I FSK 1117/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Mariusz Golecki, Sędzia WSA del. Adam Nita, Protokolant Katarzyna Wojnarska, po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Finansowej sprawy ze skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 kwietnia 2020 r., sygn. akt I SA/Gd 134/20 w sprawie ze skargi D. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 11 października 2018 r., nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) oddala skargę, 3) zasądza od D. J. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kwotę 580 (słownie: pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrokiem z 21 kwietnia 2020 r., sygn. akt I SA/Gd 134/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, po rozpoznaniu skargi D. J. (dalej: Skarżący/Strona) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 11 października 2018 r. (dalej: Organ) w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, uchylił zaskarżone postanowienie i zasądził zwrot kosztów postępowania. 2. Sąd pierwszej instancji stanął na stanowisku, że Organ w sposób niewystarczający ustalił okoliczności, które Skarżący wskazał jako przyczynę uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z 16 marca 2018 r. Odwołując się do argumentu o pobycie Skarżącego w areszcie śledczym, podczas którego zażywał on leki [...] powodujące u niego stan zobojętnienia, Sąd pierwszej instancji uznał za zasadne zobowiązanie Organu do przeprowadzenia postępowania na okoliczność stanu zdrowia Skarżącego, w tym przebiegu leczenia, z którym wiązało się zażywanie leków. Stanął na stanowisku, że w tym celu Organ winien zwrócić się do administracji więziennej "o przedłożenie dokumentacji medycznej dotyczącej procesu leczenia Skarżącego celem oceny, kiedy ustała przyczyna uchybienia terminowi związana z przyjmowaniem leków w trakcie pobytu w zakładzie karnym i czy dokumentacja lekarska uprawdopodabnia brak winy Skarżącego w uchybieniu terminowi". 3. W skardze kasacyjnej, Organ zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, co stanowi podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. dalej: P.p.s.a.), a mianowicie: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 162 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r. poz. 900 ze zm., dalej jako O.p.), polegające na uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: WSA) postanowienia Organu w sytuacji gdy Skarżący uchybił terminowi do wniesienia odwołania a następnie nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu tego terminu i nie wykazał, z jakim dniem ustała przyczyna uniemożliwiająca mu dotrzymanie terminu do wniesienia odwołania, a Organ dokonał oceny tych przesłanek, ustalając, że nie zostały spełnione, a zatem skarga na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu powinna być oddalona; b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 162 § 1 i § 2 O.p. i art. 122 O.p. i 187 § 1 O.p. przez uchylenie zaskarżonego postanowienia na skutek wskazania, że Organ nie podjął wszystkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy, w tym nie wystąpił do administracji aresztu śledczego o dokumentację medyczną Skarżącego, podczas gdy to nie na organie, lecz na Skarżącym ciążył niewykonany przez niego obowiązek uprawdopodobnienia stosowną argumentacją swojej staranności oraz tego, że przeszkoda była od niego niezależna oraz, że ustała dopiero co najwyżej na 7 dni przed wystosowaniem wniosku o przywrócenie terminu, co winno prowadzić do ustalenia przez Sąd, że zaskarżone postanowienie poprzez właściwe uwzględnienie tych okoliczności w pełni odpowiada prawu, a zatem wniesiona skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw; c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 162 § 1 i § 2 O.p. i art. 122 O.p. i 187 § 1 O.p. w zw. z art. 26 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jed: Dz. U. z 2020 r. poz. 849, dalej: ustawa o prawach pacjenta) przez uchylenie zaskarżonego postanowienia na skutek wskazania, że Organ nie podjął wszystkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy, w tym przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w oparciu o dokumentację medyczną Skarżącego, co do ustalenia, kiedy ustała przyczyna uchybienia terminowi oraz czy dokumentacja ta uprawdopodabnia brak winy Skarżącego w uchybieniu terminowi, a w konsekwencji zawarcie w uzasadnieniu wyroku wskazań co do konieczności podjęcia kroków w celu pozyskania tej