III OSK 5894/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Korzeniowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Stowarzyszenia [....] z siedzibą w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 maja 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 113/21 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w O. na postanowienie Prezesa Wód Polskich z dnia 10 grudnia 2020 r., nr 105/2020/KUZ w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu na prawach strony oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z 7 maja 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, sygn. II SA/Wa 113/21 po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2021 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w [...] (dalej: Stowarzyszenie, Organizacja Społeczna) na postanowienie Prezesa Wód Polskich z 10 grudnia 2020 r. nr 105/2020/KUZ w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu na prawach strony I. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezesa Wód Polskich z 20 października 2020r., nr 85/2020/KUZ, II. zasądził od Prezesa Wód Polskich na rzecz Stowarzyszenia kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w piśmie z 24 sierpnia 2020 r. Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej Wód Polskich w [...] przekazał Prezesowi Wód Polskich wniosek Stowarzyszenia z 11 sierpnia 2020 r. o dopuszczenie do udziału w charakterze uczestnika na prawach strony w toczącym się postępowaniu administracyjnym, w toku którego w I instancji została wydana decyzja Dyrektora Zarządu Zlewni Wód Polskich w [...] z 28 marca 2019 r. znak BI.ZUZ.4.421.76.1.2018.UK. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Organizacja Społeczna jest stowarzyszeniem zwykłym, wpisanym do ewidencji prowadzonej przez Prezydenta Miasta [...]. Celem Stowarzyszenia jest rozwijanie i propagowanie inicjatyw i działań mających na celu ochronę środowiska naturalnego, zwłaszcza rzek województwa warmińsko-mazurskiego oraz przyczynianie się do stosowania zasady zrównoważonego rozwoju w istniejących lub przewidywanych przedsięwzięciach mogących wpływać na stan środowiska naturalnego i jest on realizowany m.in. poprzez udział w postępowaniach w sprawach mogących mieć wpływ na stan środowiska. W postanowieniu z 20 października 2020 r. Prezes Wód Polskich, działając na podstawie art. 31 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 – dalej: k.p.a.) w zw. z art. 127 ust. 8 ustawy z 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (tekst jedn.: Dz.U. z 2015 r. poz. 469 – dalej: Prawo wodne z 2001 r.), odmówił Stowarzyszeniu dopuszczenia do udziału w charakterze uczestnika na prawach strony w postępowaniu odwoławczym prowadzonym przez ten organ w zw. z odwołaniem D. S. od decyzji Dyrektora Zarządu Zlewni w [...] z 28 marca 2019r. w przedmiocie zmiany pozwolenia wodnoprawnego z 21 kwietnia 2000 r. na piętrzenie wód rzeki Wadąg i pobór wody do celów energetycznych MEW [...]. Organ wskazał, że postępowanie, o którym mowa we wniosku Stowarzyszenia zostało wszczęte z urzędu przez Prezydenta Miasta [...], na podstawie art. 133 Prawa wodnego z 2001 r. w zw. z wnioskiem pokontrolnym stwierdzającym szkodę w środowisku spowodowaną zakłóceniami w przepływie wody, w szczególności niezachowaniem przepływu nienaruszalnego, wynikającym z pracy Małej Elektrowni Wodnej (dalej: MMEW) Wadąg i MEW [...]. W decyzji z 30 marca 2016 r. Prezydent Miasta [...] nałożył na ww. zakłady obowiązek opracowania ekspertyzy obejmującej współzależne korzystanie z wód rzeki [...] przez obie elektrownie, a po jej otrzymaniu - dnia 20 października 2017 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie zmiany pozwolenia wodnoprawnego z 21 kwietnia 2000 r. W związku z wejściem w życie z dniem 1 stycznia 2018 r. ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1566, ze zm., dalej: p.w., ustawa), Prezydent [...] przekazał sprawę do prowadzenia Dyrektorowi Zarządu Zlewni Wód Polskich w [...]. Na podstawie art. 545 ust. 4 ww. ustawy do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z tym, że organem wyższego stopnia w rozumieniu przepisów ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego jest Prezes Wód Polskich. Prezes Wód Polskich, przed którym toczy się postępowanie odwoławcze jest również organem właściwym do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku o dopuszczenie do udziału. Jako podstawę prawną odmowy dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału na prawach strony w postępowaniu dotyczącym zmiany pozwolenia wodnoprawnego organ wskazał art. 127 ust. 8 Prawa wodnego z 2001 r., w myśl którego w postępowaniu o wydanie pozwolenia wodnoprawnego nie stosuje się przepisów art. 31 k.p.a. Stowarzyszenie żąda dopuszczenia go do udziału na prawach strony w postępowaniu odwoławczym dotyczącym decyzji wydanej przez Dyrektora Zarządu Zlewni Wód Polskich w [...] w przedmiocie zmiany pozwolenia wodnoprawnego. W postępowaniu tym przedmiotem rozważań organu będzie decyzja dotycząca pozwolenia wodnoprawnego, co oznacza, że przepis art. 127 ust. 8 Prawa wodnego z 2001 r. ma zastosowanie w sprawie i wydana odmowa wynika z tego przepisu. