II SA/Go 48/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Asesor WSA Jarosław Piątek Protokolant st. sekr. sąd. Monika Walentynowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2020 r. sprawy ze skargi W.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Wójta Gminy [...], wydał dnia [...] listopada 2019 r. decyzję nr [...], którą orzekł o odmowie przyznania W.B. prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną, do ukończenia 18 roku życia, wnioskowanego na A.K. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ wskazał, że w dniu 13 września 2019 r. W.B. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną A.K. na okres świadczeniowy 2019/2020. Z dołączonego do wniosku zaświadczenia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] marca 2017 r., sygn. akt [...] wynika, że W.B. została ustanowiona opiekunem prawnym małoletniej A.K. W związku z tym, iż zgodnie z art. 9 ust. 12 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2019 r., poz. 670 – określanej dalej jako u.p.o.u.a.) w przypadku, gdy prawo do świadczeń ustala się osobie uprawnionej pozostającej pod opieką opiekuna prawnego, ustalając dochód, uwzględnia się tylko dochód osoby uprawnionej, organ wskazał, że nie brał pod uwagę dochodu W.B., ani innych członków rodziny strony, poza dochodem małoletniej A.K., zaznaczając jednocześnie, iż wyżej wymieniona małoletnia posiada ważne orzeczenie o niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2018 r. Natomiast na podstawie danych z Urzędu Skarbowego, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, pozyskanych za pomocą weryfikacji w systemie [...] oraz oświadczeń zawartych we wniosku na stronie 5 oraz 6 ustalono, iż uprawniona do alimentów nie uzyskała w 2018 r. żadnego dochodu. Dalej organ podał, że z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, iż na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego [...] z [...] grudnia 2013 r. , sygn. akt [...], w celu zabezpieczenia postępowania, A.K. została umieszczona w rodzinie zastępczej W. i W.B. Potwierdza ten fakt również wyrok Sądu Okręgowego w [...] z [...] października 2014 r., sygn. akt [...], w którym Sąd w punkcie II ograniczył S. i P.K. wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią A.K. przez umieszczenie małoletniej w spokrewnionej rodzinie zastępczej W. i W.B., zamieszkałych w [...]. Wyrok ten stał się prawomocny i wykonalny z dniem 7 listopada 2014 r. Ponadto dołączone zostały oświadczenia strony z dnia [...] września 2019 r., z których wynika, iż A.K. przebywa fizycznie w rodzinie zastępczej W. i W.B. od dnia [...] lutego 2012 r. Dalej organ I instancji, powołując się na treść art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a. wskazał, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej. Pomimo zatem, iż spełnione zostało kryterium dochodowe rodziny, organ I instancji – mając na względzie brzmienie powyższego przepisu – odmówił przyznania W.B. wnioskowanego świadczenia. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła W.B., w którym zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 9 ust. 1 oraz art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a. przez niewłaściwą wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepis ten znajduje zastosowanie do sytuacji, w której świadczenie alimentacyjne pobierane jest przez opiekuna prawnego osoby uprawnionej, będącego jednocześnie jej rodziną zastępczą. Zdaniem odwołującej art. 10 ust. 2 u.p.o.u.a. nie znajduje zastosowanie w sprawie. Prawidłowo przeprowadzona wykładnia powyższego przepisu prowadzi w jej ocenie do wniosku, że znajduje on zastosowanie do sytuacji, w której w wyniku ustanowienia rodziny zastępczej dochodzi do rzeczywistej zmiany miejsca pobytu, bowiem wówczas osoba uprawniona, tj. małoletnia, której przysługuje świadczenie alimentacyjne, nie miałaby rzeczywistej możliwości korzystania z alimentów, które to płatne są do rąk opiekuna. Dopiero po spełnieniu tych przesłanek można mówić o braku podstaw do przyznania świadczenia alimentacyjnego. Zdaniem skarżącej w przedmiotowej sprawie powyższa sytuacja nie ma miejsca, bowiem małoletnia A.K. nadal zamieszkuje ze skarżącą. Nadto zostało spełnione kryterium dochodowe określone w art. 9 ust. 1 u.p.o.u.a., uprawniające małoletnią do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało dnia [...] grudnia 2019 r., powołując się na art. 138 § 1 ust. