II SA/Wa 378/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Asesor WSA Karolina Kisielewicz (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 października 2020 r. sprawy ze skargi K. M. na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania uchyla zaskarżone postanowienie K. M. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] stycznia 2020 r. (nr [...]) o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego zainicjowanego jego pismem z 28 sierpnia 2019 r. Z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że K. M. w piśmie z 28 sierpnia 2019 r. zwrócił się do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych ze skargą na niezgodne z prawem "przetwarzanie i upublicznianie" jego danych osobowych przez Instytut Pamięci Narodowej - Komisję Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu. Skarżący podał, że w inwentarzu archiwalnym IPN, dostępnym w internecie (tuż obok jego strony internetowej), znajduje się informacja o tym, że był tajnym agentem SB, z pseudonimem i jego danymi osobowymi. Jest to informacja dla niego "bardzo szkodliwa" i dlatego domaga się "anulowania" tego wpisu oraz korekty, sprostowania tej informacji. K. M. dodał, że IPN poinformował go, że nie ma podstaw do usunięcia (sprostowania) upublicznionych danych oraz że publikacja danych dotyczących skarżącego w Inwentarzu Archiwalnym IPN jest jego zadaniem ustawowym i jest oparta wyłącznie na treści archiwalnych dokumentów, organów bezpieczeństwa państwa, zgromadzonych w okresie od 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r. Upublicznione dane "nie mają charakteru zniesławiającego lub krzywdzącego" Prezes Ochrony Danych Osobowych postanowieniem z dnia [...] stycznia 2020 r. wydanym na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1000), zwanej dalej u.o.d.o. oraz art. 71 i art. 53f ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2019 r., poz. 1882), zwanej dalej ustawą o IPN, odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie. Organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia powołał się na art. 7 ust. 1 u.o.d.o. oraz na art. 71 i art. 53f ust. 1 ustawy o IPN i stwierdził, że wskazują one na brak materialnoprawnej podstawy do rozpatrzenia podania skarżącego w trybie administracyjnym. Wynika z nich bowiem, że przepisy RODO stosuje się wyłącznie do Bazy Materiału Genetycznego, a tym samym nie są one stosowane do innych baz danych prowadzonych przez Prezesa IPN. Organ dodał, że ustawa o IPN zawiera przepisy dotyczące ochrony danych osobowych osób, których dotyczą dokumenty zgromadzone w archiwum IPN (art.1 pkt 3 ustawy o IPN). K. M. w skardze na to postanowienie podniósł m. in., że zastosowano wobec niego "skuteczną i szkodliwą metodę wykluczenia (...) z życia publicznego". Skarżący stwierdził, że w jego odczuciu doszło do naruszenia jego dóbr osobistych "w sposób brutalny i bezwzględny". Strona internetowa "jest (jego) wizytówką, z której żyję, którą przedstaw się zainteresowanym, a wpis taki toż obok niej, przyniósł (i przynosi) spory dyskomfort życia i niewymierne straty, w tym zdrowotne". Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych powodów, niż w niej podniesione. Z przepisu art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w skardze podstawą prawną. Oznacza to, że w ramach kontroli zaskarżonego aktu, Sąd jest obowiązany do badania jego zgodności z prawem w pełnym zakresie i nie ogranicza się do zarzutów skargi. Uwzględnia więc z urzędu naruszenia prawa, których nie podnosi strona wnosząca skargę. Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Przepis art. 61 a § 1 k.p.a., który był podstawą wydania tego postanowienia stanowi, że gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego w danej sprawie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych przyczyn jego wszczęcie jest niedopuszczalne, organ administracji publicznej wydaje postanowienie odmowie wszczęcia postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że przez "inne uzasadnione przyczyny", o których mowa w art. 61 a § 1 k.p.a., należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w postępowaniu administracyjnym (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2014 r. sygn. akt I OSK 2159/12 i z dnia 22 lipca 2014 r. sygn. akt I OSK 1635/14). W rozpoznawanej sprawie, Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych wychodząc z tych niekwestionowanych założeń, przyjął, że zachodzą "inne uzasadnione przyczyny" odmowy wszczęcia postępowania, wywodząc w uzasadnieniu, że z art. 7 ust. 1 u.o.d.o. oraz na art. 71 i art. 53f ust. 1 ustawy o IPN wynika, że brak jest materialnoprawnej podstawy do rozpatrzenia podania skarżącego w trybie administracyjnym. Tymczasem Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 3325/19 zakwestionował stanowisko o braku podstaw materialnoprawnych do rozpatrzenia sprawy administracyjnej, dotyczącej ochrony osoby fizycznej w razie przetwarzania przez administratora danych osobowych - IPN jego danych osobowych w sposób niezgodny z prawem. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że takich podstaw prawnych można dopatrzyć się w Konstytucji: art. 51 ust. 4 w związku z art. 47, a także w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27kwietnia 2016r. (RODO), m.in. 27 i 158 Preambuły Rozporządzenia. Wniosek strony skarżącej, zmierzający do zainicjowania postępowania mającego na celu doprowadzenie informacji zawartych w zbiorach IPN do stanu zgodnego z rzeczywistością, stanowi wyraz dążenia do realizacji gwarantowanego Konstytucją prawa do uzupełnienia, sprostowania lub usunięcia danych nieodpowiadających prawdzie. W opisywanym stanie prawnym Prezes UODO, mając przede wszystkim na względzie treść art. 51 ust. 4 Konstytucji RP, który stanowi, że każdy ma prawo do żądania sprostowania oraz usunięcia informacji nieprawdziwych, niepełnych lub zebranych w sposób sprzeczny z ustawą, winien rozważyć, kto i w jakim trybie jest władny prowadzić postępowanie zmierzające do osiągnięcia oczekiwanego przez wnioskodawcę skutku. Tymczasem organ swoje stanowisko o braku podstaw materialnoprawnych do prowadzenia postępowania w trybie administracyjnym oparł na stwierdzeniu, że RODO nie obejmuje swoim zakresem zagadnień dotyczących ochrony dziedzictwa narodowego, czy też upamiętniania walki o pamięć historyczną oraz dokumentowania zbrodni dokonywanych przez reżimy totalitarne. Argumentem przemawiającym za taką interpretacją przepisów był po pierwsze fakt wyraźnego umożliwienia stosowania RODO tylko do Bazy Materiału Genetycznego (wskazanej w art. 53f ustawy o IPN) - art. 71 ustawy o IPN, po wtóre zaś treść art. 2 ust. 2 lit a RODO, który wyłącza zastosowanie tego aktu względem działalności nieobjętej zakresem prawa Unii Europejskiej. Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku stwierdził, że takie założenie oznaczałoby jednak, że dane znajdujące się w rejestrach Instytutu Pamięci Narodowej pozostają poza jakąkolwiek kontrolą organów powołanych do przetwarzania i ochrony danych osobowych, nawet jeżeli nie odpowiadają rzeczywistości. W rezultacie, w odniesieniu do danych niepełnych lub nieprawdziwych brak byłoby jakiegokolwiek trybu ich weryfikacji. Tymczasem norma zawarta w art. 51 ust. 4 Konstytucji RP pozostaje w bezpośrednim związku z regulacją art. 47 Konstytucji, przyznającym każdemu prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia. Dane archiwalne, gromadzone w bazach IPN dotyczą niejednokrotnie tych obszarów życia, które odnoszą się właśnie do czci oraz dobrego imienia, a gdy są one niezgodne z prawdą, dochodzi o naruszenia tych, konstytucyjnie chronionych, wartości. Nie można tracić z pola widzenia, że pkt 158 preambuły RODO expressis verbis przewiduje możliwość stosowania regulacji RODO do przetwarzania danych osobowych w celach archiwalnych. Z takim zaś przypadkiem mamy do czynienia na gruncie niniejszej sprawy, gdzie intencją skarżącego było uzupełnienie oraz usunięcie nieprawdziwych, jego zdaniem danych w Biuletynie Informacji Publicznej IPN. Modyfikacja danych zawartych w Biuletynie niewątpliwie mieści się w zakresie przetwarzania danych osobowych w celach archiwalnych, a z perspektywy przywołanych wcześniej regulacji konstytucyjnych, objęta jest zakresem regulacji RODO. Sąd dodaje, że Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku nie zgodził się z organem (oraz Sądem I instancji), że przepisy RODO stosuje się wyłącznie w odniesieniu do Bazy Materiału Genetycznego. Z treści pkt 27 preambuły RODO wprost wynika, że jego przepisów nie stosuje się względem osób zmarłych - jakkolwiek dopuszczono możliwość przyjęcia przez państwa członkowskie przepisów o przetwarzaniu danych osobowych osób zmarłych. Takim wyjątkiem jest właśnie wspomniany art. 71 ustawy o IPN. Traktować go więc należy jako normatywną podstawę do stosowania regulacji RODO względem danych, które co do zasady pozostawały poza jego zakresem. Nie jest to więc wyjątek od reguły, który dopuszcza możliwość ochrony danych osobowych, którymi administruje IPN, lecz należy go postrzegać jako przewidziane prawem odstępstwo od generalnej zasady niestosowania RODO względem osób zmarłych. Dodatkowo wypada zwrócić uwagę na treść pkt 73 preambuły RODO, który stanowi, że w prawie państwa członkowskiego można przewidzieć ograniczenia dotyczące określonych zasad oraz prawa do informacji, dostępu do danych osobowych i ich sprostowania lub usuwania, prawa do przenoszenia danych, prawa do sprzeciwu, decyzji opartych na profilowaniu, zawiadamiania osoby, której dane dotyczą, o naruszeniu ochrony danych osobowych oraz określonych powiązanych obowiązków administratorów, o ile jest to niezbędne i proporcjonalne w społeczeństwie demokratycznym, m.in. by zapewnić ochronę innych ważnych celów leżących w ogólnym interesie publicznym Unii lub państwa członkowskiego, w szczególności (...) dalsze przetwarzanie zarchiwizowanych danych osobowych w celu dostarczenia konkretnych informacji o postawie politycznej w ramach dawnych systemów państw totalitarnych (...). Ograniczenia te powinny być zgodne z wymogami Karty praw podstawowych oraz Europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Tymczasem w obowiązującym w Polsce porządku prawnym takie ograniczenia w odniesieniu do zakresu żądania skarżącego nie występują, zaś gdyby nawet występowały, to byłyby sprzeczne nie tylko z wymogami powołanego postulatu RODO, ale przede wszystkim z art. 51 ust. 4 Konstytucji RP. Z tych wszystkich względów nie było podstaw do odmowy wszczęcia postępowania ze względu na brak regulacji normujących zmianę danych zawartych w katalogach IPN, skoro tego rodzaju normą był właśnie powołany wyżej przepis Konstytucji RP, jak również przepisy RODO, których zastosowanie, w świetle tego co zostało wyżej powiedziane, organ winien był rozważyć. Organ w niniejszej sprawie nie wziął pod uwagę i nie zbadał możliwości zastosowania tych przepisów w rozpoznawanej sprawie i dlatego jest rozstrzygnięcie o niedopuszczalności wszczęcia postępowania administracyjnego należy uznać za wadliwe. Z przedstawionych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 61a § 1 k.p.a. i dlatego stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 powołanej ustawy.