I FSK 901/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Marek Olejnik (sprawozdawca), Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska, Sędzia WSA del. Elżbieta Olechniewicz, po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej D. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 8 kwietnia 2020 r. sygn. akt I SA/Go 55/20 w sprawie ze skargi D. D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 15 listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 15 listopada 2019 r. nr [...], 3) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze na rzecz D. D. kwotę 1020 (słownie: jeden tysiąc dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania za obie instancje. 1.Wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2021 r., sygn. I SA/Go 55/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę D. D. (dalej jako "Strona lub Skarżący") na postanowienie Dyrektora Administracji Izby Skarbowej w Zielonej Górze (dalej jako "DIAS") z dnia 15 listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. 2. Przebieg postępowania przed organami podatkowymi. 2.1. Jak wynika z akt sprawy w toku postępowania kontrolnego prowadzonego wobec Strony, Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w G. postanowieniem z dnia 26.04.2019 wyłączył dowody z akt tego postępowania. Pełnomocnik Strony złożył wniosek z dnia 09.05.2019 r. o udostępnienie akt wyłączonych ww. postanowieniem. Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w G. postanowieniem z dnia 04.06.2019 r. odmówił umożliwienia Stronie zapoznania się z dokumentami wyłączonymi postanowieniem z dnia 26.04.2019 r. Po dwukrotnym awizowaniu (w dniach 7 i 17.06.2019) w dniu 24.06.2019 r. Poczta Polska S.A. zwróciła niepodjętą korespondencję do nadawcy, co nastąpiło w dniu 25.06.2019 r. Pełnomocnik Strony, adwokat, w dniu 27.08.2019 r. złożył zażalenie na postanowienie z dnia 04 czerwca 2019 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. 2.2. DIAS postanowieniem z dnia 15 listopada 2019 r. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia od ww. postanowienia. 3. Stanowiska stron w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji. 3.1. Na przedmiotowe postanowienie pełnomocnik Skarżącego złożył skargę, w której zarzucił naruszenie: 1) art. 122 w zw. z art. 187 § 1 i art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 900 z późn. zm. dalej jako "o.p."); 2) art. 162 § 1 w zw. z art. 163 § 2 o.p. polegającej na przyjęciu, że winą pełnomocnika Skarżącego w zaistniałych okolicznościach faktycznych jest nienależyta staranność w prowadzeniu spraw mandanta, podczas gdy pełnomocnik skarżącego nie był umocowany do odbioru korespondencji, a wniosek dotyczy przywrócenia terminu do złożenia zażalenia Stronie, a co sprawia, że wniosek o przywrócenie terminu winien być uwzględniony, 3) art. 150 § 1 pkt 1 oraz § 1a i § 2 w zw. z art. 148 § 1 i art. 149 o.p. przejawiające się w bezpodstawnym przyjęciu, że adwokat A. D. był osobą upoważnioną do odbioru pisma kierowanego do Strony; 4) art. 228 § pkt 2 art. 239 w zw. z art. 236 § 2 pkt 1 o.p. poprzez jednoczesne wydanie postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia i odmowie przywrócenia terminu, pomimo złożenia przez pełnomocnika Skarżącego jednocześnie wniosku o przywrócenie terminu i zażalenia. 3.2. DIAS w odpowiedzi wniósł o oddalenie skargi. 4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę uznając, że w postępowaniu w przedmiocie przywrócenia terminu nie można skutecznie kwestionować prawidłowości doręczenia postanowienia. W niniejszej sprawie prawidłowość doręczenia była przedmiotem badania w postępowaniu zakończonym postanowieniem o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. Sąd pierwszej instancji podkreślił także, że wbrew twierdzeniu Strony, postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia zażalenia nie musi być prawomocne, aby można było wydać postanowienie w przedmiocie przywrócenia terminu do jego złożenia. Niewątpliwie od daty prawomocności postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia zażalenia