I GSK 814/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia NSA Hanna Kamińska (spr.) Sędzia NSA Piotr Piszczek po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lutego 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 1589/20 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 15 lipca 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 3 lutego 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 1589/20 oddalił skargę [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) z 15 lipca 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy. ZUS decyzją z10 sierpnia 2018 r. odmówił [...] (dalej jako: "Strona" lub "Skarżąca") umorzenia należności w zakresie nieopłaconych składek na: ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez płatnika za siebie i zatrudnionych pracowników od 02/2007 r. do 04/20018 r. w łącznej kwocie 27.678,10zł, ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez płatnika na własne ubezpieczenia od 02/2017r. do 04/2018r. w łącznej kwocie [...] zł, Fundusz Pracy i FGŚP od 02/2017r. do 04/2018r. w łącznej kwocie [...] zł. W części dotyczącej należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na: ubezpieczenia społeczne od 02/2017r. do 04/2018r. w łącznej kwocie [...] zł, ubezpieczenia zdrowotne od 02/2017r. do 04/2018r. w łącznej kwocie [...] zł, Fundusz Pracy od 02/2017r. do 10/2017r. w łącznej kwocie [...]zł. W następstwie rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżącej ZUS decyzją z 25 marca 2019 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Orzekając na skutek skargi strony WSA w Warszawie wyrokiem z 26 września 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 974/19 uchylił ww. decyzję ZUS z 25 marca 2019 r. W ocenie Sądu, organ nie wyjaśnił sprawy w sposób dostateczny pozwalający na jej rozstrzygnięcie. Z treści decyzji z 25 marca 2019 r. wynika, iż informacje tam wskazane (przynajmniej w części) mogą odnosić się do innego podmiotu niż Skarżąca. Zaskarżona decyzja wydana została bowiem przez ZUS Oddział w Bielsku Białej. Ta placówka powoływana była także w jej uzasadnieniu. Sąd podniósł, iż nie jest jasne, czy organ ostatecznie przyjął, iż skarżąca jest rozwiedziona, czy nie. Raz bowiem podnosi, iż tak rzeczywiście jest, podczas gdy w toku późniejszych rozważań okoliczność tą poddaje w wątpliwość. Kwestia ta będzie wymagała ostatecznego wyjaśnienia także co do tego, czy i jakie środki łoży na utrzymanie jednej z córek skarżącej ich ojciec [...] , a nadto czy partycypuje on w kosztach utrzymania skarżącej. W ocenie WSA organ winien również wyjaśnić, czy córki strony uzyskują obecnie jakiekolwiek własne dochody (np. z tytułu stypendiów, prac dorywczych) oraz kwestię dochodów i wydatków Skarżącej. Jak również pomocy którą, jak twierdzi, otrzymuje od rodziny i znajomych ze wskazaniem wysokości tej pomocy oraz konkretnych osób, które jej udzielają - oczywiście przy pomocy Skarżącej. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy ZUS decyzją z 15 lipca 2020 r. utrzymał w mocy decyzję własną z 10 sierpnia 2018 r. W uzasadnieniu ZUS podniósł, że w przypadku Strony nie zachodzą przesłanki pozwalające uznać całkowitą nieściągalność, co dawałoby organowi potencjalną możliwość umorzenia należności. Organ ocenił także sytuację Skarżącej w zakresie jej słusznego interesu i dokonując ponownej analizy treści § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365 dalej: rozporządzenie) uznał, że Strona nie znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej spłaty należnych organowi składek. ZUS zgodnie z zaleceniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zwrócił się do Strony z prośbą o przedłożenie: aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej ze wskazaniem dochodów oraz wydatków, a także osób wspólnie zamieszkujących i gospodarujących ze Skarżącą, w celu ustalenie aktualnego dochodu dyspozycyjnego rodziny, a także dokumentacji potwierdzającej informacje wskazane w oświadczeniu; kserokopii orzeczenia rozwodu z [...] , informacji, czy [...] łoży na utrzymanie córek oraz uczestniczy w kosztach utrzymania; informacji, czy córki osiągają własne dochody z tytułu zatrudnienia, stypendiów, prac dorywczych, itp.; informacji dotyczącej otrzymywanego wsparcia finansowego od rodziny i znajomych ze wskazaniem wysokości tej pomocy oraz konkretnych osób udzielających takiej pomocy; kserokopii zeznań podatkowych za rok 2018 r.; innej dokumentacji potwierdzającej uzasadnienie umorzenia należności z tytułu składek. W odpowiedzi Skarżąca przedłożyła wnioskowane informacje i dokumenty. ZUS dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej Skarżącej, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów, także uwzględnionych w uprzednich decyzjach ZUS. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 11 marca 2020 r. wynika, że Skarżąca jest rozwiedziona. Nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, nie uzyskuje dochodów z innych źródeł oraz nie pobiera świadczeń z Urzędu Pracy. Okresowo pobiera zasiłek z pomocy społecznej oraz korzysta z pomocy rodziny i przyjaciół. ZUS podniósł, że strona prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe wraz córkami: 25-letnią [...] , która osiąga dochód w wysokości [...] zł netto oraz 21-letnią [...] , która osiąga dochód w wysokości [...] zł netto. Ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości [...] zł, w tym z tytułu: opłat eksploatacyjnych - [...] zł i kosztów związanych z leczeniem -[...] zł. Posiada zobowiązania pieniężne, które dobrowolnie spłaca w miesięcznej racie [...] zł, z tytułu: podatków w wysokości ok. [...] zł. Skarżąca jest współwłaścicielką domu o powierzchni [...]. Posiada samochód Toyota Yaris z 2002 r. oraz jest właścicielką sprzętu AGD o łącznej wartości [...]zł. Nie posiada wierzytelności. Analizując powyższą dokumentację ZUS stwierdził, że: - od 4 marca 2019 r. zaprzestała Strona prowadzenia działalności gospodarczej; - od 1 lipca 2020 r. jest zgłoszona przez [...] A. do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako pracownik; - w Centralnej Ewidencji Pojazdów figuruje jako współwłaścicielka samochodu osobowego Toyota Yaris z 2003 r. oraz motoroweru Yamaha z 2014 r.; - wg Bazy Danych Ksiąg Wieczystych jest współwłaścicielką w Vi części we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej nieruchomości gruntowej o powierzchni 1. [...] m2; - przymusowe dochodzenie należności za okres od 02/2017 do 04/2018 nie zostało dotychczas wdrożone, jednak należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu, ponieważ w oparciu o uregulowania zawarte w art. 24 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300 ze zm., dalej: u.s.u.s.) nie upłynął jeszcze termin, w którym mogą być dochodzone. Organ podkreślił, iż Strona zaznaczyła, że były mąż nie partycypuje w kosztach utrzymania, a na obie córki płaci tylko alimenty w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie. Podkreśliła, że rodzice Skarżącej od 15 czerwca 2018 r. utrzymują ją, córki oraz dom. Skarżąca oznajmiła również, że rodzice pokrywają wszystkie wydatki, poza bezpośrednimi kosztami studiowania córek i zakupem rzeczy osobistych, które córki same finansują z alimentów i stypendium. Wyjaśniła, że obie córki studiują i jedna z nich od października 2019 r. do czerwca 2020 r. pobiera stypendium socjalne w wysokości [...] zł. ZUS zauważył, że biorąc pod uwagę fakt, iż Strona wraz córkami pozostaje na utrzymaniu rodziców, oznacza to, że niezbędne potrzeby bytowe gospodarstwa domowego są zaspokojone. Ponadto wspiera Skarżącą finansowo przyjaciel i rodzina oraz córki otrzymują stypendium socjalne i alimenty od ojca. Została Stronie przyznana okresowa pomoc socjalna, a od 1 lipca 2020 r. jest zatrudniona w [...] na podstawie umowy o pracę, co oznacza, że Strony sytuacja finansowa ulegnie polepszeniu. Na podstawie złożonej przez Stronę dokumentacji medycznej ZUS uznał fakt istnienia choroby u Skarżącej za udowodniony, jednak stan zdrowia nie wyklucza jej trwale z rynku pracy oraz nie pozbawia możliwości podjęcia zatrudnienia. Od 1 lipca 2020 r. podjęła Strona zatrudnienie na podstawie umowy o pracę. Oznacza to, że lekarz medycyny pracy wydał pozytywne orzeczenie o stanie zdrowia i zezwolił na podjęcie zatrudnienia na danym stanowisku. Skarżąca nie informowała również o konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawiłaby ją możliwości uzyskiwania dochodu na spłatę zadłużenia wobec ZUS. Organ wskazał, iż ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Zdaniem ZUS fakt, iż Skarżąca posiada zobowiązania wobec innych niż ZUS wierzycieli nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. ZUS jako wierzyciel nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli, jednocześnie nie ma podstaw, aby przedkładać ich interesy nad roszczenia względem należności z tytułu składek. Organ uznał, iż