I OZ 1005/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P.G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 września 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 759/20 o odrzuceniu skargi P.G. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych postanawia: oddalić zażalenie. Pismem z 14 marca 2020 r., przesłanym w formie dokumentu elektronicznego P.G. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, dalej również jako "WSA", skargę na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, dalej jako "Prezes UODO", z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych. W wykonaniu zarządzenia z [...] maja 2020 r. (k. 36 akt sadowych), skarżącego wezwano do usunięcia braków formalnych skargi w terminie 7 dni od dnia doręczenia tegoż wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi, przez podpisanie skargi kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym, tj. podpisanie załącznika do dokumentu elektronicznego z 16 marca 2020 r. Zaznaczono przy tym, że weryfikacja podpisu tego załącznika wykazała wynik nieprawidłowy, tj. załącznik nie został podpisany. Ponadto zarządzono pouczyć skarżącego o warunkach wnoszenia pism oraz doręczania pism przez sąd za pomocą środków komunikacji elektronicznej zgodnie z treścią pouczenia z Zarządzenia Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego nr 22 z dnia 19 czerwca 2019 r. Korespondencja zawierająca powyższe wezwanie (k. 38 i n. akt sądowych) prowadzona za pośrednictwem platformy ePUAP została odebrana przez skarżącego 6 lipca 2020 r., o czym świadczy znajdujące się w aktach urzędowe poświadczenie doręczenia, dalej jako "UPD" (k. 42 akt sądowych). Wobec powyższego termin do usunięcia braku skargi, zgodnie z zasadami obliczania terminów przewidzianymi w art. 83 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", upłynął 13 lipca 2020 r. Wobec niewywiązania się przez skarżącego z wezwania, postanowieniem z 2 września 2020 r., WSA odrzucił skargę P.G. WSA powołując się na treść art. 46 § 1 pkt 4 oraz art. 49 § 1 p.p.s.a. wskazał, że skarżący przesłał skargę za pośrednictwem platformy e-PUAP. Jednakże skargi nie zawarto w treści wiadomości elektronicznej, lecz stanowiła ona załącznik do tej wiadomości. Skutkowało to koniecznością odrębnego podpisania skargi kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym lub podpisem osobistym, czego skarżący w wyznaczonym terminie, mimo wezwania Sądu, nie dokonał. WSA uznał więc, że w sprawie nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi (skarżący w zakreślonym terminie nie podpisał skargi), zatem należało ją odrzucić na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Zdaniem skarżącego stanowisko WSA jest błędne i ogranicza konstytucyjne prawo do sądu. Stanowisku WSA przeczy chociażby treść wystawionego skarżącemu przez platformę ePUAP urzędowego poświadczenia przedłożenia (UPP). W jego ocenie podpisanie wymaganym podpisem dokumentu elektronicznego wnoszonego przez platformę e-PUAP, wewnątrz którego przekazywane są inne dokumenty, np. załączniki, skutkuje podpisaniem całego dokumentu elektronicznego, tj. treści formularza wraz z załączonymi do niego plikami. Dalej wskazał, że stanowisku WSA przeczą również oficjalne zasady funkcjonowania (instrukcje i podręczniki dla platformy e-PUAP) i podpisywania pism w platformie e-PUAP oraz mechanizmy wizualizacji dla użytkowania platformy e-PUAP. Skarżący powołał się w tej mierze m.in. na wyrok WSA w Warszawie z 23 maja 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 2894/18 oraz stanowisko wyrażone w doktrynie (P. Pietrasz, "Informatyzacja polskiego postępowania przed sądami administracyjnymi a jego zasady ogólne", Warszawa 2020, s. 310-311). Zaznaczył, że "w