III SA/Wa 2453/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Trelka (sprawozdawca), Sędziowie asesor WSA Piotr Dębkowski, sędzia WSA Waldemar Śledzik, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 kwietnia 2020 r. sprawy ze skargi E. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz E. K. kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W dniu [...] kwietnia 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. ("Naczelnik", "Organ I instancji") wydał decyzję określającą E. K. ("Skarżący", "Strona", "Podatnik") wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. w kwocie 82 500 zł. Decyzja została uznana za doręczoną Stronie w dniu 4 maja 2018 r. W wydanej decyzji zawarto pouczenie o przysługującym Stronie środku odwoławczym. Od wskazanej decyzji Strona złożyła odwołanie. W uzasadnieniu Skarżący podniósł, że zaskarżona decyzja została wysłana na nieaktualny adres zamieszkania, pod którym Strona ani nie zamieszkiwała, ani nie prowadziła działalności gospodarczej. Z uwagi na powyższe decyzja nie została podjęta przez Skarżącego w terminie i jako powtórnie awizowana wróciła do nadawcy. Pod adresem [...], [...] N., zamieszkuje rodzina Skarżącego, z którą jednak od wielu lat nie utrzymuje on regularnych kontaktów. Strona wskazała, że od 2013 r. przebywa i pracuje poza granicami kraju. Aktualnym miejscem dla doręczeń w kraju jest [...], [...] S.. Tym samym, według Skarżącego, należy przyjąć, że zaskarżona decyzja nigdy nie została skutecznie doręczona. Dodatkowo Skarżący wskazał, że nigdy nie posługiwał się w kontaktach z urzędem adresem [...], [...] N.. Wskazał, że nawet pieczątki widniejące na fakturze, jak i na pokwitowaniu przyjęcia gotówki, znajdujących się w aktach sprawy, były opatrzone innym adresem, tj. N., ul. [...], [...] M.. Skarżący wyjaśnił, że momentem, kiedy po raz pierwszy zapoznał się z treścią zaskarżonej decyzji, jest 21 czerwca 2019 r., tj. termin spotkania ze swoim obrońcą z urzędu ustanowionym do sprawy prowadzonej przez Sąd Rejonowy w W. pod sygn. akt [...]. Skarżący podał, że nigdy wcześniej nie odbierał żadnej korespondencji z Urzędu Skarbowego w W. ani z żadnego sądu, stąd nie miał wiedzy o prowadzonych przeciwko niemu postępowaniach - podatkowym i karnoskarbowym. Jeżeli ktoś odbierał w jego imieniu korespondencję wysyłaną na nieaktualny adres dla doręczeń, to z pewnością nie była mu ona przekazywana z uwagi na to, iż nie utrzymywał kontaktów z rodziną zamieszkującą pod dawnym adresem. Postanowieniem z dnia [...] września 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. ("Dyrektor", "Organ II instancji", "Organ odwoławczy") stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu Dyrektor podniósł, że w Systemie Rejestracji Centralnej Krajowej Ewidencji Podatnika adresem rejestracyjnym (tj. w przypadku osoby fizycznej - adresem zamieszkania) Strony jest [...], [...] N.. Jest to również adres, pod którym przechowywania jest dokumentacja rachunkowa, zaś adresem prowadzenia działalności gospodarczej jest [...], [...] N.. Ponadto, jak wynika z wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej z dnia 16 czerwca 2014 r., jako adres zamieszkania Strony został podany adres [...], [...] N.. W ocenie Organu odwoławczego działanie Naczelnika było prawidłowe. Z akt sprawy wynika, że adres, na który została skierowana decyzja, był jedynym zgłoszonym adresem zamieszkania Strony, aktualnym zarówno na dzień wszczętego wobec Strony postępowania, jak i na dzień wydania i doręczenia decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w W.. Adres zamieszkania Skarżącego został zgłoszony przez niego na druku CEIDG-1 (karta nr 47) i nie został zaktualizowany. Dyrektor wskazał, że adres [...], [...] S., nie został zgłoszony Organom podatkowym. Strona nie wskazała również miejsca