II OZ 567/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 9 września 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia R. w [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 maja 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 1580/19 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi Stowarzyszenia R. w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2019 r., znak [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, postanowieniem z dnia 6 maja 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 1580/19, odrzucił skargę Stowarzyszenia R. w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2019 r., znak [...]w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd wskazał, że zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II, skarżące Stowarzyszenie zostało wezwane do uzupełnienia braków formalnych skargi w terminie 7 dni, poprzez nadesłanie pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu strony skarżącej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach lub przed sądami administracyjnymi, oznaczenia numeru strony skarżącej w KRS bądź numeru identyfikacyjnego REGON. Pismem z dnia 20 grudnia 2019 r. skarżące Stowarzyszenie nadesłało potwierdzenie nadania numeru NIP oraz numeru REGON, a także zaświadczenie o wpisie do rejestru stowarzyszeń z dnia 1 czerwca 2017 r., wskazujące przedstawiciela Stowarzyszenia, a także pełnomocnictwo procesowe udzielone przez przedstawiciela Stowarzyszenia. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II ponownie wezwano skarżące Stowarzyszenie do nadesłania statutu lub regulaminu stowarzyszenia, a także pełnomocnictwa do wniesienia skargi udzielonego pełnomocnikowi (adwokatowi D. B.) przez wszystkich członków Stowarzyszenia wraz z aktualną listą tych członków, a także wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi. Pismem z dnia 25 lutego 2020 r. skarżące Stowarzyszenie nadesłało dowód uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł. Natomiast pismem z dnia 17 marca 2020 r. (data wpływu do Sądu), nadesłano regulamin stowarzyszenia, oraz ponownie odpis pełnomocnictwa udzielonego adwokatowi przez przedstawiciela Stowarzyszenia. W związku z powyższym Sąd podniósł, że zgodnie z art. 40 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2019 r. poz. 713 ze zm.), stowarzyszenie zwykłe jest uproszczoną formą stowarzyszenia i nie posiada osobowości prawnej. Osoby w liczbie co najmniej trzech, pragnące założyć stowarzyszenie zwykłe, uchwalają regulamin działalności, określając w szczególności jego nazwę, cel, teren i środki działania, siedzibę oraz przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie. Oznacza to, że stowarzyszenie takie tworzą wszyscy członkowie, a sposób ich działania określa regulamin. Zdaniem Sądu analiza kolejnych przepisów rozdziału 6 ustawy Prawo o stowarzyszeniach, a w szczególności art. 43 pkt 1 nie pozostawia wątpliwości, że skoro do stowarzyszenia zwykłego nie stosuje się art. 10 i 11 tej ustawy to oznacza, że stowarzyszenie takie nie posiada organów. Regulamin stowarzyszenia wskazuje jedynie, że stowarzyszenie posiada przedstawiciela, który je reprezentuje, ale przedstawiciel nie jest jego organem. Stowarzyszeniu zwykłemu może przysługiwać zdolność sądowa jako organizacji społecznej, jednak legitymację procesową, a zatem zdolność do czynności procesowych posiadają jedynie wszyscy członkowie tego stowarzyszenia. W tych okolicznościach, w ocenie Sądu, właściwym dokumentem, z którego wynikałoby upoważnienie do udzielenia pełnomocnictwa procesowego przez stowarzyszenie zwykłe, jest dokument podpisany przez wszystkich członków stowarzyszenia zwykłego. Za źródło takiego upoważnienia nie można natomiast uznać regulaminu, jako dokumentu statuującego tylko powstanie stowarzyszenia zwykłego - gdy stowarzyszenie zwykłe nie ma zdolności prawnej, a reprezentujący je przedstawiciel nie jest organem, to takie stowarzyszenie może działać przed administracją publiczną oraz sądami tylko i wyłącznie w oparciu o umocowanie pochodzące od wszystkich jego członków. Stowarzyszeniu zwykłemu przysługuje co do zasady legitymacja do działania w postępowaniu sądowoadministracyjnym, jednakże może ono czynić z niej użytek tylko, gdy wynika to z umocowania udzielonego przez wszystkich członków tego stowarzyszenia. Podmiotowość stowarzyszenia zwykłego ukształtowana została bowiem jako pochodna podmiotowości prawnej jego członków (według stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania kontrolowanych postanowień). Oznacza to, że przedstawiciel wskazany w regulaminie może reprezentować stowarzyszenie zwykłe, jeżeli pozostali członkowie stowarzyszenia upoważnią go do tego w należytej formie prawnej. W niniejszej sprawie skarżące Stowarzyszenie zostało prawidłowo wezwane do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie pełnomocnictwa do wniesienia skargi udzielonego pełnomocnikowi przez wszystkich członków Stowarzyszenia, jednakże powyższego braku nie uzupełniło. W związku z powyższym, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), Sąd odrzucił zażalenie i zwrócił Stowarzyszeniu uiszczony wpis sądowy od skargi. Zażaleniem Stowarzyszenie R. w [...] zaskarżyło powyższe postanowienie w całości, zarzucając mu naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 58 § 1 pkt 2, 3 i § 3 p.p.s.a. przy zastosowaniu art. 40 i następnych ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w realiach przedmiotowej sprawy. Z uwagi na