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie z dnia 14 września 2015 r. sygn. akt IV SAB/Wa 216/15. Po rozpatrzeniu wniosku Stowarzyszenia o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Wód Polskich, postanowieniem z 10 grudnia 2020 r., utrzymał w mocy postanowienie własne z 20 października 2020 r. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazał, że w ustawie Prawo wodne z 2001 r. w przepisie art. 127 mającym 8 ustępów zostały zgrupowane regulacje dotyczące czasu obowiązywania pozwolenia wodnoprawnego, stron postępowania, sposobu informowania stron o wszczęciu postępowania i innych czynnościach, podstawy do ustalenia siedzib i adresów stron, wyłączenia organów z załatwienia sprawy, w związku z czym również w tym przepisie zawarto regulację dotyczącą wyłączenia stosowania art. 31 k.p.a. W Prawie wodnym z 2017 r. zagadnienia powyższe zostały uregulowane w art. 400 mającym 10 ustępów oraz w art. 401 mającym 9 ustępów. Regulacja dotycząca wyłączenia organizacji społecznych z postępowań dotyczących zgód wodnoprawych została umieszczona w odrębnym art. 402 Prawa wodnego z 2017 r. regulującym sprawy wydawania zgód wodnoprawnych, które obejmują pozwolenia wodnoprawne, oceny wodnoprawne, trzy decyzje zwalniające oraz przyjęcie zgłoszeń wodnoprawnych. Zamieszczenie wyłączenia stosowania przepisu art. 31 k.p.a. w odrębnym artykule wynikało z faktu jego stosowania nie tylko do pozwoleń wodnoprawnych, ale do wszystkich zgód wodnoprawnych. Celowościowe uzasadnienie art. 127 ust. 8 Prawa wodnego z 2001 r. wynika nie tylko z potrzeby niedopuszczenia do przedłużania przez organizacje społeczne postępowań o wydanie pozwolenia wodnoprawnego, ale również z potrzeby niedopuszczenia do powielania tych samych argumentów organizacji społecznych w toku kolejnych postępowań prowadzonych na podstawie ustawy o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, ustawy Prawo wodne, a także ustawy Prawo budowlane. Zdaniem organu, przepis ten tym bardziej ma zastosowanie do postępowania prowadzonego na podstawie art. 133 ust. 2 Prawa wodnego z 2001 r. Postępowanie nieważnościowe wymaga sprawdzenia zgodności decyzji z prawem, natomiast postępowanie w przedmiocie zmiany pozwolenia wodnoprawnego wymaga przeprowadzenia merytorycznej analizy dotychczasowego pozwolenia wodnoprawnego oraz analizy opracowanej ekspertyzy i określenia na jej podstawie zakresu i zasadności zmian wprowadzanych do pozwolenia. Skargę na to postanowienie w dniu 19 grudnia 2020 r. wniosło Stowarzyszenie, zaskarżając je w całości i zarzucając organowi naruszenie: 1. art. 127 ust. 8 ustawy z 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. 2017 poz. 1121. dalej: Prawo wodne z 2001 r.) oraz art. 9 ust. 3 Konwencji o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska, sporządzonej w Aarhus dnia 25 czerwca 1998 r. i zatwierdzonej w imieniu Wspólnoty Europejskiej decyzją Rady 2005/370/WE z dnia 17 lutego 2005 r. (Dz. Urz. UE L 124 z 17 maja 2005 r. s. 1) w zw. z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 326 z 26 października 2012 r.) przez przyjęcie, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 133 ust. 2 Prawa wodnego z 2001 r., 2. wyłączone jest stosowanie art. 31 k.p.a. i w konsekwencji nie jest możliwe dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika na prawach strony, 2. przepisów postępowania, tj. art. 107 § 3 in fine w zw. z art. 126 k.p.a. oraz art. 124 § 2 k.p.a., a także art. 8 i 11 k.p.a. przez nienależyte wyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Stowarzyszenie wniosło o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Prezesa Wód Polskich z 10 grudnia 2020 r. oraz poprzedzającego je postanowienia Prezesa Wód Polskich z 20 października 2020 r. oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi wskazano, że w zakresie wykładni art. 127 ust. 8 Prawa wodnego z 2001 r., nie jest prawidłowe stanowisko organu, iż ww. przepis ma zastosowanie do postępowań prowadzonych w trybie art. 133 ust. 2 Prawa wodnego z 2001 r. Na gruncie gramatyczno-językowym nie można bowiem uznać, że postępowanie dotyczące zmiany już wydanego pozwolenia wodnoprawnego jest postępowaniem o jego wydanie. Organ pominął zawartą we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy argumentację odnoszącą się do okoliczności, że przepis art. 127 ust. 8 Prawa wodnego z 2001 r., ustanawia wyjątek od kodeksowej zasady