I OSK 469/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Joanna Skiba Protokolant: starszy asystent sędziego Artur Dral po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 marca 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 2795/19 w sprawie ze skargi H. S. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 października 2019 r. nr DAP-WOSRFR-7281-140/2018/DC w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od H. S. na rzecz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji kwotę 260 (dwieście sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 2 marca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 2795/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd I instancji) oddalił skargę H. S. (dalej: Skarżąca) na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 17 października 2019 r. nr DAP-WOSRFR-7281-140/2018/DC w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Skarżąca, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj.: - art. 145 § 5 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2018 poz. 2096, dalej: "k.p.a.") poprzez niezastosowanie, mimo istnienia podstaw do wznowienia postępowania oraz uprawdopodobnienia przez Skarżącą okoliczności uzasadniających wznowienie; - art. 149 § 3 k.p.a. wyrażające się w odmowie wznowienia postępowania, w sytuacji gdy istniały przesłanki do wznowienia postępowania; - art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niezastosowanie i w konsekwencji błędną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i dołączonego do skargi o wznowienie. - art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") poprzez oddalenie skargi podczas, gdy istniały powody uwzględnienia skargi w całości z uwagi na pojawienie się nowego dowodu już po prawomocnym zakończeniu postępowania. Wobec powyższego wniosła o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Jednocześnie wniosła o przeprowadzenie rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przystępując do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należało wspomnieć, że według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu I instancji. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności, o których mowa w § 2 powołanego przepisu, co oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznawał sprawę w granicach podstaw i zarzutów powołanych w skardze kasacyjnej. W rozpoznawanej sprawie powołano jedynie podstawę kasacyjną z art. 174 § 2 p.p.s.a., tj. naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając w tak zakreślonych granicach środek odwoławczy należy stwierdzić, że nie został on oparty na usprawiedliwionych podstawach. Przedmiotem kontroli Sądu I instancji było postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: Minister) z 17 października 2019 r. nr DAP-WOSRFR-7281-140/2018/DC, utrzymujące w mocy postanowienie Wojewody Łódzkiego (dalej: Wojewoda) z 4 września 2019 r. nr GN-III.7541.13.2019.KC o odmowie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją Wojewody z 20 lipca 2016 r. nr GN.IV/SP.VI.7725-817/2004/KC potwierdzającą prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższe postępowanie zostało wszczęte wnioskiem Skarżącej z 31 lipca 2019 r. Istotą sporu w niniejszej sprawie jest ocena, czy organy obu instancji prawidłowo odmówiły wznowienia postępowania zakończonego ww. decyzją Wojewody z 20 lipca 2016 r. - uznając, że wniosek o wznowienie postępowania złożony został z uchybieniem terminu określonego w art. 148 § 1 k.p.a., a ocenę tą podzielił Sąd I instancji. W tym miejscu przypomnieć należy, że Skarżąca wnosząc o wznowienie postępowania powołała się na treść art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Wyjaśnić też trzeba, że przed przystąpieniem do merytorycznego rozpatrywania wniosku o wznowienie, organ musi ustalić, czy wniosek został złożony w przewidzianym prawem terminie. Podstawą prawną wydanego w sprawie postanowienia o odmowie wznowienia postępowania był art. 148 § 1 k.p.a. w zw. z art. 149 § 3 k.p.a. Stosownie do art. 148 § 1 k.p.a., podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Należy podkreślić, że stwierdzenie przez organ, że żądanie wznowienia postępowania zostało wniesione po upływie terminu określonego w art. 148 § 1 k.p.a. (jak w niniejszej sprawie), stanowi przeszkodę dla wznowienia postępowania i zmusza organ do wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 149 § 3 k.p.a., to jest do wydania postanowienia o odmowie wznowienia postępowania. Organ na etapie badania dopuszczalności wniosku o wznowienie postępowania nie jest uprawniony do badania, czy w sprawie zachodzi któraś z przesłanek wznowienia postępowania. Dodać