I SA/Sz 144/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bolesław Stachura Sędziowie Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) Sędzia WSA Ewa Wojtysiak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu [...] r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwolnienia z egzekucji oddala skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. (organ egzekucyjny) prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec Z. K. Spółka [...] z siedzibą w C. (zobowiązany) na podstawie własnego tytułu wykonawczego z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...], obejmującego zaległość w podatku od towarów i usług za 05/2010 r. W wyniku podjętych czynności egzekucyjnych organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bakowego i wkładu oszczędnościowego zobowiązanego w [...] Banku [...] w C. (zawiadomienie z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...]) oraz zajęć innych wierzytelności pieniężnych u kontrahentów spółki (szczegółowo opisanych w postanowieniu organu). Odpis ww. tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniami o zajęciu doręczono zobowiązanemu w dniu 17 lipca 2019 r. Pełnomocnik strony, pismem z dnia 22 lipca 2019 r., zgłosił do organu egzekucyjnego zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, powołując się na przedawnienie egzekwowanego obowiązku oraz zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Organ egzekucyjny wydał w dniu [...] sierpnia 2019 r. na podstawie art. 34 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm.), dalej "u.p.e.a.", postanowienie nr [...], w którym oddalił zarzuty spółki, wymienione w art. 33 § 1 pkt 1 i 8 u.p.e.a. Organ egzekucyjny podał, że ww. postanowienie stało się ostateczne na skutek odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia (postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] października 2019 r. nr [...] [...]; [...]). Pismem z dnia 7 października 2019 r., pełnomocnik spółki wystąpił do organu egzekucyjnego z wnioskiem o ograniczenie postępowania egzekucyjnego wyłącznie do wskazanych w piśmie składników majątkowych zobowiązanego, tj. do: - nieruchomości położonej w C. przy ul. [...], dla której Sąd Rejonowy w C. prowadzi księgę wieczystą nr [...], - rachunku bankowego prowadzonego w [...] Banku [...] w C., oraz - wierzytelności zajętych w firmie I. .. z siedzibą w W. przy ul. [...]. W wyniku zakwalifikowania ww. wniosku spółki do rozpoznania w trybie art. 13 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wydał postanowienie z dnia [...] października 2019 r. nr [...], którym odmówił zwolnienia z egzekucji administracyjnej części składnika majątkowego w postaci zajętych wierzytelności u kontrahentów spółki. Pełnomocnik spółki złożył zażalenie, wnosząc o jego zmianę zgodnie z wcześniejszym żądaniem z dnia 7 października 2019 r., względnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, z uwagi na pominięcie okoliczności, że zobowiązanie objęte tytułem wykonawczym wygasło na skutek przedawnienia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: 1. art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a., przez zaniechanie zastosowania ww. przepisu w sytuacji, gdy zobowiązanie objęte tytułem wykonawczym wygasło na skutek przedawnienia, co stanowi ważny interes zobowiązanego uzasadniający co najmniej ograniczenie egzekucji, a następnie umorzenie, 2. art. 7 § 3 u.p.e.a., przez zaniechanie jego zastosowania, mimo, że stosowanie środka egzekucyjnego jest niedopuszczalne, gdyż obowiązek o charakterze pieniężnym stał się bezprzedmiotowy (wygasł), 3. art. 13 § 1 u.p.e.a, przez zaniechanie jego zastosowania mimo, że zaistniał ważny interes (wygaśnięcie zobowiązania podatkowego), co do zwolnienia składników majątkowych odwołującego. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wydał w dniu [...] grudnia 2019 r. postanowienie nr [...], w którym utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ odwoławczy przytoczył treść art. 18 i art. 13 § 1 u.p.e.a. i wskazał, że podstawową zasadą postępowania egzekucyjnego w administracji jest jego celowość, czyli podejmowanie w nim takich czynności, które zmierzają do wykonania przez zobowiązanego spoczywającego na nim obowiązku. Organ odwoławczy podał, że zarówno wysokość egzekwowanej należności oraz stan egzekucji przeciwko dłużnikowi nie dały podstaw do uwzględnienia wniosku o zwolnienie zajęć wierzytelności pieniężnych u kontrahentów spółki. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu egzekucyjnego, że niepodejmowanie lub odstąpienie od egzekucji zajętego składnika majątkowego zobowiązanego potencjalnie pozbawiłoby organ egzekucyjny jakikolwiek możliwości dochodzenia ciążącego na nim obowiązku lub wydłużyłoby znacznie prowadzone postępowanie i mogłoby w perspektywie czasu prowadzić do bezskuteczności egzekucji. Poczynione bowiem ustalenia pozwalają przyjąć, że dotychczasowa egzekucja nie daje gwarancji zaspokojenia należności dochodzonych w postępowaniu egzekucyjnym zwłaszcza, że przekazane środki w wyniku realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego są niewystarczające na pokrycie istniejącego zadłużenia, które według stanu na dzień 17 grudnia 2019 r. stanowiło kwotę [...]zł należności głównej i odsetek za zwłokę w wysokości [...] zł. Ponadto egzekucja z rachunku bankowego w [...] Banku [...] w C. okazała się nieskuteczna z uwagi na brak środków pieniężnych i nie przyniosła oczekiwanych efektów w postaci wykonania obowiązku. Organ odwoławczy podał, że art. 13 u.p.e.a. służy poszanowaniu obiektywnie usprawiedliwionych interesów zobowiązanego i może być traktowany jako szeroko pojmowanie zasady poszanowania minimum egzystencji. Niezbędnym jednak przy tym jest zachowanie przy jego stosowaniu koniecznej równowagi pomiędzy osiągnięciem celu egzekucji a dążeniem do poszanowania interesu zobowiązanego. Natomiast spółka w zażaleniu odnosi się do ważnego interesu zobowiązanego i powołuje się na wygaśnięcie zobowiązania podatkowego na skutek przedawnienia. Organ odwoławczy podkreślił, że niniejsza sprawa dotyczy wyłącznie zwolnienia z egzekucji na wniosek skarżącego części składnika majątkowego w postaci zajętych wierzytelności pieniężnych dłużnika, a podstawą prawną wniosku i wydanego w tej sprawie postanowienia stanowił art. w art. 13 § 1 u.p.e.a. Dlatego też kwestia przedawnienia zobowiązania, czy niedopuszczalności stosowanego środka egzekucyjnego, które mogłyby być przedmiotem innych środków prawnych dostępnych skarżącemu w ramach postępowania egzekucyjnego (np. zarzutów), nie podlegała ocenie w ramach trybu uruchomionego na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a. Organ odwoławczy wyjaśnił, że kwestia przedawnienia obowiązku objętego przedmiotowym tytułem wykonawczym była przedmiotem badania WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 1 lutego 2017 r. sygn. I SA/Sz 8490/16. Sąd stwierdził, że w badanej sprawie nie uległy przedawnieniu określone w decyzji organu I instancji zobowiązania z tytułu podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2010 r. wobec spełnienia warunków wymaganych przez ustawodawcę w art. 70 § 6 pkt 1 i art. 70c o.p., a skutkujących w rozpatrywanej sprawie zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 70 § 1 o.p. Z kolei prawomocnym wyrokiem NSA z dnia 7 maja 2019 r. sygn. akt I FSK 862/17 oddalił skargę kasacyjną spółki od ww. wyroku. NSA uznał m.in., że sąd pierwszej instancji zasadne przyjął, że określone w decyzji zobowiązania nie uległy przedawnieniu z uwagi na zawieszenie biegu terminu w związku z wszczęciem postępowania przygotowawczego w sprawie o czyn z art. 56 § 2 K.k.s., a o powyższym skarżąca została zawiadomiona. Ponadto organ odwoławczy podał, że okoliczność przedawnienia egzekwowanego obowiązku była przedmiotem rozważań organu egzekucyjnego na skutek zgłoszonych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w oparciu o przesłankę z art. 33 § 1 pkt 1 i 8 u.p.e.a. Spółka złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na ww. postanowienie i wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zobowiązanie organu odwoławczego do wydania postanowienia w przedmiocie zwolnienia z egzekucji składników majątkowych zgodnie z treścią jej wniosku z dnia 7 października 2019 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji (poprawnie powinno być postanowienia- dopisek Sądu) i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Spółka zarzuciła organowi naruszenie: 1. błąd w ustaleniach poprzez stwierdzenie, że Naczelny Sąd Administracyjny uznał, za prawidłowe rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w przedmiocie przedawnienia zobowiązania podatkowego, 2. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnie, a przez to niewłaściwe zastosowanie art. 59 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (dalej "o.p.") i błędne przyjęcie, że zobowiązanie podatkowe spółki za rok 2010 nie uległy wygaśnięciu w całości na skutek przedawnienia, 3. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez zaniechanie zastosowania art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., a przez to dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego w stosunku do skarżącej, z tytułu zaległych zobowiązań podatkowych, które wygasły w skutek przedawnienia, 4. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnie art. 7 § 3 ustawa u.p.e.a., i w konsekwencji stosowanie środków egzekucyjnych, które przez wzgląd na przedawnienie zobowiązań podatkowych skarżącej za 2010 r. są niedopuszczalne, 5. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez zaniechanie zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a., a przez to wydanie decyzji odmownej w stosunku do wniosku o zwolnienie z egzekucji poszczególnych składników majątkowych skarżącej. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, co następuje: Podkreślić należy, że postępowanie egzekucyjne jest etapowe i ochrona praw strony jest w nim zabezpieczona przez możliwość zaskarżania poszczególnych etapów tego postępowania określonymi środkami prawnymi, które względem siebie nie są konkurencyjne. Sąd rozpoznaje skargę strony nie na całość tego postępowania egzekucyjnego, lecz dotyczącą konkretnej czynności (aktu) w ramach tego postępowania. W niniejszej sprawie Sad rozpoznawał skargę spółki na postanowienie organu odwoławczego wydanego po rozpoznaniu zażalenia skarżącej na postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie zwolnienia określonych środków majątkowych spod egzekucji na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z art. 13 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Powyższy przepis służy poszanowaniu interesów zobowiązanego i może być traktowany jako część szeroko pojmowanej zasady poszanowania minimum egzystencji. Niezbędne pozostaje zachowanie przez organ egzekucyjny koniecznej równowagi pomiędzy osiągnięciem celu egzekucji a dążeniem do poszanowania interesu osobistego oraz prawnego zobowiązanego. Z całą pewnością zwolnienie spod egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego nie powinno doprowadzić do udaremnienia celu egzekucji, którym jest wykonanie określonego obowiązku. Cel ten powinien zostać jednak osiągnięty przy jak najmniejszym stopniu dolegliwości dla zobowiązanego. Przesłankami zwolnienia spod egzekucji określonych składników majątkowych należących do zobowiązanego jest złożenie stosownego wniosku oraz wystąpienie po stronie zobowiązanego ważnego interesu. Przepisy u.p.e.a. nie zawierają definicji "ważnego interesu". Pojęcie to ważnego interesu stanowi przykład pojęcia nieostrego, które powinno być wypełniane treścią przez organ egzekucyjny oddzielnie w każdej konkretnej sprawie. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria (por. wyrok NSA z 16 października 2009r. o sygn. akt II FSK 789/08, wyrok NSA z 1 września 2011 r. o sygn. akt II FSK 489/10). Przykładem ważnego interesu leżącego po stronie zobowiązanego może być skierowanie egzekucji do przedmiotu, stanowiącego ważny element jego działalności produkcyjnej, który to element nie mieści się w ramach art. 8 § 1 pkt 4 u.p.e.a., czy też skierowanie egzekucji do przedmiotu szczególnie cennego dla zobowiązanego, innego aniżeli określone w art. 8 § 1 pkt 9 u.p.e.a. (por. Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz pod red. R. Hausera i A. Skoczylasa, wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2014, do art. 13) Podkreślić należy, że w wyroku z dnia 1 września 2011 r. o sygn. akt II FSK 489/10 NSA stwierdził, iż zobowiązany ubiegając się o zwolnienie spod egzekucji musi wykazać posiadanie ważnego interesu w zwolnieniu określonych składników majątkowych spod egzekucji, a ponadto wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych, gdyż uwzględnienie wniosku o zwolnienie z egzekucji nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji. Skoro ustawodawca obecnie nie zabezpiecza interesów wierzyciela i nie wymaga jego zgody dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku zobowiązanego to niemożność zaspokojenia wierzyciela powinna być rozpatrywana przez organ w kontekście ważnego interesu zobowiązanego. (por. Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz P. Przybysz. Wydawnictwo Wolters Kluwer, wydanie 8, Warszawa 2018, do art. 13) Wskazać należy, że rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego w trybie art. 13 § 1 u.p.e.a. opiera się na uznaniu administracyjnym. O tym, jaka część majątku zobowiązanego zostanie zwolniona spod egzekucji, decyduje wniosek zobowiązanego oraz uzasadnione uznanie organu egzekucyjnego. Organ odwoławczy, rozpatrując zażalenie, powinien w takiej sytuacji przedmiotem swojego badania uczynić kwestię, czy w sprawie nie zostały przekroczone granice uznania administracyjnego (por. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz D. Kijowski , wydawnictwo LEX, Warszawa 2015 do art. 13). W niniejszej sprawie, skarżąca uzasadniła wniosek o zwolnienie spod egzekucji składników jej majątku (w istocie żądając ograniczenia egzekucji tylko do 3 składników wymienionych w tym wniosku) faktem, że prowadzona egzekucja uniemożliwia jej prowadzenie działalności gospodarczej oraz że złożyła wniosek o postępowanie restrukturyzacyjne w sądzie gospodarczym. Ponadto uważa, że dochodzone zobowiązania uległy przedawnieniu. Zdaniem Sądu, organy w sposób prawidłowy rozważyły przesłanki z art. 13 § 1 u.p.e.a. i uznały, że w niniejszej sprawie brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej. W tym zakresie Sąd w pełni podzielił stanowisko organów. Skarżąca nie wykazała, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych. W istocie skarżąca dąży do ograniczenia egzekucji wskazując jedynie na potrzebę ochrony jej interesów. Skarżąca zaprzecza istnieniu zaległości podatkowej i wskazuje, że uległa ona przedawnieniu. Wskazać należy, że przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest wyłącznie zwolnienie z egzekucji części składnika majątkowego zobowiązanego. Podstawową przesłanką upoważniającą organ egzekucyjny do zwolnienia z egzekucji danego składnika majątkowego, co wynika z treści powołanego przepisu, jest istnienie przemawiającego za tym "ważnego interesu zobowiązanego". W ocenie Sądu, organ wyjaśnił kwestię ważnego interesu strony przez odniesienie go do możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji. Podkreślić należy, że kwestia przedawnienia dochodzonej zaległości podatkowej badana była w toku postępowania sądowego, jak i była przedmiotem zarzutu wniesionego przez stronę na tytuł wykonawczy z dnia [...] lipca 2019 r. Podstawę prawną dochodzenia przedmiotowej należności w postępowaniu egzekucyjnym stanowiła prawomocna decyzja podatkowa, która podlegała wykonaniu, zaś okoliczności dotyczące przedawnienia nie podlegały ocenie w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a. zwłaszcza, że kwestie te były podnoszone w ramach innych środków prawnych przysługujących zobowiązanej w postępowaniu egzekucyjnym. Jak już wyżej wskazano, środki prawne przysługujące stronie na każdym z etapów postępowania egzekucyjnego nie są względem siebie konkurencyjne. Zdaniem Sądu, analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego potwierdziła tylko, że zarówno wysokość egzekwowanej należności oraz stan egzekucji przeciwko dłużnikowi nie dały podstaw do uwzględnienia wniosku o zwolnienie zajętych wierzytelności pieniężnych. Niepodejmowanie lub odstąpienie od egzekucji zajętego składnika majątkowego zobowiązanego potencjalnie pozbawiłoby organ egzekucyjny jakikolwiek możliwości dochodzenia ciążącego na nim obowiązku lub wydłużyłoby znacznie prowadzone postępowanie i mogłoby w perspektywie czasu prowadzić do bezskuteczności egzekucji. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał zarzuty skargi za niezasadne i na podstawie art. 151 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Praw o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), skargę oddalił.