dopuszczalności udziału czynnika społecznego w postępowaniach administracyjnych i powinien być wykładany ściśle. Organ po raz kolejny pominął fakt, że we wszystkich ustępach art. 127 Prawa wodnego z 2001 r., wprost odnoszących się do postępowania administracyjnego (ust. 6, 7, 7a, 8) ustawodawca expressis verbis posłużył się pojęciem "postępowania o wydanie pozwolenia". Ze względu na lakoniczność uzasadnienia skarżonego postanowienia nie jest to aspekt całkowicie jasny, jednakże organ zdaje się sugerować, iż normy proceduralne zawarte w art. 127 Prawa wodnego z 2001 r. (w tym ust. 8) należy wbrew literalnej treści przepisów traktować jako regulację ogólną, odnoszącą się do wszystkich rodzajów postępowań mających związek z pozwoleniem wodnoprawnym, a nie tylko postępowań o wydanie pozwolenia wodnoprawnego sensu stricto. Stowarzyszenie podkreśliło, że postępowania środowiskowe oraz budowlane są prowadzone chronologicznie wcześniej niż postępowanie o wydanie pozwolenia wodnoprawnego. W postępowaniach tych szczególnie istotne jest zapewnienie szybkości oraz niedopuszczenie do ich celowego przedłużania. Postępowanie prowadzone w trybie art. 133 ust. 2 Prawa wodnego z 2001 r. ma zupełnie odmienny jest przedmiot, gdyż jest w nim rozważana jest kwestia zmiany pozwolenia wodnoprawnego w zw. z naruszeniem interesów osób trzecich lub zmianą sposobu użytkowania wód w regionie wodnym. Zaistnienie przynajmniej jednej z powyższych przesłanek musi zostać uprzednio co najmniej uprawdopodobnione w wydanej na podstawie art. 133 ust. 1 Prawa wodnego z 2001 r., decyzji nakładającej obowiązek wykonania ekspertyzy lub opracowania instrukcji gospodarowania wodą. Postępowanie w trybie art. 133 ust. 2 Prawa wodnego z 2001 r. jest więc związane z istotnie nowymi okolicznościami faktycznymi. W związku z powyższym nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem, że w postępowaniu takim zachodzi ryzyko powielania przez organizacje społeczne tych samych argumentów, co przedstawiane w toku postępowań prowadzonych przed realizacją inwestycji. Ewentualne wydłużenie prowadzenia postępowania w trybie art. 133 ust. 2 Prawa wodnego z 2001 r. spowodowane udziałem czynnika społecznego nie może również prowadzić do jakichkolwiek opóźnień w realizacji inwestycji, gdyż dotyczy ono już wydanego, ostatecznego pozwolenia wodnoprawnego. Organ nie ustosunkował się także do argumentacji Stowarzyszenia dot. konieczności dokonywania wykładni przepisu art. 127 ust. 8 Prawa wodnego z 2001 r. w sposób zapewniający możliwie najpełniejszą realizację uprawnień wynikających z art. 9 ust. 3 Konwencji z Aarhus. Zgodnie ze wskazanym przepisem "[...] każda ze Stron zapewnia, że członkowie społeczeństwa [...] mają dostęp do administracyjnej lub sądowej procedury umożliwiającej kwestionowanie działań lub zaniechań osób prywatnych lub władz publicznych naruszających przepisy jej prawa krajowego w dziedzinie środowiska". Postępowanie do udziału w którym dopuszczenia żąda skarżący, poprzedzone było postępowaniem w przedmiocie nałożenia na posiadacza pozwolenia wodnoprawnego obowiązku wykonania ekspertyzy lub opracowania instrukcji gospodarowania wodą prowadzonym w trybie art. 133 ust. 1 Prawa wodnego z 2001 r. W uzasadnieniu ostatecznej decyzji Prezydenta [...] z 30 marca 2016r. wskazano, że konieczność opracowania ekspertyzy wraz z instrukcją gospodarowania wodami wynika w szczególności z faktu, iż podczas kontroli gospodarowania wodami stwierdzono, że "sposób gospodarowania wodą przez MEW [...] oraz MEW [...] powoduje szkodę w postaci zakłóceń w przepływie wody w rzece Wadąg, w przekroju obiektów piętrzących, w szczególności niezachowywanie wielkości przepływu nienaruszalnego". Wobec powyższego art. 127 ust. 8 Prawa wodnego z 2001 r. powinien być interpretowany zgodnie z zasadami wykładni prounijnej, w sposób zapewniający możliwość udziału organizacji społecznych w prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Dopuszczalność i konieczność oceny regulacji krajowych odnoszących się do udziału organizacji społecznych w postępowaniach związanych z pozwoleniami wodnoprawnym i w kontekście normy zawartej w art. 9 ust. 3 Konwencji z Aarhus w zw. z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej potwierdził Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 20 grudnia 2017 r., C-664/15 (ECLI:EU:C:2017:987). Zdaniem skarżącego Stowarzyszenia, w uzasadnieniu zarówno zaskarżonego aktu, jak i postanowienia go poprzedzającego organ nie wyjaśnił w należyty sposób podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Uzasadnienia obu aktów w zakresie wykładni przepisu art. 127 ust. 8 Prawa wodnego z 2001 r. koncentrują się właściwie na fragmencie jednego, w którym postawiono tezę szerszą niż wynika to z literalnego brzmienia