dokumentacji, podczas gdy nie dość, że uprawdopodobnienie braku zawinienia w niedochowaniu terminu, jak i podanie daty, kiedy ustała przeszkoda, było obowiązkiem Skarżącego, na którym spoczywał ciężar uprawdopodobnienia wszystkich przesłanek z art. 162 § 1 i § 2 O.p., to Organ nie może uczynić zadość tym wskazaniom, gdyż powołane przepisy ustawy o pacjentach nie dopuszczają Organu do samodzielnego wglądu w tę dokumentację, co powoduje, że zalecenia sformułowane w tym wyroku są niedopuszczalne na gruncie obowiązujących przepisów prawa; d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 162 § 1 i § 2 O.p. i art. 122 O.p. i 187 § 1 O.p. przez uchylenie zaskarżonego postanowienia na skutek wskazania, że Organ nie podjął wszystkich działań w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy w tym przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, co do ustalenia daty, kiedy ustała przyczyna uchybienia terminowi, a w konsekwencji zawarcia w uzasadnieniu wyroku wskazań co do konieczności podjęcia kroków w celu ustalenia tej daty, podczas gdy nie dość, że podanie tej daty było obowiązkiem Skarżącego na którym spoczywał ciężar uprawdopodobnienia wszystkich przesłanek z art. 162 § 1 i § 2 O.p., to w złożonej skardze Skarżący sam wskazał, iż rzekome przyjmowanie leków zakończył w maju 2018 r. tj na około dwa miesiące przed wystąpieniem o przywrócenie terminu (nie zaś w terminie ustawowym 7 dni), co powoduje, że zalecenia dla tut. Organu są zgoła niecelowe; e) art. 3 § 1 oraz art. 141 § 1 P.p.s.a. przez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli oraz wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom z art. 141 § 4 P.p.s.a., polegające na powierzchownym rozpoznaniu spawy i niedokonaniu wszechstronnej oceny prawnej podniesionych przez organ ustaleń i twierdzeń, a także nieustosunkowanie się przez Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku co do ustaleń i twierdzeń w szczególności w zakresie nieuprawdopodobnienia przez Stronę braku winy w uchybieniu terminu i braku wykazania, z jakim dniem ustała rzekoma przyczyna uniemożliwiająca mu otrzymanie terminu do wniesienia odwołania, co powoduje, że wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej, a zalecenia dla Organu jak podkreślono w przedstawionych powyżej zarzutach są albo niedopuszczalne na gruncie prawa albo niecelowe z punktu widzenia przedmiotu sprawy i jej rozstrzygnięcia; f) art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 P.p.s.a. przez błędną kontrolę oraz zastosowanie środków określonych w ustawie wobec uznania skargi za zasadną w sytuacji, gdy zaskarżone postanowienie nie zawierało naruszenia uzasadniającego jego uchylenie zatem skarga winna oddalona na podstawie art. 151 P.p.s.a. 3. W świetle tak sformułowanych zarzutów kasacyjnych Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi przez jej oddalenie zgodnie z art. 188 P.p.s.a. ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego. 4. Skarżący nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5. Na wstępie wyjaśnić należy, że skarga kasacyjna w sprawie rozpoznana została na posiedzeniu jawnym, przeprowadzonym w trybie art. 15 zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.), przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. 6. Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy. Oparta została na podstawie kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. i dotyczyła głównie naruszenia art. 162 § 1 i 2 O.p. w powiązaniu z art. 122 i art. 187 § 1 O.p. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit c i art. 141 § 4 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że zaskarżone postanowienie Organu z 11 października 2018 r. było dwukrotnie kontrolowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku i - wraz z obecnym wyrokiem - przez Naczelny Sąd Administracyjny. 7. Uwzględniając przebieg postępowania w sprawie i związanie Sądu pierwszej instancji wskazaniami wynikającymi z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 grudnia 2019 r. sygn akt I FSK 895/19, który uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 29 stycznia 2019 r., odnotować należy, że w uzasadnieniu zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku znalazło to odzwierciedlenie w stwierdzeniu, że oceny wymagała "powoływana przez Skarżącego okoliczność przebywania w zakładzie karnym i faktu długoterminowego przyjmowania przez niego leków w kontekście winy lub jej braku w uchybieniu terminu". 