dokumencie pomocy zamieszczonym na stronie internetowej www.epuap.gov.pl (w zakładce: Pomoc > Instrukcje i podręczniki > Załatwianie sprawy), w punkcie 3. "Wypełnienie i wysyłanie wniosku", w kilku krokach opisana została droga do prawidłowego sporządzenia, podpisania i wysłania pisma za pośrednictwem platformy e-PUAP. W Kroku 3 dotyczącym wprost przedmiotu niniejszej sprawy wskazuje się, że: "Z rozwijanej listy użytkownik może wybrać Rodzaj pisma [5], jakie chce złożyć do urzędu. Może to być wniosek, skarga, oświadczenie etc. Następnie wypełnia pola wymagane, tj. Tytuł pisma [6] oraz uzupełnia jego Treść [7]. Użytkownik może również pobrać załączniki z dysku i wysłać je wraz z wypełnionym formularzem do urzędu. Jeśli chce dodać załącznik klika na symbol zielonego plusa [8] następnie wybiera ścieżkę do miejsca, w którym umieszczony jest wybrany plik a na końcu wpisuje Opis załącznika". Na końcu opisu Kroku 3 (w ramce z wykrzyknikiem) umieszczono następującą informację i zasadę: "Aby dokument miał moc prawną powinien być podpisany przed wysłaniem. Jest to sytuacja analogiczna jak w przypadku korespondencji drogą tradycyjną - na wnioskach, które składamy w urzędach osobiście, również składamy podpisy. Podpis odnosi się do całej treści formularza wraz z załączonymi do niego plikami". Ta reguła została powtórzona także w zakładce: Pomoc > Instrukcje i podręczniki > Zakładanie konta użytkownika i załatwianie sprawy, w punkcie "Jak wysłać pismo"." Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Pismo procesowe strony powinno spełniać określone warunki formalne, bez których nie można mu nadać prawidłowego biegu. Wymogi formalne składanych pism uregulowane zostały w art. 46 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.), dalej jako "p.p.s.a." Stosownie zaś do art. 46 § 1 p.p.s.a. każde pismo strony powinno zawierać oznaczenie sądu, do którego jest skierowane, imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników, oznaczenie rodzaju pisma, osnowę wniosku lub oświadczenia, podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika, wymienienie załączników, a w przypadku gdy pismo strony jest wnoszone w formie dokumentu elektronicznego, powinno – w myśl art. 46 § 2a p.p.s.a. – ponadto zawierać adres elektroniczny oraz zostać podpisane przez stronę albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że stosownie do treści art. 46 § 2b p.p.s.a. zasady podpisywania przewidziane w § 2a dotyczą także załączników wnoszonych w formie dokumentu elektronicznego. Zgodnie natomiast z art. 49 § 1 p.p.s.a. jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Przepis ten stosuje się do skargi, stosownie bowiem do art. 57 § 1 p.p.s.a., skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym. Zgodnie zaś z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. nieuzupełnienie w terminie braków formalnych skargi, o których mowa w tych przepisach, skutkuje odrzuceniem skargi. Skarga do WSA, złożona przez P.G. została wniesiona drogą elektroniczną i stanowiła załącznik do pisma przewodniego. Okoliczność ta jest niekwestionowana. Jak wynika z akt sądowych sprawy, jedynie pismo przewodnie zostało podpisane w sposób określony w art. 46 § 2a w zw. z § 2b p.p.s.a. W wyniku powyższego skarżący został wezwany, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi, do uzupełnienia braków formalnych przez podpisanie skargi kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym, tj. podpisanie załącznika do dokumentu elektronicznego z 16 marca 2020 r., tj. nadesłanie skargi podpisanej zgodnie ze wskazanymi powyżej wymogami, aby było możliwe nadanie skardze dalszego biegu. Jak wskazano powyżej ze znajdującego się w aktach sprawy UPD wynika, że wezwanie to skarżący