Skarżąca nie udowodniła, że jej sytuacja materialno-bytowa, rodzinna i zdrowotna całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę należności z tytułu składek. Nie można uznać, że spłata zadłużenia w układzie ratalnym pozbawi możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem ZUS, biorąc pod uwagę brak udokumentowanych przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia pracy organ nie może podjąć korzystnego dla Strony rozstrzygnięcia, a zwolnienie z obowiązku opłacania składek w aktualnej sytuacji byłoby przedwczesne i naruszałoby interes publiczny. W ocenie organu, nie ma podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Uzasadniając oddalenie skargi strony na powyższą decyzję WSA w Warszawie podkreślił, że przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja ma miejsce przypadku Skarżącej, gdyż w stosunku do zadłużenia z tytułu składek nie jest aktualnie prowadzone postępowanie egzekucyjne, ani przez naczelnika urzędu skarbowego, ani przez komornika sądowego, a nadto Skarżąca posiada nieruchomości, które mogą stać się zabezpieczeniem należności. Skarżąca jest współwłaścicielką we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej nieruchomości gruntowej o powierzchni [...] m2, położonej w [...] orzekającym rozwód z [...] uregulował kwestie korzystania z mieszkań stron i przyznał Stronie prawo do wyłącznego korzystania z mieszkania położonego w [...], a mężowi Strony - z innej nieruchomości. W księdze wieczystej brak jest wzmianki o dokonanym podziale majątku, który do dnia orzeczenia rozwodu był objęty wspólnością małżeńską. Sąd I instancji podniósł, że organ w toku postępowania wyjaśniającego nie naruszył przepisów proceduralnych. Jasno wskazano konkretne okoliczności faktyczne, jakie złożyły się na odmowę umorzenia należności i podtrzymanie stanowiska wyrażonego w decyzji organu pierwszej instancji. ZUS dokonał wyczerpującej analizy materiału dowodowego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Tym samym zostały zrealizowane zalecenia Sądu zawarte w wyroku z dnia 26 września 2019 r. W zaskarżonej organ wykonując wytyczne zawarte w wyroku WSA w Warszawie o sygn. akt V SA/Wa 974/19 wyjaśnił stan cywilny Skarżącej stwierdzając, iż ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z dnia 11 marca 2020 r. wynika, że Strona jest rozwiedziona. ZUS poczynił również ustalenia jakie środki łoży na utrzymanie jednej z córek skarżącej ich ojciec [...] oraz czy partycypuje on w kosztach utrzymania Skarżącej. ZUS wyjaśnił, czy córki strony uzyskują obecnie jakiekolwiek własne dochody. Organ na podstawie informacji od Skarżącej ustalił, że [...] nie partycypuje w kosztach utrzymania Strony, a na obie córki płaci alimenty w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie. Obie córki studiują i jedna z nich od października 2019 r. do czerwca 2020 r. pobiera stypendium socjalne w wysokości [...] zł. Organ wyjaśnił kwestię dochodów i wydatków Skarżącej, oraz pomocy którą, otrzymuje od rodziny i znajomych ze wskazaniem wysokości tej pomocy oraz konkretnych osób, które jej udzielają. Organ wskazał, iż poziom ubóstwa i trudnej sytuacji każde gospodarstwo domowe odczuwa subiektywnie i odwołał się do kryterium minimum egzystencji oraz minimum socjalnego, które pozwalają na stosunkowo obiektywną ocenę poziomu zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Minimum egzystencji w 2019 r. zostało określone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych 30 marca 2020 r. na kwotę 1.666,80 zł netto dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego, natomiast minimum socjalne w IV kwartale 2019 r. na [...] zł dla takiego gospodarstwa. Minimum socjalne jest granicą wydatków gospodarstw domowych, mierzącą godziwy poziom życia i uwzględnia wydatki na żywność - [...] zł. Skarżąca prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe wraz córkami: 25-letnią [...] , która osiąga dochód w wysokości [...] zł netto oraz 21-letnią [...] , która osiąga dochód w wysokości [...] zł netto. Ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości [...] zł, w tym z tytułu: opłat eksploatacyjnych - [...] zł i kosztów związanych z leczeniem - [...] zł. Posiada zobowiązania pieniężne, które dobrowolnie spłaca w miesięcznej racie [...] zł, z tytułu: podatków w wysokości ok. [...] zł z miesięczną ratą [...] zł, zaciągniętych kredytów - [...] zł, w bankach - [...] zł oraz w instytucjach - [...] zł - sprawy te toczą się w sądzie, u osób fizycznych w wysokości [...] zł z miesięczną ratą [...]zł. Skarżąca przedstawiła w toku postępowania administracyjnego potwierdzenia wykonania transakcji, w których zleceniodawcą był [...] , a odbiorcą [...] : z dnia 2 maja 2019 r. w kwocie [...] . Z wyjaśnień Strony wynika, iż pozostałą pomoc finansową od przyjaciół lub rodziny otrzymuje w gotówce, chociaż są to mniejsze kwoty i przekazywane sporadycznie. Skarżąca otrzymała wsparcie z Ośrodka Pomocy Społecznej w Konstancinie - Jeziornie i od grudnia 2019 r. do lutego 2020 r. wartość pomocy wyniosła [...] zł. Rodzice Skarżącej od dnia 15 czerwca 2018 r. udzielają jej pomocy finansowej. Rodzice pokrywają wydatki, poza bezpośrednimi kosztami studiowania córek i zakupem rzeczy osobistych, które córki same finansują z alimentów i stypendium. Sąd podkreślił, iż trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającą przesłanką do umorzenia należności. Każdy zobowiązany powinien w taki sposób układać bieg swoich interesów oraz podejmować takie decyzje finansowe, by pozwoliły mu na wywiązywanie się z ciążących na nim należności publicznoprawnych. Udzielenie ulgi, w tym umorzenie zaległych składek, nie może być traktowane jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych, co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. W ocenie WSA umorzenie należności w sprawie byłoby wsparciem socjalnym, a nie taki charakter mają przepisy regulujące umorzenie należności z tytułu składek. Fakt opłacania składek nie jest okolicznością nadzwyczajną, a spełnieniem obowiązku wynikającego z przepisów prawa, natomiast umorzenie zaległości nie może być traktowane jako kredytowanie zobowiązanego. W sprawie nie wystąpiła przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia wykonawczego, bowiem sama Strona skarżąca w ogóle nie podnosiła, że poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Sąd I instancji zauważył, że Skarżąca jest chora, czego organ nie negował i nadal nie neguje, jednakże Skarżąca może pracować. Lekarz specjalista medycyny pracy wydał pozwolenie na wykonywanie pracy na stanowisku specjalisty w [...], stwierdzając, że brak jest przeciwwskazań do podjęcia pracy przy monitorze ekranowym w okularach i na stanowisku przystosowanym do stopnia i rodzaju niepełnosprawności. Nie przedłożyła też Skarżąca żadnego dokumentu lekarskiego, z którego wynikałoby, że jest pozbawiony możliwości zarobkowych z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Tym samym w sprawie nie wystąpiła którakolwiek z przesłanek umorzenia należności z tytułu składek. Sąd podał, że w sprawie granice uznania administracyjnego - będącego szczególną formą upoważnienia przez ustawę organów administracji publicznej do określonego zachowania się, polegającą na przyznaniu organom administracji możności dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań - nie zostały przekroczone. Uznanie jest możliwością wyboru konsekwencji prawnej. Dlatego też w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny. W tym miejscu zaznaczyć również należy, iż uznaniowość decyzji musi każdorazowo mieścić się w granicach nakreślonych przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowywać proporcje pomiędzy interesem społecznym, a słusznym interesem strony. W sprawie organ dostatecznie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia. Organ uwzględnił okoliczności podane przez stronę oraz okoliczności wynikające z danych będących w posiadaniu organu. Stan faktyczny sprawy będący podstawą rozstrzygnięcia nie budzi wątpliwości. Okoliczność, że skarżąca nie zgadza się z oceną jej sytuacji dokonaną przez organ nie oznacza, że z tej przyczyny wydana decyzja jest wadliwa. Wadliwości tej można byłoby upatrywać, gdyby organ dokonał oceny istniejącego materiału dowodowego w sposób dowolny, a analiza ta nie zostałaby poparta żadną argumentacją. Taka sytuacja w sprawie jednak nie nastąpiła, bowiem ZUS ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd podkreślił, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Prezesa ZUS. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżąca może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ, bowiem wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Tym samym organy wydając zaskarżone decyzje odniosły się zarówno do zgromadzonego materiału dowodowego, jak i twierdzeń skarżącej. Spowodowało to brak podstaw do uznania, że doszło do naruszenia zasad ogólnych k.p.a., jak również zasad dotyczących zgromadzenia i oceny materiału dowodowego w sposób, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia sprawy. Należy bowiem podkreślić, że stosownie do treści powołanego wyżej przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. podstawą do uwzględnienia skargi może być naruszenie przepisów postępowania tylko wtedy, gdy uchybienie to wywarło istotny wpływ na wynik sprawy. [...] wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego o uchylenia w całości lub w części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie. Ewentualnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie decyli ZUS Oddział w Bielsku Białej z 15 lipca 2020 r. oraz poprzedzającej ją decyzji ZUS III Oddział w Warszawie, Inspektorat w Żyrardowie z 10 sierpnia 2018 r. Skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Strona wniosła także o przyznanie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów postępowania kasacyjnego składając oświadczenie, że nie zostały one uiszczone w całości ani w jakiejkolwiek części. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie: 1. Przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w związku art. 80 oraz art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735,ze zm.), poprzez odmowę ich zastosowania, co skutkowało błędnym przyjęciem przez WSA w Warszawie poglądu wyrażonego przez ZUS Oddział w Bielsku Białej, iż sytuacja życiowa i majątkowa skarżącej nie uzasadnia umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne za wnioskowany okres. - art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się w jakikolwiek sposób do twierdzeń i zarzutów sformułowanych przez skarżącą w skardze oraz w piśmie procesowym z 12 listopada 2020 r., w którym skarżąca podniosła zarzut braku określenia przez organ kwoty umorzenia oraz braku określenia okresów, których owo umorzenie dotyczy w sytuacji, w której organ rentowy rozpoznał zaskarżoną decyzją również zasadność umorzenia składek uiszczonych już przez skarżącą w związku z ich objęciem umową nr [...] z grudnia 2018 r. o rozłożeniu należności na raty. - art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 10 § 1 KPA, poprzez oddalenie skargi na decyzję ZUS z 15 lipca 2020 r., w sytuacji, w której organ nie zapewnił stronie możliwości wypowiedzenia się co do całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, gdyż ww. decyzja bazowała również na dowodach i informacjach powstałych już po poinformowaniu strony o zgromadzeniu materiału dowodowego oraz możliwości wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów. - art. 141 § 4 p.p.s.a poprzez brak wyjaśnienia, z jakich względów WSA w Warszawie uznaje, że niemożność zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych nie wynika w sprawie z przyczyn niezależnych, obiektywnych, którym skarżąca nie jest w stanie się przeciwstawić, pomimo podjętego w tym kierunku wysiłku. 2. Przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji uznanie, że realiach sprawy brak jest podstaw do umorzenia wobec skarżącej składek z tytułu ubezpieczeń społecznych pomimo, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżąca przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów, zgodnie z wnioskiem zawartym w skardze kasacyjnej, bowiem strona przeciwna w terminie czternastu dni od doręczenia odpisu skargi kasacyjnej nie wniosła o przeprowadzenie rozprawy. W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami i granicami zaskarżenia, wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone w tym środku prawnym przyczyny wadliwości kwestionowanego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Sąd drugiej instancji. Do podjęcia działań z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie w sytuacjach określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., które w tej sprawie nie występują. Jak słusznie akcentuje się w orzeczeniach sądów administracyjnych w sytuacji gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie prawa materialnego jak i naruszenie przepisów postępowania – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - w pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje zarzut naruszenia przepisów postępowania. W pierwszej kolejności ustosunkowania się wymagał zatem zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. jako najdalej idący z punktu widzenia konsekwencji procesowych związanych z ewentualnym stwierdzeniem jego zasadności. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest podstaw aby uznać, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia ustawowych wymagań. Przypomnieć należy, że ustawodawca w art. 141 § 4 p.p.s.a. określił niezbędne elementy uzasadnienia, czyli: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w dwóch przypadkach: po pierwsze, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r. o sygn. akt II FPS 8/09, publ. ONSAiWSA z 2010 r. nr 3, poz. 39), po drugie, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny. W rozpoznawanej sprawie nie występuje żaden z wymienionych przypadków. Uzasadnienie zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w tym przepisie. W uzasadnieniu Sąd I instancji przedstawił bowiem opis tego, co działo się w sprawie w postępowaniu przed organem rentowym oraz przedstawił stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, wskazując z jakich przyczyn skarga nie zasługuje na uwzględnienie, co umożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej orzeczenia Sądu w kwestionowanym zakresie. To natomiast, że autor skargi kasacyjnej nie podziela stanowiska Sądu, czy też jego ocena, iż uzasadnienie wyroku jest dla niego niepełne i nieprzekonywujące, nie stanowi skutecznej przesłanki uwzględnienia tego zarzutu (por. wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 470/14). Sąd I instancji wyjaśniając podstawę prawną rozstrzygnięcia w uzasadnieniu wyroku nie musi szczegółowo odnosić się do wszystkich argumentów powołanych w skardze, jeżeli argumentacja sądu łącznie przesądza o ich bezzasadności (por. wyrok NSA z 8 kwietnia 2008 r., sygn. akt II FSK 1695/06). Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku prowadzi zatem do wniosku, że Sąd I instancji uczynił zadość obowiązkowi sporządzenia uzasadnienia w sposób uwzględniający konsekwencje wynikające z towarzyszącej uzasadnieniu każdego orzeczenia sądowego funkcji kontroli trafności wydanego rozstrzygnięcia. Zamierzonego skutku nie mógł również odnieść zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c): p.p.s.a. w związku art. 80 oraz art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez odmowę ich zastosowania. Wynikająca z art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek wymaga od organu stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. wyczerpującego zebrania materiału dowodowego oraz jego ocenę zgodnie z art. 80 k.p.a. w celu dokładnego ustalenia sytuacji osobistej i materialnej dłużnika i na tej podstawie zbadania, czy zaistniały przesłanki umorzenia należności. Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności o charakterze uznaniowym (umorzenie bądź odmowa umorzenia). Przy czym, wymaga podkreślenia, że to na wnioskującym o umorzenie zaległych składek ciąży obowiązek przedstawienia i wykazania swojej sytuacji majątkowej (por. wyrok NSA z 20 lutego 2018 r., sygn. akt II GSK 1513/16). Uwzględniając powyższe, według Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma podstaw, aby twierdzić, że w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia wskazanych przez stronę przepisów postępowania w sposób, w jaki przedstawiono to w skardze kasacyjnej, zwłaszcza zaś, aby skutkiem zarzucanego ich naruszenia był istotny w przedstawionym powyżej rozumieniu tego pojęcia wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej w tym zakresie, że ZUS w sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie administracyjne, a WSA trafnie uznał, że w aspekcie procesowym działania ZUS były prawidłowe i zgodne z naczelnymi zasadami tego postępowania. W rozpoznawanej sprawie - jak wynika to z akt administracyjnych - ZUS dopuścił wszystkie dowody na okoliczność sytuacji skarżącej. Dowody te stanowiły podstawę poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych. Poczynione przez ZUS ustalenia oraz ich ocena znajdują zaś swoje szczegółowe odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzji. Treść skargi kasacyjnej wskazuje zaś, że jej autor wyłącznie polemizuje z oceną stanu faktycznego dokonaną przez organ administracji. Okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami wyciągniętymi z oceny dowodów zgromadzonych w sprawie nie oznacza, iż dowody te nie zostały wyczerpująco przez organ rozpatrzone, czy też dowolnie ocenione. Innymi słowy, to że wynik postępowania nie dał skarżącemu oczekiwanego rezultatu - nie świadczy o naruszeniu