należy, że ciężar dowodu dochowania terminu, o którym mowa w art. 148 § 1 k.p.a. spoczywa na stronie, która domaga się wznowienia postępowania w sprawie. Strona musi więc udowodnić, kiedy dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania w sposób pozwalający organowi zweryfikować i ustalić, że jej podanie o wznowienie wpłynęło przed upływem jednomiesięcznego terminu od dnia, w którym dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia. Przechodząc do wykładni art. 148 § 1 k.p.a. podkreślić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i w doktrynie jednolicie przyjmuje się, że bieg terminu, o którym mowa w tym przepisie rozpoczyna się od dnia uzyskania informacji o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, a nie od dnia, w którym strona powzięła informację, że okoliczność ta może stanowić podstawę wszczęcia takiego postępowania. (tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1979/20 i w wyroku z dnia 13 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1135/20, wyroki dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA). Podkreśla się również tamże, że bez znaczenia pozostaje dla oceny zachowania omawianego terminu, czy wnoszący podanie miał wiedzę odnośnie do prawnego znaczenia okoliczności faktycznych, jako podstawy wznowienia. Z taką sytuacją mamy do czynienia w okolicznościach niniejszej sprawy. Z akt sprawy wynika, że Skarżąca zwróciła się do Wojewody o wznowienie postępowania pismem z 31 lipca 2019 r., wskazując w tym wniosku, że o nowej okoliczności, tj. orzeczeniu z 12 lipca 1945 r. nr [...] dowiedziała się jesienią 2018 r. W związku z powyższym podzielić należy zapatrywania organów orzekających w sprawie oraz Sądu I instancji, że nie ulega zatem wątpliwości, że wniosek o wznowienie postępowania złożony został z przekroczeniem miesięcznego terminu, o którym mowa w art. 148 § 1 k.p.a., tj. po upływie miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Zgodzić przy tym należy się z Sądem I instancji, że moment, od którego należy liczyć termin, w którym strona dowiedziała się o nowych okolicznościach istotnych dla sprawy (tj. w ocenie Skarżącej - od rozmowy telefonicznej przeprowadzonej w lipcu 2019 r. z członkiem rodziny) wyznacza wspomniany art. 148 § 1 k.p.a., czyli moment dowiedzenia się o okoliczności, a nie moment dowiedzenia się o tym, że dana okoliczność może stanowić podstawę wznowienia postępowania. W niniejszej sprawie była to jesień 2018 r., na co Skarżąca jednoznacznie wskazała we wniosku z 31 lipca 2019 r. o wznowienia postępowania. Podsumowując, nietrafnie Skarżąca zarzuciła organom administracji wydanie postanowienia bez uprzedniego wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia wszystkich okoliczności istotnych dla wznowienia postępowania (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.). Jedynie na marginesie wskazać należy ze Skarżąca upatruje naruszenia tego przepisu w nienależytym przeprowadzeniu postępowania w sprawie, której dotyczy wniosek o wznowienie postępowania. Tymczasem w niniejszym postepowaniu, wobec złożenia wniosku o wznowienie postępowania po upływie terminu organ administracji nie przeprowadzał takiej oceny i nie prowadził żadnego postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. Przepis ten nie mógł zatem być naruszony w sposób wskazany przez autora skargi kasacyjnej. Nie budzi zatem wątpliwości w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że zasadnie Sąd I instancji podzielił argumentację organów administracji, iż ów wniosek złożony został z uchybieniem terminu o jakim mowa art. 148 § 1 k.p.a., co uzasadniało wydanie postanowienia o odmowie wznowienia postępowania na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. W konsekwencji podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w zw. z art. 149 § 3 k.p.a. poprzez jego zastosowanie Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezasadny. W związku z powyższym prawidłowo też Sąd I instancji uznając, że nie doszło do naruszenia ww. przepisów zastosował art. 151 p.p.s.a. i oddalił wniesioną skargę. Końcowo wskazać należy, że o ile rację ma Skarżąca kasacyjnie, że w sytuacji, gdy zaistnieją przesłanki do wznowienia postępowania określone w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. organ może wszcząć takie postępowanie również z urzędu, o tyle okoliczność ta, w przypadku braku aktywności po stronie organu administracji, nie może stanowić podstawy żadnego zarzutu procesowego. Sąd nie jest bowiem uprawniony w żadnym postępowaniu do oceny braku działania organów administracji w sytuacji, gdy postępowanie ma być wszczęte z urzędu. Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.