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, aktualny t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 – określanej dalej jako k.p.a. ) i art. 10 ust. 2 u.p.o.u.a., decyzję nr [...], którą utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. Uzasadniając swoje stanowisko Kolegium przytoczyło treść art. 10 ust. 2 u.p.o.u.a. i stwierdziło, że jest on jednoznaczny i nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Przepis ten – zdaniem organu – nie wyłącza jego stosowania także w przypadku, gdy pieczę zastępczą sprawuje osoba, która została ustanowiona jednocześnie opiekunem prawnym osoby uprawnionej do alimentów. W tej sytuacji organ I instancji zasadnie uznał, iż brak jest podstaw do przyznania W.B. prawa do świadczenia alimentacyjnego, wnioskowanego na osobę uprawnioną A.K., a zarzuty podniesione w odwołaniu wobec sprawowania przez W.B. pieczy zastępczej w formie spokrewnionej rodziny zastępczej, nie zasługują na uwzględnienie. W.B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp na powyższą decyzję, w której zarzuciła naruszenie przepisów: 1. art. 77 § 1 k.p.a., "art. 16 § k.p.a." w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 przez niedokładną analizę zebranego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcie, iż zaistniały przewidziane prawem przesłanki do utrzymania w mocy decyzji GOPS z dnia [...] listopada 2019 r., będącej decyzją ostateczną, 2. art. 9 ust. 1 u.p.o.u.a polegającą na bezprawnym pozbawieniu małoletniej A.K. możliwości wykonywania przysługującego jej uprawnienia, 3. art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a. polegającą na jego niewłaściwej wykładni przez przyjęcie, iż przepis ten znajduje zastosowanie do sytuacji, w której świadczenie alimentacyjne jest pobierane przez opiekuna prawnego osoby uprawnionej, będącego jednocześnie jej rodziną zastępczą. Skarżąca wskazała, że prawidłowo przeprowadzona wykładni art. 10 ust. 2 u.p.o.u.a. prowadzi do wniosku, że przepis ten znajduje zastosowanie do sytuacji, w której w wyniku ustanowienia rodziny zastępczej dochodzi do rzeczywistej zmiany miejsca pobytu. Natomiast w przedmiotowej sprawie sytuacja taka nie ma miejsca, ponieważ uprawniona A.K. na skutek ustanowienia skarżącej jednocześnie opiekunem prawnym i rodziną zastępczą nie zmieniła swojego miejsca pobytu, nadal zamieszkuje razem ze skarżącą. Dopiero po spełnieniu tych przesłanek można mówić o braku podstawy do przyznania świadczenia alimentacyjnego. Ponadto skarżąca wskazała, że na podstawie art. 9 u.p.o.u.a. uprawnionym do świadczenia alimentacyjnego jest małoletnia A.K., a zatem zaskarżona decyzja SKO jest krzywdząca dla samej małoletniej, bowiem z nieuzasadnionych przyczyn pozbawia ją możliwości korzystania z przysługującego jej uprawnienia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie pod względem legalności była opisana powyżej decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy odmawiającą przyznania W.B. prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną, wnioskowanego na A.K. na okres świadczeniowy 2019/2020. Zgodnie z art. 9 u.p.o.u.a. świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo (ust. 1). Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 800 zł (ust. 2), w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, jednakże nie wyższej niż 500 zł (art. 10 ust. 1 u.p.o.u.a.). Podstawą odmowy przyznania świadczenia w kontrolowanej sprawie było stwierdzenie przez organy obu instancji, iż uprawniona do alimentów małoletnia A.K. pozostaje w pieczy zastępczej w formie rodziny zastępczej określonej w art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 1111 – powoływanej dalej jako u.w.r.s.p.z.), od grudnia 2013 r., co jest okolicznością bezsporną w świetle dokumentów zgromadzonych w toku postępowania. W myśl art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a. świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie przysługuje, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej. W orzecznictwie i piśmiennictwie trafnie się wskazuje, iż organy administracji nie mają żadnej możliwości przyznania, wręcz mają ustawowy obowiązek pozbawienia lub nieprzyznania uprawnienia do świadczeń z funduszu alimentacyjnego z chwilą umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Przy czym przyjmuje się, iż istotna jest data faktycznego umieszczenia w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w rodzinie zastępczej, a nie data orzeczenia sądowego w tej sprawie. Za taką interpretacją przemawia fakt, że ustawodawca użył tutaj czasu przeszłego: "świadczenie to nie przysługuje, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona" (por. E. Tomaszewska, U.p.o.u.a. Komentarz, LEX 2019, t. 2.1 i powołane tamże orzecznictwo). Okoliczność, iż skarżąca jest jednocześnie opiekunem prawnym uprawnionej do alimentów A.K. nie powoduje, że nie ma zastosowania powołany przepis wyłączający możliwość przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Posługuje się on bowiem ogólnym pojęciem "pieczy zastępczej" nie dokonując rozróżnienia, czy mamy do czynienia z formą tej pieczy, która jest powiązana z brakiem opieki prawnej lub ustanowieniem takiej opieki w sytuacjach określonych w art. 94 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2086 – określanej dalej jako k.r.o.). Opiekę prawną należy bowiem odróżnić od pieczy zastępczej, która obejmuje obowiązek i prawo do wykonywania bieżącej pieczy nad osobą dziecka oraz jego wychowania. Piecza zastępcza obejmuje również reprezentowanie dziecka w powyższych sprawach, a w szczególności w sprawach alimentacyjnych (art. 1121 § 1 zd. 1 k.r.o.). Pozostałe obowiązki i prawa wynikające z władzy rodzicielskiej należą do rodziców dziecka, bądź do opiekuna prawnego, o ile ten został przez sąd ustanowiony w trybie art. 94 § 3 k.r.o. Sprawowanie opieki nad małoletnimi może być połączone z pełnieniem funkcji rodziny zastępczej (art. 149 § 4 pkt 1 k.r.o.) wówczas zakres obowiązków i uprawnień rodziców zastępczych ulega poszerzeniu, jednak wynika on z faktu ustanowienia ich opiekunami prawnymi, a nie z faktu wykonywania pieczy zastępczej (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 18 stycznia 2018 r., II SA/Go 1123/17). Ratio legis ustanowienia powyższego wyłączenia wynika z tego, że rodzinom zastępczym wypłacanych jest szereg świadczeń, które mają zapewnić pokrycie kosztów wychowania i utrzymania dzieci w nim umieszczonych, a tym samym ich cel i funkcja jest zbliżona, jeśli nie tożsama ze świadczeniem z funduszu alimentacyjnego. Są to m.in. następujące świadczenia: na pokrycie kosztów utrzymania (art. 80 ust. 1 u.w.r.s.p.z), którego wysokość kształtuje od 660 zł do 1000 zł, dodatek na dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności (art. 80 ust. 1 u.w.r.s.p.z) w kwocie nie mniejszej niż 200 zł, dofinansowanie do wypoczynku poza miejscem zamieszkania dziecka, świadczenie na pokrycie kosztów związanych z potrzebami przyjmowanego dziecka, wystąpieniem zdarzeń losowych lub innych mających wpływ na jakość sprawowanej opieki (art. 83 ust. 1 u.w.r.s.p.z.), na utrzymanie lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego (art. 83 ust. 2 u.w.r.s.p.z.). Tym samym przepis art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a. zapobiega dublowaniu wypłacania przez państwo świadczeń mających ten sam cel . Uwzględniając powyższe argumenty - w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie - nie