można liczyć najpóźniejszy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia, gdyż w tej dacie niewątpliwie strona dowiedziała się o tym, że uchybiła terminowi. Jednak nie ma podstaw do twierdzenia, że organ nie jest uprawniony do wydania postanowienia o odmowie przywrócenia terminu w tej samej dacie co wydanie postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. W ocenie WSA w niniejszej sprawie wniosek o przywrócenie terminu został złożony z uchybieniem terminu o którym mowa w art.162 § 2 o.p. (przesłanka 2) i to w konsekwencji skutkowało odmową przywrócenia terminu. Wskazał, że w dniu 6 sierpnia 2019 r. pełnomocnik Strony po raz kolejny zapoznawał się z aktami sprawy w którym znajdowało się postanowienie z 4 czerwca 2019 r. oraz zwrócona przez Pocztę Polską przesyłka z oznaczenia której wynika, że znajduje się w niej postanowienie z 4 czerwca 2019 r. Świadczy to niewątpliwie o tym, że w tej dacie pełnomocnik powinien powziąć wiedzę o istnieniu postanowienia jak i o tym, że do przesyłki zastosowano skutek doręczenia zastępczego. 5. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 2.1. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Skarżący zaskarżając ten wyrok w całości. Sformułował także wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i zasądzenie kosztów postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji, lub względnie o uchylenie w całości, stosownie do przepisu art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej "p.p.s.a."), zaskarżonego wyroku oraz rozpoznanie co do istoty skargi poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze, [...] z dnia 15 listopada 2019 r. odmawiającego przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia od postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w G. z dnia 04 czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie umożliwienia stronie zapoznania się z materiałami wyłączonymi z akt postępowania kontrolnego ze względu na interes publiczny na mocy postanowienia nr [...] z dnia 26 kwietnia 2019 r. wraz ze zwrotem kosztów sądowych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie: A. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a w art. 228 § pkt 2 art. 239 w zw. z art. 236 § 2 pkt 1 w związku z art. 162 § 1 i § 2 o.p. poprzez; przedwczesne i w efekcie bezpodstawne wydanie orzeczenia rozstrzygającego o odmowie przywrócenia terminu do złożenia zażalenia w sytuacji, w której uprzednio nie rozstrzygnięto jeszcze, czy zażalenie złożono w terminie, czy też nie. Sąd pierwszej instancji bezzasadnie i wbrew w/w przepisom odmówił racji Skarżącemu zawartym w skardze albowiem w równolegle prowadzonej sprawie pod syg. akt I Sa /Go 56/20 Sąd wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2020 r uchylił postanowienie DIAS z dnia 15 listopada 2019 r nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia zażalenia, ustalając iż DIAS przedwcześnie uznał, iż postanowienie z dnia 4 czerwca 2019 r zostało skutecznie doręczone ,a tym samym ,że został otwarty termin do jego zaskarżenia zażaleniem (dowód; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 8.04 2020r sygn. akt I SA /Go 56/20 - załącznik nr 2 do niniejszej skargi kasacyjnej). W konsekwencji WSA w Gorzowie Wlkp. odmówił Skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia, mimo że w obrocie prawnym brak jest orzeczenia rozstrzygającego kwestie uchybienia tego terminu. - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a w zw. art. 122 w zw. z art. 187 § 1 i art. 191 o.p. - zasady prawdy obiektywnej oraz zasady swobodnej oceny dowodów; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a w zw. art. 162 § 1 w zw. z art. 163 § 2 o.p. polegające na przyjęciu przez Sąd, że winą pełnomocnika Skarżącego w zaistniałych okolicznościach faktycznych jest nienależyta staranność w prowadzeniu spraw mandanta, podczas gdy pełnomocnik skarżącego zajmujący się postępowaniem dowodowym, zapoznający się z aktami nie był umocowany do odbioru korespondencji - co zostało wyłączone z jego zakresu umocowania, a wniosek dotyczy przywrócenia terminu do złożenia zażalenia Stronie, a co sprawia, że wniosek o przywrócenie terminu winien zostać uwzględniony. 