II SA/Sz 4/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder Sędzia NSA Stefan Kłosowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 marca 2020 r. sprawy ze skargi K. Z. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego K. Z. na postanowienie Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie zmiany nazwiska I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z dnia [...]., nr [...], II. uchyla postanowienie Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z dnia [...] r., nr [...] Decyzją z dnia [...] marca 2019 r., wydaną na podstawie art. 4 w związku z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz. U. z 2016 r. poz. 10 – j.t.) i art. 104 k.p.a., Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w S., po rozpatrzeniu wniosku K. Z., orzekł o zmianie nazwiska małoletniego K. S. z nazwiska "S. " na nazwisko "Z. ". K. Z. odebrała odpis decyzji w dniu [...] marca 2019 r. i w tym dniu złożyła oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do odwołania. Pismem z dnia [...] marca 2019 r., nadanym w urzędzie pocztowym w dniu [...] marca 2019 r., odwołanie od decyzji wniósł ojciec dziecka – Ł. S., wnosząc o jej uchylenie w całości i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu odwołujący się wskazał, że jest ojcem małoletniego K. S., obecnie Z. Podniósł, że nie brał udziału w postępowaniu, bowiem matka dziecka uzyskała postanowienie o pozbawieniu go władzy rodzicielskiej, wprowadzając sąd w błąd co do istotnych z punktu widzenia tego postępowania okoliczności, a także pozbawiając go możliwości udziału w sprawie. Wskazał również, że podjął działania zmierzające do obrony swoich praw, na dowód czego załączył odpis wniosku o uzasadnienie postanowienia Sądu Rejonowego S. – Centrum w S. z dnia [...] lutego 2019 r. orzekającego o pozbawieniu go władzy rodzicielskiej nad synem wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie ww. postanowienia. Pismem z dnia 30 maja 2019 r., w uzupełnieniu odwołania, skarżący złożył odpis postanowienia SR S. – Centrum w S. z dnia [...] maja 2019 r . o przywróceniu terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie postanowienia z dnia [...] lutego 2019 r., sygn. akt VIII Nsm [...]. Następnie, pismem z dnia 16 lipca 2019 r. pełnomocnik skarżącego, w nawiązaniu do rozmowy telefonicznej z dnia 12 lipca 2019 r., zwróciła się do Wojewody z wnioskiem, aby odwołanie od decyzji organ ten potraktował jako wniosek o wznowienie postępowania. Skutkowało to zwrotem akt postępowania przez organ odwoławczy Kierownikowi Urzędu Stanu Cywilnego w S., celem rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2019 r., Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w S. wznowił postępowanie zakończone własną ostateczną decyzją z dnia [...] marca 2019 r. w przedmiocie zmiany nazwiska małoletniego K. S. na nazwisko Z. Pełnomocnik Ł. S., pismem z dnia 12 września 2019 r. zwróciła się o uchylenie decyzji z dnia [...] marca 2019 r. wskazując, że sąd przywrócił mu termin do wniesienia apelacji, a prawomocność postanowienia z dnia [...] lutego 2019 r. została uchylona. Postanowieniem z dnia [...] września 2019 r., Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w S., zawiesił postępowanie na podstawie art. 97 §1 pkt 4 k.p.a., wyjaśniając w uzasadnieniu, że postępowanie w przedmiocie władzy rodzicielskiej nad małoletnim Kajetanem nie zostało zakończone, a jego wynik bezsprzecznie będzie miał wpływ na wynik toczącego się w sprawie zmiany nazwiska postępowania. Zażalenie na postanowienie wniósł Ł. S., domagając się jego uchylenia. Wojewoda, postanowieniem z dnia [...] grudnia 2019 r. uchylił postanowienie Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w S., nie podzielając jego zapatrywania co do wpływu toczącego się przed sądem powszechnym postępowania na wynik sprawy w przedmiocie zmiany nazwiska małoletniego Kajetana. Organ odwoławczy wyjaśnił, że wadliwie skonstruowano sentencję postanowienia o zwieszeniu postępowania, nie wskazując do kiedy zawieszenie to będzie trwało. Dalej Wojewoda wskazał, że organ pierwszej instancji powołał się jedynie na toczące się przed sądem powszechnym postępowanie, nie objaśniając wszakże jaki wpływ postępowanie to mogłoby mieć na wynik sprawy. Wojewoda, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, że w jego ocenie rozstrzygnięcie sądu powszechnego miałoby w niniejszej sprawie znaczenie dla ustalenia okoliczności faktycznych sprawy i oceny zaistnienia przesłanek niezbędnych dla zmiany nazwiska dziecka, określonych w ustawie nie może być zagadnieniem wstępnym, gdyż wyjaśnienie okoliczności faktycznych należy do obowiązków organu prowadzącego postępowanie administracyjne. Sprzeciw od powyższego postanowienia wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie K. Z., jako przedstawicielka małoletniego syna, dalej jako "skarżąca". Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 97 § 4 pkt 1 k.p.a., poprzez błędne uznanie, że sprawa rozpoznawana przez sąd opiekuńczy nie stanowi zagadnienia wstępnego w rozumieniu tego przepisu oraz naruszenie art. 124 § 1 k.p.a., poprzez błędne uznanie, że postanowienie Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w S. jest wadliwe z uwagi na to, że nie zawiera wskazania z uwagi na jakie postępowanie sądowe zawiesił postępowanie. Skarżąca nie zgodziła się z interpretacją zagadnienia wstępnego przez organ, wskazując dodatkowo, iż w toku rozpoznawania sprawy zmieniły się okoliczności, bowiem wystąpiła do sądu o zezwolenie na zmianę nazwiska syna, zastępując tym samym zgodę Ł. S., a posiedzenie w tej sprawie zostało wyznaczona na 20 marca 2020 r. Podniosła, że organ odwoławczy został przez nią powiadomiony o tych okolicznościach, jednak je zbagatelizował. W ocenie skarżącej postępowanie administracyjne powinno pozostać zawieszone ze względu na dobro dziecka. W odpowiedzi na sprzeciw organ wniósł o jego oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 – j.t.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 – j.t.), dalej jako "p.p.s.a", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta dokonywana jest według kryterium zgodności z prawem. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 135 tej ustawy, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 64a p.p.s.a. sprzeciw, jako środek zaskarżenia od aktów, o których mowa w art. 138 § 2 k.p.a. przysługuje jednie od decyzji, a nie postanowień. W związku z powyższym wniesiony przez skarżącą sprzeciw został potraktowany i rozpoznany jako skarga, w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym – zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a. i art. 120 tej ustawy. Dokonana przez sąd, według kryterium zgodności z prawem, ocena zaskarżonego postanowienia, wykazała że narusza ono prawo, jednak nie z przyczyn podnoszonych w skardze. W badanej sprawie doszło bowiem do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem skarżącej o zmianę nazwiska dziecka. Decyzja z dnia 14 marca 2019 r., w przedmiocie zmiany nazwiska dziecka, została skarżącej doręczona w dniu 15 marca 2019 r. i w tym dniu skarżąca zrzekła się prawa do złożenia odwołania. Odwołanie od decyzji, w przedostatnim dniu 14 – dniowego terminu przewidzianego dla skarżącej wniósł ojciec dziecka wywodząc, że jest stroną postępowania, w którym został pominięty z uwag na posługiwanie się przez matkę dziecka postanowieniem o pozbawieniu władzy rodzicielskiej, co do którego podjął działania zmierzające do wyeliminowania go z obrotu prawnego. W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 28 k.p.a., stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Podkreślenia przy tym wymaga, że w świetle przytoczonego przepisu, stroną postępowania jest nie tylko ten podmiot, który formalnie został uznany za stronę i w postępowaniu tym uczestniczył, ale również ten podmiot, którego organ za stronę nie uznał pomimo istnienia interesu prawnego w toczącym się postępowaniu. Takie określenie strony powoduje, że każdy, kto przymiot strony posiada i potrafi wykazać swój interes prawny, posiada również prawo do uczestnictwa w postępowaniu, przy czym realizacja tego prawa może mieć różny przebieg, w zależności od tego, na jakim etapie postępowania podmiot ten się pojawi. W badanej sprawie, ojciec dziecka, którego dotyczy decyzja o zmianie nazwiska przystąpił do postępowania już po wydaniu decyzji, doręczeniu jej skarżącej i po zrzeczeniu się przez nią prawa do odwołania. Złożył odwołanie od decyzji w przedostatnim dniu terminu do jego wniesienia, dla ujawnionej dotychczas strony – matki dziecka. Rozważenia zatem wymagało, jaki skutek dla ojca dziecka, który nie uczestniczył w postępowaniu, miało zrzeczenie się prawa wniesienia odwołania od decyzji przez jedyną stronę postępowania. W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, iż zgodnie z art. 15 k.