II OSK 2322/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Flasińska Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) sędzia del. WSA Anna Szymańska po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2020 r. sygn. akt VII SA/Wa 2149/19 w sprawie ze skargi M. J. na postanowienie Ministra Zdrowia z dnia 1 sierpnia 2019 r. znak: MDP.051.67.2018(2) w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 lutego 2020 r. sygn. akt VII SA/Wa 2149/19 oddalił skargę M. J. na postanowienie Ministra Zdrowia z dnia 1 sierpnia 2019 r. znak: MDP.051.67.2018(2) w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów. Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wojewoda Wielkopolski (dalej: Wojewoda) postanowieniem z 8 sierpnia 2017 r. znak: PS-IV.967.3.2015.4 nałożył na M. J. grzywnę w celu przymuszenia z powodu uchylania się od poddania małoletniej córki B. K. obowiązkowym szczepieniom ochronnym, zgodnie z załączonym tytułem wykonawczym z 21 listopada 2014 r. wystawionym przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Chodzieży. Jednocześnie Wojewoda wezwał skarżącą do wykonania obowiązku poddania małoletniego dziecka szczepieniom ochronnym w terminie do dnia 31 grudnia 2017 r. Postanowienie to doręczono skarżącej 16 sierpnia 2017 r., zatem termin do na wniesienie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego upływał z dniem 23 sierpnia 2017 r. Pismem z 18 grudnia 2017 r. skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do złożenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego oraz odrębnym pismem (z tej samej daty) wniosła zarzuty. We wniosku o przywrócenie terminu skarżąca uzasadniła przekroczenie terminu skomplikowaną sytuacją życiową. Wskazała na rozwód, który (jak stwierdziła) doprowadził ją do złej kondycji psychicznej uniemożliwiającej złożenie zażalenia w ustawowym terminie. Jednocześnie do powyższego wniosku skarżąca załączyła zaświadczenie psychologiczne, wystawione w dniu 15 grudnia 2017 r. Z zaświadczenia wynika, że skarżąca w okresie od 22 sierpnia 2017 r. do 15 grudnia 2017 r. z powodu obniżenia nastroju wynikającego z przewlekłej sytuacji stresowej nie była zdolna sporządzić i wysłać zarzutów. Wojewoda postanowieniem z 11 stycznia 2018 r. znak: ZD-III.756.2.35.2017.6 odmówił przywrócenia skarżącej terminu do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Po rozpatrzeniu zażalenia skarżącej Minister Zdrowia (dalej: Minister) postanowieniem z 1 sierpnia 2019 r. znak: MDP.051.67.2018(2) utrzymał w mocy postanowienie Wojewody z 11 stycznia 2018 r. znak: ZD-III.756.2.35.2017.6 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów. Postanowienie wydano w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 58 § 1, art. 59 § 1 i 2, art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm., dalej: u.p.e.a.). Minister podzielił stanowisko Wojewody, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do przywrócenia terminu, w szczególności skarżąca nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy, a nadto nie wykazała, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia. Organ odwoławczy wyjaśnił, że kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Minister nie uwzględnił twierdzeń skarżącej, jakoby stan zdrowia uniemożliwiał jej złożenie zarzutów w terminie. Wyjaśnił, że z załączonego przez skarżącą zaświadczenia psychologicznego wynika, że nie była ona w stanie sporządzić i wysłać zarzutów oraz zażalenia w okresie od 22 sierpnia 2017 r. do 15 grudnia 2017 r. Jednocześnie wskazał, że powyższych czynności mogła natomiast dokonać w terminie od 16 sierpnia 2017 r. do 21 sierpnia 2017 r. włącznie, co skutkowałoby zachowaniem terminu. Mając na uwadze powyższe Minister wskazał, że skarżąca w żaden sposób nie udowodniła, że nie mogła złożyć zarzutów w okresie od 16 sierpnia 2017 r. do 21 sierpnia 2017 r. Ponadto, odnosząc się do zaświadczenia dołączonego przez skarżącą, Minister podkreślił, że zaświadczenie nie jest zwolnieniem lekarskim, lecz zaświadczeniem psychologicznym. Nadto na podstawie stosowanego per analogia rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 listopada 2015 r. (Dz.U. z 2015 r., poz. 2013) okres orzeczonej czasowej niezdolności do pracy może obejmować czas nie dłuższy niż 3 dni poprzedzające dzień, w którym przeprowadzono badanie. Zaświadczenie psychologiczne przedłożone przez skarżącą zostało wystawione w dniu 15 grudnia 2017 r., natomiast obejmuje okres od 22 sierpnia 2017 r. do 15 grudnia 2017 r. Jedynie okres czasowej niezdolności orzeczony przez lekarza psychiatrę może obejmować okres wcześniejszy niż 3 dni poprzedzające dzień, w