wskazywanych przepisów k.p.a. Wobec tego brak jest jakichkolwiek podstaw, aby twierdzić, że w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia wskazanych przez stronę przepisów postępowania w sposób, w jaki przedstawiono to w skardze kasacyjnej, zwłaszcza zaś, aby skutkiem zarzucanego ich naruszenia był istotny w przedstawionym powyżej rozumieniu tego pojęcia wpływ na wynik sprawy. WSA w Warszawie zatem trafnie uznał, że w aspekcie procesowym działania ZUS były prawidłowe i zgodne z zasadami postępowania administracyjnego. Należy w tym miejscu również wskazać, że w kontrolowanej sprawie zapadł uprzednio prawomocny wyrok WSA w Warszawie - sygn. akt V SA/Wa 974/19. Jest to o tyle istotne, że w myśl art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazana co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Oznacza to, że w świetle art. 153 p.p.s.a. zarówno organ administracji publicznej ponownie rozpoznający sprawę, jak i wojewódzki sąd administracyjny, są zasadniczo związani oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi we wcześniejszym, prawomocnym wyroku. Utrata mocy wiążącej takich ocen i wytycznych następuje jedynie wyjątkowo – przede wszystkim w razie wzmiankowanej w art. 153 p.p.s.a. zmiany stanu pranego, powodującej, że pogląd sądu stanie się nieaktualny, a ponadto w razie zmiany, po wydaniu orzeczenia sadowego, istotnych okoliczności faktycznych sprawy, bądź też na skutek wzruszenia orzeczenia zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie (por. A. Kabat (w:) B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, LEX/el 2019, uw. 9 do art. 153). Żadna z przywołanych wyżej okoliczności nie wystąpiła w niniejszej sprawie, wobec czego zarówno organ orzekający ponownie, jak i WSA w Warszawie pozostali związani oceną prawną i wytycznymi zawartymi w tym wyroku. W konsekwencji podstawową powinnością Sądu I instancji było sprawdzenie, czy organ administracji – stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. – przy wydawaniu zaskarżonej decyzji zastosował się do wskazań i ocen zamieszonych w ww. wyroku i czy nie powtórzył wytkniętych w nim uchybień. W ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego w sprawie nie doszło do naruszenia art. 153 p.p.s.a. Po pierwsze ZUS wskazał konkretne okoliczności faktyczne, jakie złożyły się na odmowę umorzenia należności i podtrzymanie stanowiska wyrażonego w decyzji organu pierwszej instancji. ZUS dokonał wyczerpującej analizy materiału dowodowego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Tym samym zostały zrealizowane zalecenia Sądu zawarte w wyroku z dnia 26 września 2019 r. Sąd I instancji tym samym zajął prawidłowe stanowisko w tej kwestii. Natomiast strona skarżąca całkowicie pominęła okoliczność związania - zarówno organu, jak i Sądu ponownie rozpoznających sprawę - oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w wyroku WSA z 26 września 2019 r. Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. Zarzut naruszenia uregulowań zawartych w art. 10 § 1 k.p.a. może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. Skarżąca nie zauważa, iż organ I instancji zawiadamiając ją w trybie art. 10 § 1 k.p.a., zawarł stosowne pouczenie. W tym stanie rzeczy nie sposób uznać, iż ZUS w sposób naruszający art. 10 § 1 k.p.a. nie zagwarantował skarżącej czynnego udziału w sprawie i nie zapewnił możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego, zwłaszcza w sytuacji, gdy okoliczność podjęcia pracy przez stronę nie miała wpływu na wynik sprawy. Okoliczność ta została zasygnalizowana przez organ jako oznaczająca polepszenie sytuacji finansowej i nie była brana pod uwagę przy ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. To na stronie stawiającej zarzut naruszenia omawianego przepisu spoczywa ciężar wykazania istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania a wynikiem sprawy. Zarzuty naruszenia prawa materialnego również należy uznać za niezasadne. Problematykę umorzenia należności z tytułu składek reguluje art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z regulacją przewidzianą w powołanych przepisach decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Problematyka uznania administracyjnego została szeroko omówiona w dotychczasowym orzecznictwie. Powszechnie panuje zgoda co do tego, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (wyrok NSA z 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06). W