zamieszkania poza granicami kraju. Stanowisko Strony o zamieszkiwaniu poza granicami kraju pozostaje w sprzeczności z zadeklarowanym, także przez Stronę, w złożonych rocznych zeznaniach podatkowych PIT-37 za lata 2012 - 2013. Przyczyn owej rozbieżności Strona nie wyjaśniła. Naczelnik wysyłał korespondencję na adres ujawniony w ewidencjach jako adres zamieszkania Skarżącego, którego powinnością jest dbałość o aktualizację danych, a z akt sprawy wynika, iż Strona w toku postępowania zakończonego decyzją Naczelnika w żaden sposób nie poinformowała Organu o zmianie adresu zamieszkania. Organ II instancji wskazał, że skoro doręczenie decyzji w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub art. 149 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm., dalej także "Op") okazało się w sprawie niemożliwe, zastosowanie znalazł tryb doręczenia zastępczego z art. 150. Spełnione zostały także pozostałe przesłanki pozwalające przyjąć fikcję doręczenia z art. 150 § 4 Ordynacji podatkowej. Dyrektor wskazał, że z akt sprawy wynika, że przedmiotową decyzję trzeba uznać za doręczoną Stronie w dniu 4 maja 2018 r., zatem wynikający z art. 236 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej termin do wniesienia odwołania rozpoczął swój bieg w dniu 5 maja 2018 r., a upłynął w dniu 18 maja 2018 r. (piątek). Natomiast odwołanie Strony zostało złożone w dniu 27 czerwca 2019 r. (data nadania przesyłki pocztowej rejestrowanej). W tych okolicznościach faktycznych Dyrektor uznał, że Strona wnosząc odwołanie uchybiła ustanowionemu terminowi. Strona złożyła skargę na postanowienie Dyrektora. Zarzuciła Organowi [...] instancji naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. m.in. art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, poprzez stwierdzenie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania w następstwie błędnego przyjęcia, iż decyzja została wysłana na adres zamieszkania Skarżącego, a w konsekwencji została skutecznie doręczona, podczas gdy decyzja została wysłana na adres niebędący miejscem zamieszkania, adresem do korespondencji, ani miejscem prowadzenia działalności gospodarczej Skarżącego, przez co nie została skutecznie doręczona Skarżącemu. Nie nastąpiło więc uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym kończących postępowanie lub podlegających zaskarżeniu zażaleniem postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym lub egzekucyjnym, z prawem procesowym i materialnym, obowiązującym w dacie wydania postanowienia. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r, poz. 1302 ze zm., dalej - "Ppsa"), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem nieistotnym dla sprawy). Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Z utrwalonego orzecznictwa NSA wynika (np. II FSK 1757/13, II FSK 12/15, II FSK 2787/16, II FSK, II FSK 3124/16, I FSK 1647/17), że zaniechanie podatnika poinformowania organu podatkowego o aktualnych danych adresowych (danych dotyczących miejsca zamieszkania) oznaczać musi, iż negatywne konsekwencje braku odbioru przesyłki obciążają tego podatnika. Nie można bowiem tolerować sytuacji, gdy obowiązki informacyjne przewidziane w ustawie z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz. U. z 2020 r., poz. 170, dalej też "ustawa o zasadach ewidencji") są ignorowane bez żadnych konsekwencji prawnych. Z orzecznictwa tego wynika jednak i to, że dokonanie aktualizacji danych zgodnie z tą ustawą, tj. np. na podstawie jej 9 ust. 1d, skutkuje obowiązkiem organu kierowania korespondencji na zaktualizowany adres – organ nie może bazować na danych widniejących w zbiorach informatycznych, jeśli pomimo zaktualizowania przez podatnika adresu zamieszkania w zbiorach tych nie ujęto danych aktualnych (tak np. ww. wyrok II FSK 3124/16, a nadto I FSK 1647/17). Jeśli