którym przeprowadzono badanie w przypadku stwierdzenia lub podejrzenia zaburzeń psychicznych ograniczających zdolność podmiotu do oceny własnego postępowania. W ocenie Ministra w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów, w szczególności, że uchybienie terminowi wynikało wyłącznie z winy skarżącej. Z przedłożonego przez skarżącą zaświadczenia nie wynika, że znalazła się ona w sytuacji nagłej i nie mogła posłużyć się pomocą innych osób. Stan obniżenia nastroju, który występował u skarżącej, nie jest tożsamy z niemożnością dokonania ważnej dla niej czynności procesowej poprzez nadanie pisma na poczcie. M. J. wniosła skargę na powyższe postanowienie Ministra z dnia 1 sierpnia 2019 r., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów mających istotny wpływ na wynik postępowania, tj. art. 58 w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez wadliwe przyjęcie, że nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu, mimo że z dołączonego zaświadczenia lekarza psychologa wynika, że ze względu na stan zdrowotny skarżącej nie mogła ona sporządzić oraz wysłać zarzutów i zażaleń w okresie od 22 sierpnia do 4 grudnia 2017 r. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę. Sąd stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie było kwestionowane, że postanowienie o nałożeniu grzywny wraz z tytułem wykonawczym z dnia 21 listopada 2014 r. doręczono skarżącej 16 sierpnia 2017 r. Termin do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego upływał zatem 23 sierpnia 2017 r. Wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zarzutów wraz z zarzutami w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego skarżąca wniosła dopiero pismem z 18 grudnia 2017 r., a zatem z uchybieniem ww. terminu. Sąd uznał za prawidłowe stanowisko organów, że podniesione we wniosku okoliczności nie uprawdopodabniają braku winy strony w uchybieniu terminu. Nie zasługiwały bowiem na uwzględnienie twierdzenia skarżącej, jakoby stan zdrowia uniemożliwiał jej złożenie zarzutów w terminie. Ponadto na uwzględnienie nie zasługiwało również przedłożone przez skarżącą zaświadczenie. Stan obniżenia nastroju, który występował u skarżącej, nie jest tożsamy z niemożnością dokonania ważnej dla niej czynności procesowej poprzez nadanie pisma na poczcie. Ponadto skarżąca nie wykazała, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia. Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów jest zgodne z prawem. W konsekwencji nie zasługiwały na uwzględnienie pozostałe zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postepowania, tj. art. 6 do art. 9 k.p.a. M. J. wywiodła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości. Sądowi pierwszej instancji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj. naruszenie art. 58 w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez uznanie, że skarżąca nie uprawdopodobniła uchybienia terminu bez jej winy, podczas gdy skarżąca nie mogła wnieść zażalenia w czasie 7-dniowego terminu z uwagi na jej zły stan psychiczny potwierdzony zaświadczeniem lekarskim od lekarza psychologa. Mając powyższe na uwadze wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Strona wniosła też o przeprowadzenie rozprawy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jak stanowi art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji. Rozpoznając w powyższych granicach wniesioną skargę kasacyjną należało uznać, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw. Nie jest kwestionowane w niniejszej sprawie, że skarżąca uchybiła terminowi do złożenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Jak bowiem wynika z akt sprawy i niewadliwych ustaleń organów administracji postanowienie z dnia 8 sierpnia 2017 r. wraz z tytułem wykonawczym z dnia 21 listopada 2014 r. zawierającym pouczenie o możliwości zgłoszenia w terminie 7 dni zarzutów zostało stronie doręczone dnia 16 sierpnia 2017 r., a zatem termin do wniesienia zarzutów upłynął w dniu 23 sierpnia 2017 r., a zarzuty (wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu) zostały zgłoszone dnia 20 grudnia 2017 r. Oceniając legalność zaskarżonego postanowienia odmawiającego przywrócenia terminu do dokonania omawianej czynności procesowej prawidłowo Sąd pierwszej instancji przypomniał, że pozytywne rozpoznanie takiego wniosku wiąże się z koniecznością spełnienia łącznie 4 przesłanek: braku winy zainteresowanego w uchybieniu terminu; złożenie przez niego wniosku (prośby) o przywrócenie terminu; dochowanie terminu (nieprzywracalnego) do złożenia wniosku o przywrócenie terminu oraz dopełnienie czynności, dla której ustanowiono podlegający