odebrał 6 lipca 2020 r., zatem termin do usunięcia braku skargi upłynął 13 lipca 2020 r. Skarżący nie wywiązał się z wezwania, więc postanowieniem z 2 września 2020 r., WSA odrzucił wniesioną przez niego skargę. Należy mieć też na uwadze, że do dnia wydania zaskarżonego postanowienia WSA z 2 września 2020 r., skarżący nie uzupełnił braków skargi, jak również nie ustosunkował się w żaden sposób do wezwania. Argumenty skarżącego zawarte w zażaleniu nie mogły zostać uwzględnione. Postępowanie sądowe jest postępowaniem sformalizowanym. Czynności podejmowane przez jego uczestników muszą być dokonywane w określonych w ustawie terminach, w stosownej formie i o odpowiedniej treści. Elementy składowe wszelkich pism, w tym również skarg składanych do sądu zostały określone przez ustawodawcę, a niestosowanie się do tych wymogów naraża uczestników postępowania na konsekwencje procesowe. Obowiązkiem strony jest stosowanie się do wezwań sądu, niezależnie czy uważa je za słuszne czy też nie. W przedmiotowej sprawie podpisem zaufanym skarżący podpisał jedynie pismo przewodnie kierowane do WSA, natomiast nie podpisał, zgodnie z wezwaniem sądu pierwszej instancji, załącznika do tego pisma, który stanowił skargę. Podkreślić wiec należy, że wbrew twierdzeniom skarżącego pismem w sprawie jest zarówno pismo przewodnie, jak i skarga. Ze względu natomiast na kategoryczne brzmienie art. 46 § 2a i 2b p.p.s.a. nie można przyjmować, że samo opatrzenie pisma przewodniego zaufanym podpisem elektronicznym skutkuje podpisaniem całego dokumentu elektronicznego tj. w niniejszej sprawie skargi będącej załącznikiem dokumentu. Jak słusznie wskazano w postanowieniu NSA z 19 listopada 2020 r., I OZ 917/20 "przepis art. 46 § 2b P.p.s.a. jednoznacznie przesądza o obowiązku podpisania wszystkich załączników na zasadach art. 46 § 2a tej ustawy. Jak już wyżej wspomniano, gdy pismo strony jest wnoszone w formie dokumentu elektronicznego, powinno zostać podpisane podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Zasady podpisywania pism wnoszonych w formie dokumentu elektronicznego dotyczą również załączników przesyłanych w takiej formie (art. 46 § 2a i 2b P.p.s.a.). Podpisanie wymaganym podpisem dokumentu elektronicznego wnoszonego przez platformę e-PUAP, wewnątrz którego przekazywane są inne dokumenty, np. załączniki, skutkuje podpisaniem jedynie tekstu tego pisma, nie zaś całego dokumentu elektronicznego wraz z załączonymi do niego plikami. Ze względu na kategoryczne brzmienie art. 46 § 2a i 2b P.p.s.a. nie można więc przyjmować, że samo opatrzenie pisma przewodniego zaufanym podpisem elektronicznym skutkuje podpisaniem całego dokumentu elektronicznego, tj. w niniejszej sprawie skargi będącej załącznikiem dokumentu. Naczelny Sąd Administracyjny ma świadomość, że aktualnie platforma ePUAP nie pozwala przy tworzeniu korespondencji podpisywać załączników zarówno podpisem zaufanym, jak i kwalifikowanym. O ile formularz pisma ogólnego można podpisać w ten sposób, o tyle nie ma technicznej możliwości podpisania z poziomu ePUAP załącznika. Nie jest to jednak okoliczność, która uzasadniałaby odstąpienie od jasno wyartykułowanego w art. 46 § 2a i 2b P.p.s.a. wymogu odrębnego opatrzenia właściwym podpisem załączników do pisma wnoszonego w formie dokumentu elektronicznego. Regulacje te mają bowiem pozycję nadrzędną w stosunku do wytycznych czy instrukcji dotyczących funkcjonowania platformy ePUAP. Należy przy tym wyraźnie podkreślić, że istnieją rozwiązania techniczne, które umożliwiają stronom postępowania sądowoadministracyjnego dopełnienie wymogów procesowych przewidzianych w ww. przepisach P.p.s.a. Strona, składając skargę do organu, może wpisać jej treść w formularz pisma ogólnego (dokument