powyższe zarzuty w zażaleniu wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że konstytucyjne prawo do sądu powinno wpływać na wykładnię przepisów proceduralnych oraz ich ocenę w taki sposób, żeby prawa do sądu nadmiernie nie ograniczać. Ponadto w dotychczasowej praktyce w toku realizowania celów statutowych Stowarzyszenia, sądy administracyjne honorowały pełnomocnictwa udzielone pełnomocnikowi Stowarzyszenia jedynie przez przedstawiciela Stowarzyszenia B.M. zgodnie z zasadą reprezentacji wynikającą z regulaminu. Aktualna zmiana poglądów Sądu nie powinna mieć znaczenia dla możliwości podejmowania działań przez Sądami przez Stowarzyszenie realizujące cele o charakterze społecznym i publicznym, bowiem zaufanie do organów wymiaru sprawiedliwości wymaga, aby Stowarzyszenie nie było zaskakiwane w taki sposób i mogło realizować swoje cele statutowe w taki sam sposób, jak czyniło to wcześniej. Jednocześnie pełnomocnik Stowarzyszenia podkreślił, że jest w kontakcie z członkami Stowarzyszenia i posiada zgodę na działanie w tej sprawie udzieloną przez wszystkich członków, którzy są jednomyślni w kwestii popierania działań podejmowanych przez przedstawiciela Stowarzyszenia. Uznać w związku z tym należy, ze umocowanie pełnomocnika do działania za Stowarzyszenie wypływa z woli całego Stowarzyszenia. W odpowiedzi na zażalenie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jego oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do treści art. 28 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują w postępowaniu czynności przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Osoby te mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu (art. 29 p.p.s.a.). Brak w tym zakresie jest brakiem formalnym, uzupełnianym w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a.. Natomiast zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 powołanej ustawy sąd administracyjny odrzuca skargę w sytuacji, gdy strona nie usunęła w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. W niniejszej sprawie skargę do Sądu wniosło stowarzyszenie zwykłe. Stowarzyszeniu zwykłemu przysługuje zdolność sądowa jako organizacji społecznej, jednak legitymację procesową, a zatem zdolność do czynności procesowych posiadają jedynie wszyscy członkowie tego stowarzyszenia. Natomiast przedstawiciel (lub zarząd) wskazany w regulaminie może reprezentować stowarzyszenie zwykłe, jeżeli pozostali członkowie stowarzyszenia upoważnią go do tego w należytej formie prawnej. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie, w którym wskazuje się, że właściwym dokumentem, z którego wynikałoby upoważnienie do udzielenia pełnomocnictwa procesowego przez stowarzyszenie zwykłe, jest dokument podpisany przez wszystkich członków stowarzyszenia zwykłego. W orzecznictwie tym podnosi się również, że z treści obecnie obowiązującego art. 41a ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 713 ze zm.) wynika, że podejmowanie przez przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie zwykłe albo zarząd czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu wymaga uprzedniej zgody wszystkich członków stowarzyszenia zwykłego oraz udzielenia przez nich pełnomocnictwa do dokonania tych czynności (zob. wyrok NSA z dnia 29 października 2019 r., sygn. akt II OSK 3742/18; wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2019 r., sygn. akt II OSK 1557/18 i powołane w nim orzecznictwo; postanowienie NSA z dnia 16 lipca 2020 r., sygn. akt I OZ 439/20; z dnia 30 stycznia 2019 r., sygn. akt II OZ 13/19). W wyroku z dnia 22 lutego 2017 r. sygn. akt II OSK 1445/15 (gdzie stroną było stowarzyszenie zwykłe), podniesiono, że "wola wszystkich członków stowarzyszenia w zakresie wniesienia w imieniu stowarzyszenia skargi kasacyjnej (a także skargi) winna być wyrażona co do konkretnej sprawy, a nie ogólnie, abstrakcyjnie. Konkretna sprawa dotycząca konkretnej decyzji może wiązać się z różnymi skutkami nie tylko faktycznymi, ale i prawnymi. Niektóre sprawy mogą powodować daleko idące skutki prawne. W określonych sprawach w przypadku wniesienia skargi do Sądu pierwszej instancji czy też skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego nie chodzi bowiem tylko o obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od takiej skargi, ale także o skutki jakie mogą powstać w przyszłości w związku z konkretną sprawą, np. odszkodowanie dochodzone przez inwestora. Określone skutki mogą też powstać w konkretnej sprawie w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji bądź Naczelnym Sądem Administracyjnym". W tych okolicznościach stwierdzić zatem należało, iż wnoszący przedmiotową skargę w imieniu Stowarzyszenia adwokat powinien legitymować się pełnomocnictwem udzielonym mu przez wszystkich członków Stowarzyszenia. Słusznie więc w okolicznościach niniejszej sprawy Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zarządzeniem z dnia 17 lutego 2020 r. wezwał pełnomocnika strony skarżącej do nadesłania pełnomocnictwa do wniesienia skargi udzielonego mu przez wszystkich członków Stowarzyszenia wraz z aktualną listą tych członków - w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. W związku natomiast z niewykonaniem powyższego wezwania w wyznaczonym terminie (co nie było kwestionowane przez skarżącą), zasadnie zaskarżonym postanowieniem, w oparciu o art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., odrzucono przedmiotową skargę. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.