przepisu. W zaskarżonym postanowieniu organ nie odniósł się również do większości argumentacji przedstawionej przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zwłaszcza do stanowiska dotyczącego wykładni językowej przepisu art. 127 ust. 8 Prawa wodnego z 2001 r. i argumentacji dotyczącej zasady exceptiones non sunt extendendae. Nie odniesiono się również do argumentacji dotyczącej konieczności wykładania art. 127 ust. 8 Prawa wodnego z 2001 r. w sposób zapewniający możliwie najpełniejszą realizację uprawnień wynikających art. 9 ust. 3 Konwencji z Aarhus. W odpowiedzi na skargę Prezes Wód Polskich wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. W piśmie procesowym z 1 lutego 2021 r. skarżące Stowarzyszenie podtrzymało wnioski i argumentację zawartą w skardze oraz odniosło się do treści odpowiedzi organu na skargę. W piśmie tym powołano ponadto wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 marca 2020 r., IV SA/Wa 1248/19. Sąd I instancji uchylając zaskarżoną postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezesa Wód Polskich z 20 października 2020 r., nr 85/2020/KUZ wskazał, że przyjęta w tej sprawie przez organ wykładnia art. 127 ust. 8 w zw. z art. 133 ust. 2 ustawy z 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz.U. 2017 poz. 1121), skutkująca odmową dopuszczenia skarżącego Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu, jest błędna. Zgodnie z art. 127 ust. 8 Prawa wodnego z 2001 r. w postępowaniu o wydanie pozwolenia wodnoprawnego nie stosuje się przepisów art. 31 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis ten stanowi wyjątek od zasady dopuszczalności podejmowania przez organizacje społeczne inicjatywy procesowej w postępowaniu administracyjnym, zatem – zgodnie z zasadą exceptiones non sunt extendendae - nie powinien być wykładany rozszerzająco. W art. 127 ust. 8 Prawa wodnego z 2001 r. jest mowa o postępowaniu "o wydanie" pozwolenia wodnoprawnego, a więc – wbrew literalnej treści tego przepisu – przewidziane tam wyłączenie nie może być automatycznie odnoszone do wszystkich rodzajów postępowań mających związek z pozwoleniem wodnoprawnym. Dokonana przez organ administracji w zaskarżonym postanowieniu wykładnia systemowa przepisu art. 127 ust. 8 Prawa wodnego z 2001 r., odnosząca się do systematyki obecnie obowiązującej ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2017 r. poz. 1566, ze zm.) i wyłączenia organizacji społecznych od udziału w postępowaniach dotyczących wszystkich zgód wodnoprawych (art. 402. Prawo wodne z 2017 r.) jest nieuprawniona, gdyż dotyczy przepisów nowej ustawy, które nie miały w tej sprawie zastosowania. Celem wprowadzenia regulacji art. 127 ust. 8 Prawa wodnego z 2001 r., podobnie jak art. 28 ust. 3 ustawy z 7 lipca 1994 r. – Prawo budowalne (Dz. U. z 2020 r., poz. 1333 ze zm.), było wyłączenie możliwości udziału organizacji społecznych w niektórych postępowaniach administracyjnych, aby zapobiec ewentualnemu przedłużaniu procesu inwestycyjnego przez te organizacje. Należy jednak zwrócić uwagę, że postępowanie prowadzone w trybie art. 133 Prawa wodnego z 2001 r. ma inny cel i charakter niż postępowanie o wydanie pozwolenia wodnoprawnego. Zgodnie z art. 133 ust. 1 Prawa wodnego z 2001 r., w przypadku naruszenia interesów osób trzecich lub zmiany sposobu użytkowania wód w regionie wodnym organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego, w drodze decyzji, może nałożyć na zakład posiadający pozwolenie obowiązek: wykonania ekspertyzy (pkt 1); opracowania lub aktualizowania instrukcji gospodarowania wodą (pkt 2). W myśl art. 133 ust. 2 tej ustawy na podstawie dokumentów, o których mowa w ust. 1, organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego może odpowiednio zmienić pozwolenie wodnoprawne: ograniczając zakres korzystania z wód (pkt 1); w zakresie obowiązków, o których mowa w art. 128 ust. 1 i 3 (pkt 2). Materialnoprawną przesłanką zastosowania tej procedury jest naruszenie interesów osób trzecich lub zmiana sposobu użytkowania wód w regionie wodnym. W postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 133 Prawa wodnego z 2001 r. ocenie organu podlegają okoliczności, które wystąpiły po wydaniu decyzji, a więc nowe okoliczności faktyczne związane z wykonywaniem uprawnień przyznanych w pozwoleniu wodnoprawnym. Celem tego postępowania jest modyfikacja zakresu uprawnień i obowiązków przyznanych w pozwoleniu wodnoprawnym, tak aby zapobiec naruszeniom interesów osób trzecich lub zmianie sposobu użytkowania wód. Udział organizacji działającej w interesie społecznym w tego rodzaju postępowaniu może być wyrazem kontroli społecznej sposobu wykonywania pozwolenia wodnoprawnego i skutków środowiskowych z tym związanych. Udział ten nie może skutkować opóźnieniem w realizacji