8. Jak wynika z analizy treści powołanego wyroku NSA z 4 grudnia 2019 r., w wyroku tym nie przesądzono kierunku postępowania, akcentując jedynie potrzebę oceny przedstawionej przez Skarżącego przyczyny uchybienia terminowi w kontekście treści regulacji zawartej w art. 162 § 1 i 2 P.p.s.a. Zgodnie z tymi przepisami w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1).; podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (§ 2). 9. Jak wynika to z samego brzmienia przepisu, w przypadku ubiegania się o przywrócenie terminu inicjatywa uprawdopodobnienia braku zawinienia oraz konieczność wykazania zachowania terminu do złożenia takiego wniosku leży po stronie wnioskodawcy. Tymczasem Skarżący, który w przedmiocie przyczyny uchybienia terminu wypowiedział się dwukrotnie - w piśmie z 27 lipca 2018 r. oraz skardze do sądu z 2 listopada 2018 r. - niczego w sprawie nie uprawdopodobnił, lecz wskazał powód, który mógłby stać się przyczyną usprawiedliwiającą uchybienie terminowi. Okoliczność, niesporna, że Skarżący przebywał w areszcie śledczym czy zakładzie karnym nie może go uprzywilejowywać w realizacji procesowych obowiązków, przynajmniej do momentu, w którym nie wykaże, że obiektywnie nie miał możliwości podjęcia jakichkolwiek czynności, w tym uzyskania pomocy prawnej. Takie argumenty jednak w sprawie się nie pojawiają. 10. Zasadnie w skardze kasacyjnej Organ podnosi, że przerzucając na niego obowiązek czynienia ustaleń na okoliczności zasygnalizowane przez Skarżącego we wniosku, Sąd pierwszej instancji całkowicie pominął zasadę, że obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności spoczywał na Skarżącym. Rację ma Organ podnoszącdodatkowo, że w świetle obowiązujących regulacji ustawy o prawach pacjenta - bez woli, zgody i udziału Skarżącego - nałożone przez Sąd pierwszej instancji zalecenia co do dalszego postępowania stają się niemożliwe do wykonania. 11. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie Organ zwrócił uwagę na pominiętą przez Sąd pierwszej instancji okoliczność, że Skarżący w skardze wskazał, że leki zażywał od października 2015 r. do maja 2018 r., nie potwierdził tej okoliczności ani nie uprawdopodobnił jak dalece miała ona wpływ na niemożność złożenia odwołania w terminie. Ostatecznie odwołanie zostało złożone osobiście. Z akt postępowania podatkowego wynika, że Skarżący w trakcie postępowania podatkowego kontaktował się z Organem np. sporządził pismo z wnioskiem o zawieszenie postępowania podatkowego z 27 grudnia 2016 r. (k. 1877 akt adm.), w którym nie powołuje się na ograniczenia zdrowotne (a w zestawieniu z informacją ze skargi wynika, że przedmiotowe leki pobierał już wówczas od ponad roku). W aktach sprawy podatkowej znajduje się też notatka z 9 lutego 2018 r. sporządzona na okoliczność rozmowy telefonicznej odbytej ze Skarżącym w następstwie jego reakcji na zawiadomienie go o terminie w trybie art. 200 O.p. 12. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego Skarżący nie domagał się prawa pomocy w zakresie przydzielenia mu fachowego pełnomocnika, który pomógłby mu w wykazaniu przesłanek uzasadniających zasadność wniosku, lecz na pewnym etapie, bez stosownej informacji o zmianie adresu, przestał kontaktować się z sądem. 13. W świetle przedstawionych wyżej okoliczności, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko Organu, który stwierdził, że wniosek Strony o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie spełnia warunków formalnych i merytorycznych, jest prawidłowe. W ustalonych okolicznościach sprawy Skarżący nie uprawdopodobnił przyczyny zawinienia w uchybieniu terminowi a jedynie podał możliwy powód takiego zawinienia. Nie wykazał również, że zachował 7 dniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. W kontekście takiej oceny Naczelny Sąd Administracyjny ocenił wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej, wymienione w pkt II lit. a-f petitum skargi kasacyjnej za uzasadnione i uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 w związku z art. 151 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę. 14. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 209, art.203 pkt 2, art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust 1 pkt 1 lit. c w związku z pkt 2 lit a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity Dz.U. z 2018 r. poz. 265). Sędzia NSA Sędzia NSA (spr) Sędzia WSA (del) Mariusz Golecki Izabela Najda-Ossowska Adam Nita