w formacie XML) lub załączyć w postaci pliku (doc, pdf itp.) do tego formularza – w tym przypadku strona może skorzystać z narzędzia uruchomionego przez Ministerstwo Cyfryzacji, które umożliwia podpisanie dokumentu podpisem zaufanym (https://moj.gov.pl/ uslugi/signer/upload?xFormsAppName=SIGNER). Tak podpisany dokument elektroniczny należy następnie załączyć do pisma przewodniego w ePUAP. Podpis dokonywany w tego rodzaju systemie spełnia kryteria określone w art. 46 § 2a P.p.s.a. i tak podpisany załącznik czyni zadość wymaganiom z art. 46 § 2b P.p.s.a. Jak to zostało wyżej wskazane istnieją zatem rozwiązania techniczne umożliwiające skuteczne wnoszenie pism procesowych, także pod postacią załącznika do dokumentu elektronicznego, przy zachowaniu warunków formalnych z art. 46 § 2a i 2b P.p.s.a.". Zatem okoliczności, na które powołuje się skarżący, pozostają bez wpływu na ocenę zasadności zastosowania art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Zwłaszcza, że omawiany przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący, toteż Sąd pierwszej instancji zobowiązany był do odrzucenia skargi. Ponadto należy też mieć na uwadze, że wezwanie skierowane do skarżącego było napisane prostym i jasnym językiem, jego zrozumienie nie powinno nastręczać trudności. Zresztą treść zażalenia wskazuje, że rzeczywiście skarżący nie miał problemu ze zrozumieniem wezwania, a jedynie podjął on polemikę z jego zasadnością. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że sąd nie oczekuje od skarżącego nieomylności, bezbłędnego zrozumienia wszelkich procedur, pozwalając stronom na pewien margines błędu, zwłaszcza wobec pewnych rozbieżności pomiędzy przepisami p.p.s.a. a instrukcjami i podręcznikami dla platformy ePUAP. Jednakże mając na uwadze, że postępowanie sądowoadministracyjne jest postępowaniem sformalizowanym, o czym była mowa powyżej, błędy te w dalszym etapie podlegają skorygowaniu i wyeliminowaniu. Temu właśnie służy wezwanie do uzupełnienia braków. W przypadku zaś jakichkolwiek wątpliwości co do jego zasadności skarżący powinien był odpowiednio zadbać o swoje interesy, chociażby dzwoniąc do sądu w celu upewnienia się co do treści wezwania, a nie na własną rękę oceniać ich zasadność, zwłaszcza wobec tak istotnych dla strony konsekwencji, wyraźnie wskazanych w samym wezwaniu jak i dołączonych do niego pouczeniach. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny popiera stanowisko wyrażone w postanowieniu NSA z 29 października 2020 r., I OZ 814/20, postanowieniu NSA z 19 listopada 2020 r., I OZ 917/20, postanowieniu NSA z 3 marca 2020 r., II OZ 191/20, postanowieniu NSA z 13 listopada 2020 r., I OZ 884/20, nie podziela natomiast stanowiska wyrażonego w postanowieniu NSA z 16 czerwca 2020 r., II OZ 275/20, postanowieniu NSA z 29 października 2020 r., I OZ 815/20, postanowieniu NSA z 11 sierpnia 2020 r., I FZ 76/20). Jak słusznie bowiem wskazano w przytoczonym powyżej postanowieniu NSA z 29 października 2020 r., I OZ 814/20 ustawodawca w art. 46 p.p.s.a. rozróżnił podpisywanie dwóch elementów korespondencji elektronicznej: podpisywanie pisma wnoszonego w formie dokumentu elektronicznego (§2a) oraz podpisywanie załączników wnoszonych w formie dokumentu elektronicznego (§2b). Reasumując zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nieusunięcie mimo wezwania sądu, braku skargi wniesionej za pomocą środków elektronicznych, polegającego na niepodpisaniu tejże skargi, będącej załącznikiem do podpisanego pisma przewodniego, winno skutkować zastosowaniem art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., czyli odrzuceniem skargi. Mając na uwadze podane okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2, postanowił jak w sentencji.