inwestycji, gdyż postępowanie to dotyczy już wydanego pozwolenia wodnoprawnego. Zatem również wykładnia celowościowa powołanych przepisów prowadzi do wniosku, że art. 127 ust. 8 Prawa wodnego z 2001 r. nie ma zastosowania do postępowania prowadzonego w trybie art. 133 Prawa wodnego z 2001 r. Zasadne są w związku z tym zarzuty skargi naruszenia przez organ art. 127 ust. 8 w zw. z art. 133 Prawa wodnego z 2001 r. Według Sądu I instancji, słusznie podniesiono w skardze, że przy interpretacji art. 127 ust. 8 w zw. z art. 133 Prawa wodnego z 2001 r. nie można pominąć treści art. 9 ust. 3 Konwencji o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska, sporządzonej w Aarhus dnia 25 czerwca 1998 r. i zatwierdzonej w imieniu Wspólnoty Europejskiej decyzją Rady 2005/370/WE z dnia 17 lutego 2005 r. (Dz. Urz. UE L 124 z 17 maja 2005 r" s. 1), zgodnie z którym dodatkowo i bez naruszania postanowień odnoszących się do procedur odwoławczych, o których mowa w ustępach 1 i 2, każda ze Stron zapewni, że członkowie społeczeństwa spełniający wymagania, o ile takie istnieją, określone w prawie krajowym, będą mieli dostęp do administracyjnej lub sądowej procedury umożliwiającej kwestionowanie działań lub zaniechań osób prywatnych lub władz publicznych naruszających postanowienia jej prawa krajowego w dziedzinie środowiska. Stronami tej Konwencji są zarówno państwa członkowskie, jak i Unia Europejska. Dokonując rozszerzającej interpretacji art. 127 ust. 8 Prawa wodnego z 2001 r. i stosując ten przepis w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 133 ust. 2 Prawa wodnego z 2001 r. organ nie wziął pod uwagę powołanego przepisu Konwencji, co skutkowało odmową dostępu organizacji społecznej do procedury administracyjnej umożliwiającej kwestionowanie działań osób prywatnych lub władz publicznych naruszających postanowienia jej prawa krajowego w dziedzinie środowiska (prawa wodnego). Częściowo zasadne są również zarzuty naruszenia przez organ art. 107 § 3 in fine w zw. z art. 126 k.p.a. oraz art. 124 § 2 k.p.a. przez nienależyte wyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, gdyż organ nie odniósł się do wszystkich podnoszonych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzutów, w szczególności do argumentacji dotyczącej konieczności wykładania art. 127 ust. 8 Prawa wodnego z 2001 r. w sposób zapewniający możliwie najpełniejszą realizację uprawnień wynikających art. 9 ust. 3 Konwencji z Aarhus. Zaskarżone postanowienie Prezesa Wód Polskich z 10 grudnia 2020 r. oraz poprzedzające je postanowienie tego organu z 20 października 2020 r. zostały wydane w toku postępowania odwoławczego. Postanowienia te, odmawiające dopuszczenia do udziału w postępowaniu odwoławczym skarżącego Stowarzyszenia zostały wydane z naruszeniem przez organ przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 127 ust. 8 w zw. z art. 133 ust. 2 Prawa wodnego z 2001 r. w zw. z art. 31 k.p.a. Sąd I instancji w podsumowaniu swoich rozważań wskazał dodatkowo, że postępowanie administracyjne w tej sprawie zostało zakończone decyzją nr 161/2020/KUZ Prezesa Wód Polskich z 21 grudnia 2020 r. umarzającą postępowanie odwoławcze, gdyż odwołująca się cofnęła odwołanie. W tej sytuacji procesowej ponowne rozpatrywanie wniosku Stowarzyszenia o dopuszczenie do udziału w postępowaniu odwoławczym stało się bezprzedmiotowe, gdyż zgodnie z art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. warunkiem skuteczności wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu jest pozostawanie tego postępowania w toku (por. wyrok NSA z 19 listopada 2014 r., II OSK 1066/13, wyrok NSA z 23 września 2020 r., II OSK 1203/20, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Organ powinien więc uwzględnić tę okoliczność procesową, wydając rozstrzygnięcie na podstawie art. 105 § 1 w zw. z art. 126 k.p.a. W skardze kasacyjnej Stowarzyszenie "[...]" z siedzibą w [...] zaskarżyło w całości wyrok Sądu I instancji. Skargę kasacyjną, zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. oparto na podstawach: naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 31 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. 2021 poz. 735, dalej: k.p.a.) przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że warunkiem skuteczności wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu jest pozostawanie tego postępowania w toku (tj. uprawnienie żądania dopuszczenia do udziału w postępowaniu wygasa z chwilą wydania decyzji ostatecznej nawet w sytuacji, gdy wniosek o dopuszczenie został złożony w toku postępowania; naruszenia przepisów postępowania które miało istotny wpływ na wynik sprawy – art. 141 § 4 zd. 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. 