5.2. Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. 6. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, zważył co następuje: 6.1. Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy, chociaż nie wszystkie zarzuty zostały uwzględnione. W prawomocnym wyroku z dnia 8 kwietnia 2010 r. sygn. akt I SA/Go 56/20 WSA w Gorzowie Wielkopolskim uchylił w całości postanowienie DIAS w przedmiocie uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia przez Skarżącego. Zdaniem Sądu, DIAS przynajmniej przedwcześnie uznał, że postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w G. z dnia 26.04.2019 zostało skutecznie doręczone, a tym samym, że został otwarty termin do jego zaskarżenia zażaleniem. Warunkiem stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 o.p. jest skuteczne doręczenie postanowienia, którego dotyczy zażalenie. Przy braku skutecznego doręczenia nie rozpoczyna się bieg terminu do wniesienia zażalenia i wobec tego nie może on zostać przekroczony. Podkreślił, że oceniając terminowość wniesienia zażalenia, organ winien ustalić, któremu z pełnomocników Skarżącego i dlaczego organ pierwszej instancji obowiązany był doręczyć ww. postawienie. Winien w tym celu zapoznać się z treścią pełnomocnictw i zbadać czy postanowienie doręczono właściwie oraz czy było ono skuteczne w stosunku do pełnomocników ogólnych i szczególnych ustanowionych w sprawie. W myśl art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. 6.2. Należy podkreślić, że wymogi logiki i ekonomiki procesowej nakazują przyjąć, że rozpatrzenie sprawy z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w trybie art. 162 o.p. jest na osi czasu etapem następującym po wydaniu postanowienia stwierdzającego uchybienie temu terminowi na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 o.p. W pierwszej kolejności zbadać bowiem należy, czy termin do wniesienia odwołania został zachowany. Przepisy art. 162 § 1 i 2 o.p. nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że aby złożyć wniosek o przywrócenie terminu, termin musi być uchybiony. Wniosek w tym zakresie, złożony mimo braku uchybienia terminowi, jest niedopuszczalny. Z tej perspektywy pierwszeństwo powinno mieć zatem rozstrzygnięcie w postaci postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminowi. Tego rodzaju postanowienie otwiera bowiem drogę do rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu jako w ogóle mogącego osiągnąć cel, dla którego ten rodzaj wniosku został przewidziany. Umożliwia zajęcie się badaniem jego zasadności, w szczególności oceną przesłanek uzasadniających przywrócenie terminu. Ocena taka jest możliwa tylko wyłącznie wtedy, gdy termin do wniesienia dowołania został przekroczony. Wówczas nie ma już racji bytu badanie okoliczności przekroczenia terminu jako: "załatwionej" postanowieniem o stwierdzeniu uchybienia terminu. Podkreślić zatem należy, że uchybienie terminowi stanowi kluczową przesłankę do przywrócenia terminu. 6.3. Warunkiem rozstrzygnięcia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania jest, jak już wcześniej wskazano, stwierdzenie, że doszło do uchybienia tego terminu. Skoro WSA w Gorzowie Wielkopolskim prawomocnym wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2010 r. sygn. akt I SA/Go 56/20 uchylił w całości postanowienie DIAS w przedmiocie uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia przez Skarżącego stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu było przynajmniej przedwczesne i zapadło z naruszeniem art. 162 § 1 i 2 o.p. Analiza pozostałych zarzutów kasacyjnych na tym etapie postępowania jest bezprzedmiotowa. 7. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości, rozpoznał skargę i w konsekwencji uchylił postanowienie Dyrektora Administracji Izby Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 15 listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art.203 pkt 1 w zw. z art.200 tej ustawy. E. Olechniewicz M. Olejnik I. Najda-Ossowska