przywróceniu termin. Trafnie również Sąd wojewódzki wskazał, że przywrócenie terminu może nastąpić, jeżeli jego uchybienie nastąpiło na skutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Dokonując oceny tej przesłanki należy mieć na uwadze obiektywny miernik staranności. Chodzi mianowicie o staranność, jakiej można wymagać od osoby dbającej należycie o swoje interesy. W związku z tym od strony postępowania wymaga się szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw, a jakiekolwiek niedbalstwo strony dyskwalifikuje możliwość przywrócenia terminu. Przyczyna uchybienia terminu musi zatem być niezależna od strony. W orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i w doktrynie przyjmuje się, że do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się m.in. nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (tak m.in. postanowienia NSA: z 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10, z 6 kwietnia 2022 r., sygn. akt III FZ 82/22; CBOSA). Podkreśla się także, że sam fakt choroby, a nawet uzyskanie w związku z tym zwolnienia lekarskiego od pracy, nie jest, a priori, potwierdzeniem braku winy w uchybieniu terminu (tak NSA m.in. w wyroku z 21 grudnia 2021 r., sygn. akt II OSK 4/19; CBOSA). W świetle powyższego prawidłowo Sąd uznał, że w niniejszej sprawie skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w niedochowaniu terminu do złożenia zarzutów. Okoliczność, która miałaby stanowić usprawiedliwienie niedokonania tej czynności w terminie, to obniżenie nastroju wynikające z przewlekłej sytuacji stresowej, na potwierdzenie czego strona złożyła zaświadczenie psychologiczne podpisane przez psychologa psychoterapeutę. Z treści zaświadczenia wynika, że podnoszona przez wnioskodawczynię niezdolność do działania miała charakter długotrwały, przewlekły. Brak jest jednak informacji o nagłym pogorszeniu stanu zdrowia. Sam fakt, że skarżąca doświadczała przez długi czas sytuacji stresowej, nawet jeśli wiązało się to z obniżeniem nastroju, nie uzasadnia twierdzenia, że nie była ona w stanie zadbać należycie o swoje sprawy. Nie może dodatkowo ujść uwadze, na co trafnie wskazał organ administracji, a co nie zostało zanegowane przez Sąd pierwszej instancji, że przedłożone zaświadczenie nie pochodzi od lekarza medycyny. Psycholog terapeuta nie wskazał także, że stan zdrowia skarżącej uniemożliwiał załatwianie spraw życia codziennego (co może mieć miejsce w przypadku stwierdzenia chorób takich jak depresja), a ograniczył się do stwierdzenia "braku możliwości sporządzenia zarzutów i zażaleń", co niewątpliwie czyni zaświadczenie niewiarygodnym i nie mogącym stanowić dowodu uprawdopodobniającego brak winy skarżącej. Konkludując, należało uznać, że ogólnie zły stan zdrowia czy złe samopoczucie strony, nawet jeśli wynikało z obniżonego nastroju spowodowanego sytuacją rodzinną, jak i odczuwane przez nią dolegliwości natury psychicznej nie mogą być potraktowane jako przyczyna usprawiedliwiająca bezczynność strony. A zatem okoliczności przywołane przez skarżącą na usprawiedliwienie uchybienia terminu nie mogły stanowić podstawy do przywrócenia terminu do złożenia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, jak wymaga tego 58 § 1 k.p.a. W konsekwencji zatem jako nieuzasadniony należało uznać zarzut naruszenia tego przepisu. Nie inaczej należało ocenić zarzuty naruszenia art. 7, art. 8, art. 9 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Uzasadnienie zaskarżonego do Sądu pierwszej instancji postanowienia wskazuje, że organ administracji rzetelnie ocenił ww. zaświadczenie, a skarżąca kasacyjnie nie zakwestionowała skutecznie tej oceny. Jedynie na marginesie wskazać dodatkowo należy, że rzeczą autora skargi kasacyjnej w ramach zarzutów naruszenia przepisów postępowania jest wskazanie przepisów, które zostały naruszone przez Sąd pierwszej instancji, ten zaś nie stosuje przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, a jedynie ocenia prawidłowość ich zastosowania przez organy administracji. W konsekwencji zarzuty naruszenia przepisów tej ustawy nie mogły przynieść spodziewanego skutku. Wobec stwierdzenia, że zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie, skargę kasacyjną należało oddalić. Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem, i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r., poz. 2095, ze zm.), na które to posiedzenie sprawa została skierowana Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z dnia 1 lutego 2023 r. Strony pouczono jednocześnie o możliwości uzupełnienia argumentacji skargi kasacyjnej, z czego finalnie pełnomocnicy stron nie skorzystali.