2019 poz. 2325 ze zm.) w zw. z art. 105 § 1 w z w. z art. 126 k.p.a. przez zawarcie w uzasadnieniu wyroku błędnych wskazań co do dalszego postępowania wskazujących na konieczność wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 105 § 1 w zw. z art. 126 k.p.a. z uwagi na wystąpienie w ocenie Sądu, bezprzedmiotowości postępowania wpadkowego o dopuszczenie, podczas gdy w rzeczywistości stan taki nie występuje i wniosek o dopuszczenie powinien zostać rozpatrzony merytorycznie. W skardze kasacyjnej wniesiono o: 1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Ponadto złożono oświadczenie, że skarżące kasacyjnie Stowarzyszenie zrzeka się przeprowadzenia rozprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że ze stanowiskiem Sądu I instancji nie sposób się zgodzić. Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie "uprawnienie z art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. o dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu w danej sprawie ma miejsce wówczas, jeżeli postępowanie to jest w toku, bowiem instytucja ta nie funkcjonuje samodzielnie, abstrakcyjnie w oderwaniu od konkretnej sprawy. Jednakże ten ogólnie słuszny, co do zasady pogląd musi być konfrontowany z okolicznościami faktycznymi konkretnej sprawy. Nie może być, bowiem rozumiany w sposób, który w danej sprawie prowadzić może do zniweczenia celu i funkcji art. 31 k.p.a., który wprowadza proceduralną formę kontroli społecznej nad postępowaniem administracyjnym w indywidualnej sprawie i działaniem organów administracji w tym postępowaniu, będąc jedną z procesowych gwarancji realizowania w konkretnej sprawie zasady ogólnej postępowania administracyjnego uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu strony, zawartej w art. 7 k.p.a. oraz do uczynienia przepisu art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. wdanej sprawie przepisem w istocie martwym. Skarżące kasacyjnie Stowarzyszenie powołując się na poglądy wyrażone w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazało, że w sytuacji złożenia przez organizację społeczną wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu na podstawie art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a., uprawnienie tej organizacji do dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu na prawach strony (art. 31 § 3 k.p.a.) nie wygasa wskutek wydania decyzji kończącej to postępowanie nawet wówczas, gdy nabyła ona cechę formalnej ostateczności wobec niewniesienia odwołania. Wniosek ten nadal podlega merytorycznemu rozpatrzeniu, a w razie pozytywnego jego załatwienia decyzja ta traci powyższa cechę i podlega doręczeniu tej organizacji stosownie do art. 109 § 1 w zw. z art. 31 § 3 k.p.a. W ocenie skarżącego kasacyjnie Stowarzyszenia, stanowisko to jest o tyle zasadne, że w doktrynie podnosi się, że w przypadku dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu przed organem odwoławczym nie będzie mogła ona skorzystać z prawa złożenia skargi do sądu administracyjnego z uwagi na to, że nie wyczerpuje ona wtedy środków odwoławczych, a od wyczerpania środków odwoławczych zwolniony jest tylko prokurator i Rzecznik Praw Obywatelskich. Wydanie postanowienia odmownego i wydanie decyzji kończącej postępowanie w sprawie bez oczekiwania na uprawomocnienie się tego postanowienia, czyniłoby iluzorycznym uprawnienie organizacji społecznej określone w art. 31 § 1 pkt 2 i § 3 k.p.a. do żądania dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu na prawach strony. Prowadziłoby ono do istotnego ograniczenia udziału w postępowaniu wszystkich podmiotów działających na prawach strony, w tym do wypaczenia celu i funkcji art. 31 k.p.a., który wprowadza proceduralną formę kontroli społecznej nad postępowaniem administracyjnym. Powyższe stanowisko w zakresie wykładni art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. ulega również wzmocnieniu przy uwzględnieniu treści art. 9 ust. 3 Konwencji o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska, sporządzonej w Aarhus dnia 25 czerwca 1998 r. i zatwierdzonej w imieniu Wspólnoty Europejskiej decyzją Rady 2005/370/WE z dnia 17 lutego 2005 r. (Dz. Urz. UE L 124 z 17 maja 2005 r., s. 1) w z w. z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 326 z 26 października 2012 r.). Przepisy Konwencji z Aarhus stanowią integralną cześć porządku prawnego UE. W konsekwencji nie może zostać uznane za trafne stanowisko Sądu I instancji w zakresie wygaśnięcia uprawnienia do dopuszczenia skarżącego kasacyjnie do udziału w postępowaniu administracyjnym. W sytuacji, gdy organizacja społeczna dopełniła swoich obowiązków poprzez złożenie formalnie poprawnego wniosku o dopuszczenie w czasie, gdy postępowanie administracyjne było jeszcze w toku (tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie), nie można pozbawiać jej uprawnienia do dopuszczenia do udziału