II SA/Gl 528/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.), Protokolant Starszy referent Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi Z.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Burmistrz Miasta B. odmówił przyznania Z.K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym E.B.. Podstawą tego rozstrzygnięcia było ustalenie, że wnioskodawczyni nie należy do kręgu uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, wymienionych w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.). Organ orzekający ustalił, że wnioskodawczyni nie jest krewną niepełnosprawnego, w związku z czym nie jest zobowiązana do alimentacji w stosunku do niego, co wyklucza przyznanie przedmiotowego świadczenia. W odwołaniu wnioskodawczyni zarzuciła, że co prawda niepełnosprawny nie jest jej ojcem biologicznym, ale po zawarciu małżeństwa z jej matką traktował ją jak córkę. Natomiast obecnie ona sprawuje nad nim opiekę i z tego powodu nie pracuje zawodowo. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję I instancji, podzielając jej ustalenia i wnioski. Powołało się przy tym na art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazującego osoby obciążone obowiązkiem alimentacyjnym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Z.K. wniosła o uchylenie wydanych w sprawie decyzji, zarzucając im naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz naruszenie art. 77 § 1 kpa. Skarżąca podniosła, że jako pasierbica niepełnosprawnego może być zobowiązana do alimentacji na podstawie art. 144 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej: k.r.i.o.), a zatem może się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne. Organy administracyjne zajęły w tej mierze błędne stanowisko i w konsekwencji nie wyjaśniły wszystkich przesłanek, od których zależy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy postulował jej oddalenie, argumentując, że art. 144 § 2 k.r.i.o. zawiera dodatkowa przesłankę w postaci zasad współżycia społecznego, a organy administracyjne nie posiadają właściwości do badania, czy w konkretnym przypadku przepis ten ma zastosowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Problem materialnoprawny występujący w tej sprawie, dotyczący związania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z obowiązkiem alimentacyjnym, został przesądzony w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13. Wskazano w niej, że z art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika wprost, że świadczenie przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.i.o. ciąży obowiązek alimentacyjny. Krąg osób obciążonych tym obowiązkiem został w uchwale wyraźnie wymieniony - z podaniem kolejnych przepisów k.r.i.o. Nie nastąpiło to w sposób przykładowy, w związku z czym chodzi o zamknięty zbiór tych osób. W zbiorze tym nie wymieniono pasierba, pasierbicy, macochy i ojczyma, ani też nie przywołano art. 144 k.r.i.o. Ponieważ kwestia obowiązku alimentacyjnego była istotą tej uchwały, to nie można przyjąć, że przynależność osób z art. 144 została przeoczona. Tym samym według uchwały na osobach tych nie ciąży obowiązek alimentacyjny w rozumieniu art. 17 ust. 1 (obecnie pkt 4) k.r.i.o. Zostało to potwierdzone w powołanym w odpowiedzi na skargę wyroku NSA z 15 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 786/17. Natomiast wskazany przez skarżącą, w replice na tę odpowiedź, wyrok NSA z 9 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 1982/11, został wydany przed podjęciem wskazanej uchwały, która właśnie miała na celu usunięcie rozbieżności w orzecznictwie w zakresie kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd w niniejszym składzie nie widzi podstaw do odstąpienia od wyrażonego w niej stanowiska. Trafnie w wyroku o sygn. I OSK 786/17 wykazano różnicę między obowiązkiem alimentacyjnym, który ciąży na danej osobie zgodnie z przepisami k.r.i.o., a wynikającym z art. 144 k.r.i.o. roszczeniem o świadczenia alimentacyjne, do których przepisy o obowiązku alimentacyjnym stosuje się jedynie odpowiednio. O ile z przepisów wynika więc bezpośrednio na kim ciąży obowiązek alimentacyjny, to obciążenie zobowiązaniem alimentacyjnym z art. 144 k.r.i.o. zależy od orzeczenia sądu powszechnego. W pierwszym wypadku sąd jedynie określa zakres obowiązku alimentacyjnego wynikającego z przepisów prawa, a w drugim – ustala zarówno sam obowiązek, jak i jego zakres. Tak więc do czasu wydania orzeczenia sądowego nie można mówić o obciążeniu obowiązkiem alimentacyjnym z mocy art. 144 § 2 k.r.i.o. Nie zachodzi zatem przesłanka z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż skarżącej nie obciąża obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami k.r.i.o. – i to niezależnie, czy ewentualne roszczenie jej ojczyma będzie zgłoszone. W tym względzie bezprzedmiotowe są uwagi obu stron odnośnie możliwości badania przez organy administracyjne przesłanek z art. 144 k.r.i.o. Wobec rozstrzygnięcia poruszonego problemu natury materialnej bezprzedmiotowe są też zarzuty proceduralne skargi, gdyż organy w tej sytuacji nie musiały badać pozostałych warunków, od spełnienia których zależy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Z tych względów na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji. ec