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, chyba, że ustawa stanowi inaczej. Od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji, o czym stanowi art. 127 § 1 k.p.a. W trakcie biegu terminu do wniesienia odwołania strona może zrzec się prawa do wniesienia odwołania wobec organu administracji publicznej, który wydał decyzję (art. 127a § 1 k.p.a.). Z dniem doręczenia organowi administracji publicznej oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania przez ostatnią ze stron postępowania, decyzja staje się ostateczna i prawomocna (art. 127a § 2 k.p.a.). W świetle utrwalonej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, wniesienie odwołania przez stronę, która nie brała udziału w postępowaniu jest możliwe, ale w takim przypadku termin 14 dni do wniesienia odwołania (art. 129 § 2 k.p.a.) dla tej osoby liczy się od dnia doręczenia decyzji stronie, która w postępowaniu brała udział. W przypadku wielu stron uznaje się, że kończy się on z upływem terminu dla strony, której jako ostatniej doręczono decyzję. Stronie, która bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu i dowiedziała się o wydaniu decyzji, gdy ta była już ostateczna, przysługuje natomiast żądanie wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 1226/19, wyrok NSA z dnia 17 października 2019 r., sygn. akt II OSK 2593/18, dostępne w CBOSA na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy się zgodzić z poglądem wyrażonym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 28 sierpnia 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 702/19, iż " skoro odwołanie służy każdej osobie, której przysługuje przymiot strony postępowania, a nie tylko stronie, która brała udział w postępowaniu, to należy przyjąć, że termin do złożenia odwołania jest również terminem na "ujawnienie się" jako strona postępowania przez osobę spełniającą przesłanki z art. 28 k.p.a. lub nawet tylko przez osobę tak uważającą (a stanowisko to będzie podlegało zbadaniu przez organ administracji publicznej)". W konsekwencji oświadczenie jedynego występującego w sprawie uczestnika postępowania o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, nie może doprowadzić do skutku w postaci uzyskania przez decyzję waloru ostateczności i prawomocności, w stosunku do podmiotu, który formalnie nie został uznany za stronę postępowania, ale złożył odwołanie powołując się na swój własny interes prawny. Przekładając powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, iż nie ulega wątpliwości, w świetle akt sprawy, iż ojciec dziecka, który nie uczestniczył w postępowaniu, złożył odwołanie od decyzji w przedostatnim dniu terminu, który dla skarżącej rozpoczął swój bieg w dniu [...] marca 2019 r. Okoliczność, iż skarżąca skorzystała z prawa do zrzeczenia się odwołania nie miała, zdaniem sądu wpływu na bieg terminu do złożenia odwołania dla ojca dziecka, który w postępowaniu nie uczestniczył, ale – jak wywodził w odwołaniu, przysługiwał mu przymiot strony. Przyjęcie odmiennej interpretacji prowadziłoby do naruszenia jego praw procesowych i powodowałoby konieczność uruchomienia trybu wznowienia postępowania, bez możliwości nadania sprawie biegu w toku instancji. W tej sytuacji brak było, zdaniem sądu, podstaw do wznowienia postępowania, bowiem dla ujawnionej strony postępowania termin do wniesienia odwołania, w dacie jego wniesienia, jeszcze nie upłynął. Stąd konieczne stało się wyeliminowanie postanowienia o wznowieniu postępowania z obrotu prawnego, bowiem dotyczyło ono postępowania zakończonego decyzją, która nie stała się ostateczna. W konsekwencji należało również uchylić zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie o zawieszeniu postępowania, bowiem w związku z uchyleniem postanowienia o wznowieniu postępowania utraciły one rację bytu w niniejszej sprawie, skoro uchylone zostało postanowienie inicjujące to postępowanie. Podkreślenia wymaga, że – zgodnie z art. 9 k.p.a., organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Inaczej mówiąc, postępowanie powinno być przez organ prowadzone w taki sposób, aby strona nie poniosła szkody i aby jej procesowe uprawnienia zostały zachowane i wykorzystane zgodnie z przepisami. Skoro zatem ojciec dziecka, uważający się za stronę postępowania, złożył przed upływem 14 – dniowego terminu do jego wniesienia odwołanie, to rzeczą organu było w pierwszej kolejności odwołanie to rozpoznać. Wadliwe pouczenie strony, o czym można wnioskować z pisma z dnia 12 lipca 2019 r., nie powinno mieć wpływu na zgodne z przepisami procedowanie organu, w szczególności nie powinno doprowadzić do naruszenia jej prawa do złożenia i rozpoznania odwołania. Uznając zatem, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w S. zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania – art. 127 § 1, art. 129 § 2 i art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy, sąd orzekł o ich uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a.