przypadku umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ograniczeniami swobody uznania są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s., jak i w § 3 rozporządzenia z 2003 r. Wspomniana regulacja określa dwie kategorie sytuacji, w których nastąpić może umorzenie należności z tytułu zaległych składek. W art. 28 ust. 2 u.s.u.s. przewidziana została możliwość umorzenia należności wyłącznie wobec całkowitej ich nieściągalności. W ust. 3a art. 28 u.s.u.s. dopuszczono natomiast możliwość umorzenia takich należności w uzasadnionych przypadkach, tj. w sytuacji, gdy przewidziana w powołanym przepisie całkowita nieściągalność nie zachodzi. O ile w ramach pierwszej z tych kategorii grupa przesłanek pozwalających na zastosowanie instytucji umorzenia ma charakter precyzyjny, pozostawiający wąskie granice swobodnej oceny organu, to w przypadku umorzenia "w uzasadnionych przypadkach", okoliczności przewidziane w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia, dają organowi zdecydowanie szerszy zakres swobody uznania. Nie zmienia to faktu, o którym już wspomniano, że w każdym przypadku, organ zobligowany jest do wnikliwej oceny stanu faktycznego z perspektywy określonych w przepisach przesłanek. Jak wskazano wyżej organ poprzedził wydanie decyzji w sprawie prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, w którym ustalono stan majątkowy, sytuację ekonomiczną oraz rodzinną skarżącej. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że w stosunku do skarżącej - jak stwierdził zarówno ZUS, jak i Sąd I instancji - nie zachodzi brak całkowitej nieściągalności ustalanej według kryteriów z art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. Ponadto, jak słusznie stwierdził Sąd I instancji, jak również ZUS, nie wystąpiła w rozpoznawanej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z 2003 r. uzasadniająca – na zasadzie wyjątku – umorzenie należności z tytułu składek – pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane przez ZUS pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia stanowi, że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Niewątpliwie w sprawie nie wystąpiła przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia wykonawczego, gdyż Strona nie podnosiła, że poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Nie została wykazana również kolejna przesłanka z w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, Skarżąca jest chora, jednakże może pracować; lekarz specjalista medycyny pracy wydał pozwolenie na wykonywanie pracy na stanowisku specjalisty w [...] , stwierdzając, że brak jest przeciwwskazań do podjęcia pracy przy monitorze ekranowym w okularach i na stanowisku przystosowanym do stopnia i rodzaju niepełnosprawności. Skarżąca nie przedłożyła też żadnego dokumentu lekarskiego, z którego wynikałoby, że jest pozbawiona możliwości zarobkowych z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Natomiast jeżeli chodzi o o przesłankę określoną w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że zgromadzone w aktach sprawy dokumenty nie wskazują, że sytuacja materialno-bytowa, rodzinna i zdrowotna całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności wobec ZUS. Umorzenie należności składkowych jest bowiem instytucją nadzwyczajną, stanowiąca odstąpienie od zasady powszechnego obowiązku regulowania zobowiązań publicznoprawnych. W sytuacji Skarżącej nie wystąpiły takie nadzwyczajne, wyjątkowe okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie należności. Należy w tym miejscu zaakcentować, że Skarżąca spłaca zadłużenie w układzie ratalnym w takiej wysokości, która nie pozbawia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Również brak jest przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia pracy. Podsumowując ten watek rozważań, Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu I instancji, że organ odmawiając umorzenia należności w uzasadnieniu decyzji wskazał na konkretne okoliczności, które przemawiały za takim rozstrzygnięciem sprawy oraz wnikliwie je uzasadnił. Tym samym brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutu niewłaściwego zastosowania przepisów prawa materialnego. Z tych przyczyn, uznając skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Natomiast zgodnie z art. 254 § 1 p.p.s.a. rozpoznanie wniosków o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu należy do właściwości wojewódzkiego sądu administracyjnego.