IV SA/Wa 2407/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Anna Sidorowska-Ciesielska Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka (spr.) Sędzia WSA Joanna Borkowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 maja 2021 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2020 r. [...] Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej Prezes IPN-u, organ) po rozpatrzeniu wniosku S. B. (dalej: skarżący) o ponowne rozpoznanie sprawy utrzymał w mocy własną decyzję nr [...] z dnia [...] lipca 2020 r. o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 319 ze. zm.). Zaskarżone rozstrzygniecie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z dnia 8 maja 2019 r. skarżący zwrócił się do Prezesa IPN-u o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 319 ze zm.), dalej jako "ustawa o działaczach opozycji". Po rozpatrzeniu wniosku Prezes IPN-u decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. odmówił potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ wskazał, że w zasobach archiwalnych odnalezione zostały dokumenty, m.in.: teczka personalna tajnego współpracownika o pseudonimie "[...]" dotycząca skarżącego S. B. w której znajdowało się oświadczenie podpisane przez skarżącego o współpracy z SB oraz liczne zapisy ewidencyjne. Powyższe dokumenty zdaniem organu spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. Pismem z dnia 10 sierpnia 2020 r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku skarżący opisał m.in. kwestię zatrudnienia przy budowie [...] w [...], kontaktów z funkcjonariuszami kontrwywiadu PRL związanych z budową zakładu, podejmowanych przez funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa prób nakłonienia wnioskodawcy do współpracy oraz działalność prowadzoną w NSZZ "[...]". W przedmiotowym piśmie ww. ponownie opisał swoją sytuację zawodową w latach 80-tych ubiegłego wieku oraz konsekwencje, które poniósł w związku z odmową podjęcia współpracy z organami bezpieczeństwa PRL. Jak wyjaśnił wnioskodawca "w dniu [...].10.1985 podpisałem pod przymusem i szantażem zobowiązanie". Podpisanie ww. dokumentu było konieczne do uzyskania paszportu gwarantującego utrzymanie zatrudnienia. Skarżący podkreślił, że nie przekazywał żądnych informacji funkcjonariuszom, był wobec nich szorstki, nie przychodził na spotkania, nie przyjmował poleceń. Ponownie rozpoznając sprawę Prezes IPN-u decyzją z dnia [...] września 2020 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2020 r. Organ podzielił w całości stanowisko wcześniej zaprezentowane w wydanej decyzji, że w archiwach IPN-u niewątpliwie odnaleziono dokumenty dotyczące skarżącego, tj. teczkę personalną tajnego współpracownika pseudonim [...] "[...]" i znajdujące się w nim zobowiązanie do współpracy z organami bezpieczeństwa państwa oraz liczne zapisy ewidencyjne szczegółowo opisane w zaskarżonej decyzji. W ocenie Prezesa IPN-u dokumenty odnalezione w archiwach (teczka personalna i zapisy ewidencyjne dotyczące skarżącego) spełniają kryteria dokumentów o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Organ uznał, że zobowiązanie do współpracy z dnia [...] października 1985 r. zostało wytworzone przez skarżącego w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego współpracownika (co skarżący potwierdził w piśmie z dnia 15 czerwca 2020 r.) i zawiera wszystkie elementy zobowiązania do współpracy, a zachowane zapisy ewidencyjne zostały wytworzone przy udziale skarżącego. Dokumenty te potwierdzają fakt rejestracji skarżącego jako tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa o pseudonimie "[...]". Odnosząc się do treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] sierpnia 2020 r. organ wyjaśnił, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji Prezes IPN-u nie ocenia całej działalności skarżącego, a jedynie bada czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Prezes IPN-u w wydawanej decyzji nie rozstrzyga o współpracy skarżącego z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum IPN, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie prowadzi także postępowania dowodowego w celu ustalenia faktów opisanych w dotyczących skarżącego dokumentach. Organ wskazał ponadto, że w postępowaniu o którym mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji Prezes IPN-u nie ustala przebiegu ewentualnej tajnej współpracy na podstawie m.in. wyjaśnień strony (czym zajmuje się sąd w postępowaniu lustracyjnym) i nie może uwzględnić w postępowaniu, materiału dowodowego w postaci ewentualnych wyjaśnień i informacji przekazywanych przez stronę oraz informacji wynikających z przekazanych przez nią dokumentów. W ww. postępowaniu przedmiotem nie jest bowiem ocena faktów opisanych w dokumentach organów bezpieczeństwa państwa, a jedynie stwierdzenie, że w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej istnieją określone dokumenty spełniające konkretne cechy. Nie zgadzając się z powyższym orzeczeniem Prezesa IPN-u z dnia [...] września 2020 r. skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Uzasadniając skargę skarżący wskazał m.in., że nie zgadza się z twierdzeniem Prezesa IPN-u, że sam fakt podpisania zobowiązania do współpracy dyskwalifikuje go do stwierdzenia, że był zagorzałym przeciwnikiem systemu komunistycznego. Skarżący stwierdził ponadto, że podpisane przez niego oświadczenie o współpracy było wynikiem szantażu i zabezpieczenia jego rodzinie środków do życia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następie. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 pkt 3 zzs ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374). Przedmiotem oceny legalności jest w niniejszej sprawie decyzja wydana na podstawie art. 4 i 5 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 319 ze. zm.). Istota sporu w sprawie sprowadza się do oceny, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego możliwym jest potwierdzenie czy skarżący spełnia przesłanki (z art. 4 ust. 1 ww.) do potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: - która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i - co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Natomiast, wedle ust. 2 powołanego art. 4 przez dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa. Sąd w składzie orzekającym, dokonując kontroli legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia – w oparciu o powołane przepisy i w granicach sprawy – doszedł do przekonania, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem przepisów prawa procesowego, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie organ w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości ustalił, że w archiwach IPN-u odnalezione zostały dokumenty dotyczące skarżącego, tj. teczka personalna tajnego współpracownika pseudonim "[...]", w którym znajduje się m.in. napisane i podpisane przez S. B. zobowiązanie do współpracy z dnia [...] października 1985 r., które zawiera wszystkie elementy zobowiązania do współpracy z organami bezpieczeństwa państwa. Z oświadczenia tego wynika bowiem gotowość skarżącego do aktywnej współpracy z aparatem ówczesnej władzy oraz świadomość konieczności zachowania faktu współpracy w ścisłej tajemnicy i posługiwania się pseudonimem. Ponadto, w zasobach archiwalnych odnalezione zostały liczne zapisy ewidencyjne dotyczące skarżącego, które szczegółowo zostały opisane w zaskarżonej decyzji i Sąd ustalenia te przyjmuje jako własne, co czyni zbędnym ich ponowne przytaczanie. W ocenie Sądu odnalezione w archiwum dokumenty dawały podstawę Prezesowi IPN-u do uznania, że spełniają one kryteria dokumentów o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, bowiem zostały wytworzone przez skarżącego lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, co stanowi negatywną przesłankę do wydania decyzji potwierdzającej, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Wobec tego niezasadne są twierdzenia skarżącego, że sam fakt podpisania oświadczenia o współpracy nie może dyskwalifikować go do uznania, że był przeciwnikiem władzy komunistycznej. Odnosząc się m.in. do twierdzenia skarżącego, że został pozyskany do współpracy dla pozoru Sąd wyjaśnia, że w postepowaniu prowadzonym w oparciu o art. 4 i 5 ustawy o działaczach opozycji obowiązkiem organu było wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych według skonkretyzowanych w przepisie kryteriów i sformułowanie oceny czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały dokumenty wskazujące na współpracę skarżącego ze służbami bezpieczeństwa i czy w ramach tej współpracy wytworzył on jakieś dokumenty lub czy jakieś dokumenty powstały przy jego udziale. Organ nie przedstawia relacji i wniosków wynikających ze wszystkich dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych. Rolą organu wyznaczoną przez art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie jest więc ani ocena wiarygodności materialnej opisanych w tych dokumentach zdarzeń czy osób, ani ustalanie czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce. Organ prowadzący postępowanie nie jest uprawniony do oceny w oparciu o całokształt dokumentów znajdujących się w jego zasobach czy skarżący wywiązywał się ze swego zobowiązania, czy w tamtej rzeczywistości działania jego bądź zaniechania odpowiadały pojęciu współpracy ze służbami bezpieczeństwa (tak też w wyroku WSA w Warszawie z dnia 10 lipca 2018 r., sygn. IV SA/Wa 1142/18). Organ nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Ustawa upoważnia organ wyłącznie do przedstawienia zawartości zasobów archiwalnych według ściśle określonych kryteriów (por. wyroki NSA: z 19 lutego 2019 r., II OSK 820/18, z 26 września 2019 r., II OSK 3835/18 publik. CBOSA.nsa.gov.pl). Natomiast ocena prawdziwości dokumentów, kwestie faktycznej współpracy z organami bezpieczeństwa (lub jej braku), jej przebiegu i ewentualnej postawy/działalności skarżącego mogą zostać rozstrzygnięte w postępowaniu lustracyjnym prowadzonym w oparciu o ustawę z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944–1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2020 r. poz. 306). Wówczas to właściwy Sąd lustracyjny mając szerokie możliwości dowodowe jest w stanie wyjaśnić sytuację danej osoby w związku z istniejącym całokształtem materiałów dowodowych potwierdzających bądź przeczących współpracy z organami bezpieczeństwa, w szczególności Sąd może ocenić wiarygodność dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych IPN-u (por. wyrok NSA z dnia 19 listopada 2019 r. sygn. akt II OSK 232/18, wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. IV SA/Wa 2499/19). Takie postepowanie – w ocenie Sądu – może zainicjować osoba, co do której Prezes IPN odmówił wydania pozytywnej decyzji w przedmiocie spełniania warunków z art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Jednocześnie Sąd stwierdza, że organ dołożył wystarczających starań w celu zebrania wyczerpującego materiału dowodowego oraz przeanalizował wnikliwie sprawę we wszelkich jej aspektach, odnosząc się do elementów zawartych we wniosku skarżącego. Tym samym organ nie naruszył przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 10 K.p.a. Organ szczegółowo opisał stan prawny oraz treść odnalezionych dokumentów wskazując przy tym jednoznacznie, że dokumenty te spełniały kryteria wymienione w art. 4 ust. 1 pkt. 2 i ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.