w postępowaniu (i tym samym uniemożliwiać również zaskarżenia wydanej decyzji do sądu administracyjnego) poprzez samo tylko zakończenie postępowania na skutek wydania decyzji ostatecznej. Organ prowadzący postępowanie mógłby bowiem tak sterować jego przebiegiem, aby pospiesznie wydać decyzję ostateczną i tym samym "zamknąć" organizacji społecznej możliwość jej kwestionowania (nie rozpatrując w ogóle wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu lub wydając z naruszeniem prawa postanowienia odmowne - tak jak miało (o miejsce w niniejszej sprawie). Przyjęcie takiego rozumienia przepisów prowadziłoby do zniweczenia nie tylko istoty regulacji przewidzianej w art. 31 k.p.a., ale również uprawnień wynikających z art. 9 ust. 3 Konwencji z Aarhus. Zdaniem Stowarzyszenia, które powołało się również na poglądy wyrażone w orzecznictwie TSUE, przyjęta przez WSA wykładnia art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. w istocie prowadzi do pozbawienia skarżącego uprawnienia do zakwestionowania decyzji zmieniającej pozwolenie wodnoprawne wyłącznie na skutek bezprawnego działania organu orzekającego. Stowarzyszenie dopełniło bowiem wszelkich wymogów formalnych oraz zgłosiło wniosek o dopuszczenie w czasie, gdy postępowanie administracyjne było w toku. To organ wydając zaskarżone postanowienie oraz postanowienie je poprzedzające dopuścił się istotnych naruszeń prawa, które skutkowały uchyleniem postanowień przez Sąd I instancji. Przyjęta przez WSA wykładnia art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. w istocie prowadzi do pozbawienia skarżącego uprawnienia do zakwestionowania decyzji zmieniającej pozwolenie wodnoprawne wyłącznie na skutek bezprawnego działania organu orzekającego. Stowarzyszenie dopełniło bowiem wszelkich wymogów formalnych oraz zgłosiło wniosek o dopuszczenie w czasie, gdy postępowanie administracyjne było w toku. To organ wydając zaskarżone postanowienie oraz postanowienie je poprzedzające dopuścił się istotnych naruszeń prawa, które skutkowały uchyleniem postanowień przez Sąd I instancji. W tej sytuacji nie można uznać, że wygasło uprawnienie skarżącego do dopuszczenia do udziału w postępowaniu. Prawidłowo interpretowany przepis art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. nie sprzeciwia się dopuszczeniu organizacji społecznej do udziału w zakończonym postępowaniu administracyjnym, jeśli wniosek o dopuszczenie został złożony jeszcze wtoku postępowania. W konsekwencji w niniejszej sprawie nie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania wpadkowego o dopuszczenie, bowiem uprawnienie do dopuszczenia do udziału w postępowaniu głównym nie wygasło i wniosek powinien być rozpatrzony merytorycznie. Błędne jest więc również wskazanie przez Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku konieczności wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 105 § 1 w zw. z art. 126 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Niniejsza sprawa podlegała rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, bowiem strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna po doręczeniu skargi kasacyjnej nie zażądała, stosownie do treści art. 182 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: z 2019 poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), jej przeprowadzenia. W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie jest zasadna. Wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługiwały na uwzględnienie. Wniesiony środek zaskarżenia został oparty na obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji, co do zasady, w pierwszym rzędzie należy zbadać zasadność zarzutów procesowych, albowiem może się okazać, że uchybienia w tym zakresie nie pozwalają na odniesienie się do zarzutów naruszenia prawa materialnego. Po pierwsze, na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut naruszenia art. 141 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 105 § 1 w zw. z art. 126 k.p.a. Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Wszystkie te elementy uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sadu I instancji zawiera, w tym podstawę prawną orzeczenia oraz szczegółowe wyjaśnienie powodów, dla których Sąd I instancji uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezesa Wód Polskich z 20 października 2020 r., nr 85/2020/KUZ. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko Sądu I instancji wyrażone w tym zakresie jest wystarczające i pozwala na poddanie zaskarżonego wyroku kontroli instancyjnej. Zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można natomiast kwestionować oceny prawnej wojewódzkiego sądu administracyjnego. Ponadto, w świetle uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09, przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, co w tej sprawie oczywiście nie nastąpiło. Wszystkie wymagane przez prawo elementy uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji zawiera. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko Sądu I instancji wyrażone w uzasadnieniu jest wystarczające i pozwala na poddanie zaskarżonego wyroku kontroli instancyjnej. Wyjaśnić dodatkowo należy, że zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można kwestionować oceny prawnej wojewódzkiego sądu administracyjnego. Sąd orzekający w tym składzie podziela pogląd ugruntowany w orzecznictwie NSA, według którego "Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny ustalił lub przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, LEX nr 552012; wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r., II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku (por. wyroki NSA z dnia 28 września 2010 r., I OSK 1605/09; z dnia 13 października 2010 r., II FSK 1479/09, publik. CBOSA). Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego". (zob. wyrok NSA z 12 lipca 2022 r., III OSK1349/21, LEX nr 3367749). Kwestionowany w skardze kasacyjnej fragment uzasadnienia wyroku, który znalazł się w jego podsumowaniu na str. 12, jest częścią szerszej argumentacji Sądu I instancji, która nawiązuje do treści art. 9 ust. 3 Konwencji sporządzonej w Aarhus dnia 25 czerwca 1998 r. o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Dz.U. z 2003 r. Nr 78 poz. 706). Stanowisko Sądu I instancji wyrażone na str. 12 uzasadnienia wyroku dotyczące wykładni art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. jest także kontynuacją wywodu przedstawionego w treści całego uzasadnienia wyroku Sądu I instancji. Kwestionowany fragment uzasadnienia wyroku Sądu I instancji nie wytworzył stanu, w którym uzasadnienie to pozbawione zostało takich wymaganych przez prawo elementów jak: przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia. Ponieważ Sąd I instancji uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezesa Wód Polskich z 20 października 2020 r., nr 85/2020/KUZ uzasadnienie to zawiera także wskazania co do dalszego postępowania. Wskazać należy, że w myśl art. 9 ust. 3 Konwencji z Aarhus "Dodatkowo i bez naruszania postanowień odnoszących się do procedur odwoławczych, o których mowa w ustępach 1 i 2, każda ze Stron zapewni, że członkowie społeczeństwa spełniający wymagania, o ile takie istnieją, określone w prawie krajowym, będą mieli dostęp do administracyjnej lub sądowej procedury umożliwiającej kwestionowanie działań lub zaniechań osób prywatnych lub władz publicznych naruszających postanowienia jej prawa krajowego w dziedzinie środowiska". Przepis art. 9 ust. 3 Konwencji z Aarhus uzależnia zapewnienie dostępu do administracyjnej lub sądowej procedury umożliwiającej kwestionowanie działań lub zaniechań osób prywatnych lub władz publicznych naruszających postanowienia jej prawa krajowego w dziedzinie środowiska - od ich określenia w prawie krajowym. Dostęp do procedur odwoławczych, o których mowa w ustępach 1 i 2, zależy wprost od prawa krajowego, a nie w oderwaniu (niezależnie) od prawa krajowego. Wskazać dodatkowo należy, że według Trybunału Sprawiedliwości, "Artykuł 9 ust. 3 konwencji o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska, zatwierdzonej w imieniu Wspólnoty Europejskiej decyzją Rady 2005/370/WE z dnia 17 lutego 2005 r., jest pozbawiony bezpośredniej skuteczności na gruncie prawa Unii. Zadaniem sądu krajowego jest jednak dokonanie - w zakresie, w jakim jest to tylko możliwe - wykładni przepisów proceduralnych dotyczących przesłanek, które winny zostać spełnione, aby móc wszcząć postępowanie administracyjne lub sądowe zgodnie z celami art. 9 ust. 3 tejże konwencji, jak i z celem skutecznej ochrony sądowej uprawnień wynikających z prawa Unii, ażeby umożliwić organizacji zajmującej się ochroną środowiska takiej jak [....] zaskarżenie do sądu decyzji wydanej po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, które mogło być sprzeczne z unijnym prawem ochrony środowiska". (wyrok TS z 8.03.2011 r., C-240/09, LESOOCHRANÁRSKE ZOSKUPENIE VLK v. MINISTERSTVO ŽIVOTNÉHO PROSTREDIA SLOVENSKEJ REPUBLIKY, ZOTSiS 2011, nr 3A, poz. I-1255, LEX nr 736427. Z powyższych względów nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące prawa materialnego. Na podstawie art. 141 § 4 p.p.s.a., można kwestionować kompletność elementów uzasadnienia, a nie jego prawidłowość merytoryczną. Ewentualna wadliwość argumentacji, bądź prezentowanie przez stronę innego poglądu niż wskazany w uzasadnieniu, nie stanowi o naruszeniu przez Sąd tego przepisu (tak przykładowo wyrok NSA: z 26 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 3218/19, LEX nr 3030345. Z tych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.