić do organu egzekucyjnego ze stosownym wnioskiem o wyłączenie ruchomości spod egzekucji. Odnosząc się do drugiego zarzutu należy podnieść, że brak jest podstaw do uznania, że skoro do zajęcia ruchomości zastosowano protokół zajęcia i odbioru ruchomości, który nie odpowiada wzorowi stanowiącemu załącznik nr 11 do rozporządzenia Ministra Finansów z 17 grudnia 2015 r., to doszło do naruszenia art. 67 § 2 i 4 u.p.e.a. w zw. z § 1 pkt 11 i § 2 rozporządzenia Ministra Finansów, w związku z czym sąd pierwszej instancji był zobligowany do uwzględnienia skargi. Jeżeli protokół zajęcia i odbioru ruchomości zawiera wszystkie elementy wymagane przez ustawę o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w szczególności jeżeli skorzystano z wzoru protokołu zajęcia i odbioru ruchomości dopuszczonego do stosowania przez wcześniej obowiązujące przepisy, to nie ma to bezpośredniego wpływu na zasadność i prawidłowość dokonywanej czynności egzekucyjnej. Autor skargi kasacyjnej nie wykazał zaś, aby znajdujące się w wykorzystanym w rozpoznanej sprawie wzorze protokołu zajęcia i odbioru ruchomości nieaktualne pouczenie co do trybu wniesienia środka zaskarżenia miało jakikolwiek wpływ na wynik sprawy. Nieuprawnione jest twierdzenie skarżącej, że organ egzekucyjny nieprawidłowo oznaczył w protokole zajęcia ruchomości Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie jako wierzyciela. Począwszy od dnia 1 października 2015 r., mocą rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 września 2015 r. o zmianie rozporządzenia w sprawie wyznaczenia organu Służby Celnej właściwego do wykonania niektórych zadań Służby Celnej oraz określenia terytorialnego zasięgu jego działania (Dz. U. poz. 1494), Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie został wyznaczony organem właściwym do wykonywania zadań wierzyciela na terytorium całego kraju w zakresie obowiązków określonych w rozporządzeniu (§ 1c). Na mocy § 3 cytowanego powyżej rozporządzenia w sprawach niezapłaconych należności powstałych przed dniem wejścia w życie tego rozporządzenia, dla których obowiązujące przepisy przewidują tryb egzekucji administracyjnej, wierzycielem jest Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie, przy czym wszystkie podjęte w tych sprawach czynności pozostają w mocy. W sprawie protokół sporządzono w dniu 9 sierpnia 2016 r., a więc po dniu, w którym weszło w życie ww. rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 15 września 2015 r. Prawidłowo więc wskazano w nim jako wierzyciela Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie. Błędnie natomiast organ ten został wpisany jako wystawca tytułu wykonawczego, ponieważ w istocie był nim Dyrektor Izby Celnej w Olsztynie. Trafnie jednak podniósł sąd pierwszej instancji, że uchybienie to nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy, a i skarga kasacyjna takiego wpływu nie wykazała. Skoro wskazanie w protokołach zajęcia Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie jako wierzyciela było zgodne z prawem, a uchybienie polegające na błędnym wskazaniu wystawcy tytułu wykonawczego nie miało wpływu na wynik sprawy, to niezasadny jest kolejny zarzut polegający na obciążeniu skarżącej spółki obowiązkiem zidentyfikowania wierzyciela, który występował w sprawie. Wniosek ten czyni podstawy do uznania za równie niezasadne zarzutów naruszenia art. 6 i 8 K.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a. Słusznie przy tym wyjaśnił sąd pierwszej instancji, że zobowiązany z protokołu zajęcia wiedział o jaki konkretny tytuł wykonawczy chodzi i jakie należności są tu przedmiotem egzekucji. Bezzasadny jest też wyeksponowany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzut, według którego ww. rozporządzenie zmieniające zostało wydane bez delegacji ustawowej. W zaskarżonym wyroku prawidłowo wskazano, że rozporządzenie to zostało wydane na podstawie art. 9 ust. 2a ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie celnej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1404 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem minister właściwy do spraw finansów publicznych może, w drodze rozporządzenia, wyznaczyć organ Służby Celnej do wykonywania niektórych zadań Służby Celnej oraz określić terytorialny zasięg jego działania, uwzględniając potrzebę sprawnego wykonywania zadań organów Służby Celnej oraz gospodarcze potrzeby przedsiębiorców. Nie zasługuje na uwzględnienie również ostatni zarzut skargi kasacyjnej związany z brakiem adnotacji w protokole zajęcia, kto sprawuje dozór nad zajętymi ruchomościami. Brzmienie zarzucanego skardze kasacyjnej art. 67 § 4 pkt 2 u.p.e.a. rozróżnia pozostawienie ruchomości pod dozorem i odbiór ruchomości. Skoro w niniejszej sprawie zajęta ruchomość została też od razu zobowiązanemu odebrana i na tę okoliczność został sporządzony protokół odbioru ruchomości, to protokół odbioru ruchomości zastępuje adnotację o dozorze. Ustalenia dokonane w tym zakresie nie zostały skutecznie zakwestionowane w ramach postawionego zarzutu skargi kasacyjnej. Jednocześnie autor skargi kasacyjnej zarzucając naruszenie przepisów postępowania nie przedstawił merytorycznego wyjaśnienia, że brak zapisu w protokole, kto sprawuje dozór nad zajętymi ruchomościami mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. prawidłowość dokonania czynności zajęcia i odbioru ruchomości, co nie pozwala uznać zarzutu naruszenia art. 67 § 4 pkt 2 u.p.e.a. za skuteczny. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił. O kosztach postępowania kasacyjnego postanowiono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c/ w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 z późn. zm.).