sposób podzielić stanowiska wyrażonego w przywoływanym przez stronę w skardze wyroku WSA w Olsztynie z 16 lipca 2015 r., II SA/Ol 463/15. Dodatkowo należy podkreślić, iż sformułowanie "umieszczenie w pieczy zastępczej" jest pojęciem ustawowym, którym posługuje się zarówno k.r.o. (por. art. 1121 i nast. k.r.o), jak i u.w.r.s.p.z. (por. art. 35 ust. 1 i nast. u.w.r.s.p.z.). Natomiast sfomułowanie "zostało umieszczone w pieczy zastępczej" wskazuje na użycie przez ustawodawcę czasu przeszłego, jednakże jedynie dla zaakcentowania, o czym już wspomniano powyżej, iż istotna jest data faktycznego umieszczenia w rodzinie zastępczej, a nie dla podkreślenia, iż jest konieczna zmiana miejsca zamieszkania. Zresztą nie można znaleźć żadnych argumentów, mając na względzie konstytucyjną zasadę równości wyrażoną w art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji, aby w odniesieniu do prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego odmiennie traktować dziecko umieszczone w rodzinie zastępczej, którego miejsce zamieszkania nie zmieniło się w wyniku postanowienia sądu orzekającego o ustanowieniu pieczy zastępczej i którego opiekunem prawnym został rodzic zastępczy oraz dziecko umieszczone w rodzinie zastępczej, którego miejsce zamieszkania zmieniło się w wyniku postanowienia sądu orzekającego o ustanowieniu pieczy i którego opiekunem prawnym pozostaje nadal rodzic albo jest nim inna osoba niż rodzic zastępczy. W ocenie Sądu niezasadne jest też odwoływanie się, co czynił WSA w Olsztynie we wspomnianym powyżej orzeczeniu, do argumentacji zawartej w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 lipca 2008 r., sygn.. akt P 42/07, gdyż odnosił się on do innego świadczenia i zapadł w innym otoczeniu prawnym, jeszcze przed wejściem w życie u.w.r.s.p.z. Powyższe stanowisko nie pozostaje w sprzeczności z wyrokiem WSA w Gorzowie Wlkp. z 15 listopada 2018 r., wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Go 723/18, w którym sąd uchylił decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] stwierdzającą nieważność wydanej z upoważnienia Wójta Gminy przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzji z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...]. w przedmiocie przyznania W.B. prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną A.K. w kwocie 400 zł miesięcznie na okres od dnia [...] listopada 2017 r. do dnia [...] września 2018 r. Podkreślić bowiem należy, iż powyższy wyrok zapadł w wyniku kontroli postępowania nieważnościowego, dotyczącego innego okresu świadczeniowego. Ponadto Sąd uznał w nim jedynie, iż doszło do niedopuszczalnego oparcia przez organ swego rozstrzygnięcia na uzupełnionym materiale dowodowym, wskazując jednocześnie, że w sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis niewywołujący rozbieżności w praktyce, a Kolegium w zaskarżonej decyzji nie dokonało analizy, czy art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a. jest stosowany jednolicie w praktyce, zwłaszcza w kontekście wyroku WSA w Olsztynie z dnia 16 lipca 2015 r., II SA/Ol 463/15. Tym samym tut. Sąd nie przesądził w nim prawidłowości wykładni tego przepisu dokonanej przez WSA w Olsztynie. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, iż organy dokonały prawidłowej wykładni art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a. i zasadnie na jego podstawie odmówiły przyznania skarżącej świadczenia na rzecz uprawnionej do alimentów A.K. W związku z tym niezasadne były również pozostały zarzuty dotyczące naruszenia art. 9 ust. 1 u.p.o.u.a. , art. 16 § 1, art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Ponadto organy poczyniły ustalenia zgodnie z art. 7 i 77 § 1 k.p.a., a mianowicie w zakresie niezbędnym do prawidłowego zastosowania przywołanego powyżej przepisu art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a. Stąd skarga jako niezasadna - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – została oddalona.