w wyniku takiej aktualizacji lub w wyniku wiedzy pozyskanej w inny sposób, w związku z czynnościami danego postępowania, organ zna lub powinien znać dane rzeczywiste, kierowanie korespondencji procesowej powinno być dokonywane na te rzeczywiste, faktyczne dane adresowe. Przemawiają za tym nie tylko przepisy ustawy o zasadach ewidencji (art. 9 ust. 1, ust. 1d), ale też sens i cel tej ustawy oraz zasady ogólne postępowania podatkowego, tj. zasada zaufania i praworządności (art. 120 i art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej). Niedopuszczalna jest sytuacja, w której podatnik informuje organ o swoim nowym miejscu zamieszkania, ale mimo tego organ wszczynając postępowanie oraz doręczając poszczególne pisma w toku postępowania powołuje się na swoje dane ewidencyjne i stosuje nieaktualny adres. W niniejszej sprawie Skarżący w dniu 7 kwietnia 2014 r. złożył w Urzędzie Skarbowym w W. PIT-28 za 2013 r. (k. 27, teczka II akt podatkowych), w którym jako adres zamieszkania podał N., ul. [...]. Ten sam adres podał jeszcze wcześniej, tj. 18 listopada 2013 r., kiedy złożył PIT-37 za 2012 r. (k. 26), a nadto w dniu 5 listopada 2013 r., składając PIT-28 za 2012 r. Z akt nie wynika, aby Naczelnik w jakikolwiek sposób podważał skuteczność tych czynności Skarżącego, aby nie przyjął wymienionych zeznań podatkowych, i aby zwracał się do Skarżącego o wyjaśnienia co do formy, w jakiej następuje zakomunikowanie danych adresowych. Z tego względu Skarżący miał wszelkie prawo sądzić, że jego oświadczenia co do miejsca zamieszkania zostały przyjęte, i że będą respektowane w przyszłości. Ponadto w aktach znajduje się szereg dokumentów pochodzących od Naczelnika, w których Organ ten stosował adres N., [...] (np. zawiadomienie z 3 lipca 2018 r. o wszczęciu postępowania karnoskarbowego – k. 23 akt sprawy, wezwanie Skarżącego na przesłuchanie z 24 stycznia 2018 r., faktycznie skierowane na adres [...], choć zaadresowane na adres [...] - k. 7, postanowienie dowodowe z 23 stycznia 2018 r. – k. 4, wezwanie do dostarczenia danych z 18 października 2017 r., k. 10, teczka nr 1 akt). Mimo tych wszystkich okoliczności sama decyzja z [...] kwietnia 2018 r. została skierowana na adres N., [...]. Sąd ocenia to jako oczywisty, choć pewnie niezamierzony błąd Naczelnika (stanowczo odrzucić należy sugestię skargi, że Naczelnik zastosował ten nieaktualny adres złośliwie i świadomie). Z tego względu nie sposób zgodzić się z Dyrektorem, że decyzja z [...] kwietnia 2018 r. została skutecznie doręczona, i że wnosząc odwołanie Skarżący uchybił terminowi do jego wniesienia. Odrębną kwestią jest to, czy i kiedy Skarżący w ogóle odebrał decyzję, tj. czy wniesienie odwołania było w ogóle dopuszczalne. Tej kwestii sprawa niniejsza nie obejmuje (marginalnie tylko należy odnotować, że w samym odwołaniu Skarżący podaje jeszcze inny adres, tj. adres [...], [...] S.). Z punktu widzenia uprawnionych interesów procesowych Skarżącego jest kwestią obojętną, czy Dyrektor przystąpi do merytorycznego rozpatrzenia odwołania, czy też najpierw Naczelnik dokona doręczenia na właściwy adres (po ewentualnym stwierdzeniu przez Dyrektora niedopuszczalności już wniesionego odwołania), następnie Skarżący wniesie ewentualne odwołanie, zaś dopiero później Dyrektor rozpatrzy to powtórne, już dopuszczalne odwołanie Skarżącego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie. W kwestii kosztów Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 Ppsa w zw. § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800). Na koszty te złożył się uiszczony wpis od skargi (100 zł), wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika – adwokata (480 zł) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł). Podstawą rozpoznania skargi w trybie uproszczonym był art. 119 pkt 3 Ppsa.