II SA/Gl 488/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant specjalista Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2020 r. sprawy ze skargi L.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Burmistrz Miasta T. decyzją z [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 17 art, 5 pkt 1, art. 20 ust. 3 oraz art. 24 ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił L. S. (strona lub skarżąca) przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad A. S. W uzasadnieniu organ ten przywołał treść stosownych przepisów i wskazał, że strona ma przyznane prawo do emerytury, a okoliczność ta wyłącza możliwość otrzymywania wnioskowanego świadczenia. Z decyzją tą nie zgodziła się strona, która reprezentowana przez pełnomocnika radcę prawnego K. B., wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W odwołaniu tym wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia i podniosła, że organ pierwszej instancji zastosował błędną wykładnię mających zastosowanie przepisów. Na tę okoliczność przywołano szereg orzeczeń sądów administracyjnych, w których zaprezentowano taką wykładnię, która umożliwia przyznanie osobie posiadającej prawo do emerytury wnioskowane świadczenie w wysokości różnicy między wysokością otrzymywanego świadczenia emerytalnego o wysokością świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] nr[...] , wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania organ ten przybliżył sytuację osobistą strony jak również przepisy dotyczące przyznawania wnioskowanego świadczenia. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy odniósł się do przywołanego w odwołaniu orzecznictwa sądów administracyjnych. W konkluzji uzasadnienia organ ten stwierdził, że strona nie spełnia wymogów ustawowych do otrzymania wnioskowanego świadczenia, albowiem posiada ustalone prawo do emerytury. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję wniosła strona reprezentowana przez pełnomocnika radcę prawnego K. B. W skardze tej wystąpiła o uchylenie kwestionowanej decyzji i o zobowiązanie organu pierwszej instancji do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia, zarzucając przedmiotowej decyzji naruszenie prawa materialnego polegające na błędnej wykładni art. 17 ust. 1 i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 32, art. 69, art. 71 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 28 ust.1 i ust. 2 lit. c Konwencji o Prawach Osób Niepełnosprawnych, opierającej się wyłącznie na wykładni językowej, pomijając wykładnię systemową, która uprawnia do przyznania wnioskowanego świadczenia. Nadto wskazano na naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez ich niezastosowanie i nieuwzględnienie słusznego interesu strony. Dodatkowo podniesiono naruszenie postanowień art. 8 przywoływanego Kodeksu poprzez jego niezastosowanie i prowadzenie postępowania w sposób, który nie budzi zaufania obywateli do organów państwa, poprzez mechaniczne stosowanie prawa, bez uwzględnienia zasad współżycia społecznego i dobra jednostki. W uzasadnieniu skargi odwołano się do orzecznictwa sądów administracyjnych, w których przyjęto wykładnię przepisów prawa uzasadniającą uwzględnienie wniesionej skargi i przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy między otrzymywaną emeryturą a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego. W końcowej części skargi podniesiono, że świadczenie pielęgnacyjne przyznawane jest w celu zaspokojenia potrzeb osoby niepełnosprawnej i jej rodziny. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) nie wykazała, aby decyzja ta naruszała wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny jest czytelny i nie jest źródłem rozbieżności między stronami niniejszego postępowania. Skarżąca jest na emeryturze i otrzymuje niskie świadczenie, którego wysokość wynosi 1037,92 zł oraz sprawuje opiekę nad synem A. S. Organy administracji odmówiły skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia, akcentując, że będąc na emeryturze przedmiotowe świadczenie nie przysługuje. Przywołany stan faktyczny obliguje do przedstawienia stanu normatywnego w rozpoznawanej sprawie. Stosownie do postanowień art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami; konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na codzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Po myśli ust. 1a przywołanego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób będących opiekunem faktycznym dziecka lub osobą będącą rodziną zastępczą spokrewnioną, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z treścią ust. 1b przywołanego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Stosownie do postanowień ust. 5 wskazanego powyżej przepisu, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli: osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego albo ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Przedmiotowe świadczenie nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, względnie została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Przywoływane świadczenie nie przysługuje jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; albo też członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, jak również na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, albo też na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Przywołany powyżej stan normatywny określa jakie muszą zaistnieć przesłanki pozytywne, aby otrzymać wnioskowane świadczenie i które przesłanki negatywne nie mogą wystąpić, aby skarżąca mogła się skutecznie ubiegać o powyższe świadczenie. Na wstępie przyjdzie odnieść się do przesłanek występujących po stronie osoby wymagającej opieki i w tym zakresie wszystkie wymogi są spełnione, ponieważ syn skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tej sytuacji rozważyć należy, czy skarżąca spełnia wymogi wynikające z postanowień ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do brzmienia przywołanych unormowań, wnioskodawczyni obowiązana jest zrezygnować z zatrudnienia lub też takiego zatrudnienia nie podejmować, nadto w przypadku tego typu osoby nie może wystąpić żadna z negatywnych przesłanek wskazanych w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w szczególności osoba taka nie może posiadać ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego albo ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Z akt sprawy wynika, że skarżąca jest na emeryturze, zatem w jej przypadku występuje jedna z przesłanek negatywnych uniemożliwiających przyznanie wnioskowanego świadczenia. Wystąpienie jednej z tego typu przesłanek skutkuje niemożnością skutecznego uwzględniania wniesionego żądania i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W tym miejscu przyjdzie zauważyć, że podnoszone przez pełnomocnika skarżącej argumenty nie mogą być uwzględnione. W odwołaniu i w skardze do tutejszego Sądu pełnomocnik skarżącej odwołuje się do orzecznictwa sądów administracyjnych, w których akcentuje się, że literalna wykładnia mających zastosowanie w sprawie przepisów jest nieprawidłowa i przedmiotowe przepisy należy w inny sposób interpretować, a mianowicie z wykorzystaniem wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej z uwzględnieniem zasady ochrony rodziny i równości wyrażonej w przepisach Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Osób Niepełnosprawnych, że legitymowanie się uprawnieniem do świadczenia emerytalnego nie jest wyłączające od skutecznego ubiegania się o wnioskowane świadczenie. Zdaniem składu orzekającego w rozpoznawanej sprawie argumentacja zaprezentowana w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji oraz w skardze do tutejszego Sądu nie daje podstaw dla uwzględnienia wniesionej skargi. Podkreślić należy, że w polu widzenia należy mieć dwie kwestie, a mianowicie z jednej strony występowanie przesłanki negatywnej w postaci prawa do świadczenia emerytalnego, a z drugiej strony dostrzec należy, że nie występuje jedna z przesłanek pozytywnych, a mianowicie dana osoba winna zrezygnować z zatrudnienia lub też takowego nie podejmować. Mając na uwadze sytuację faktyczną występującą w rozpoznawanej sprawie, to skarżąca jest osobą liczącą już 69 lat i z tego tytułu nie może już zrezygnować z pracy jak również nie podejmować zatrudnienia. Warto zauważyć, że skarżąca nie wskazała z jakiej pracy zrezygnowała lub też, której pracy nie podjęła. Na marginesie powyższych rozważań przyjdzie dostrzec, iż unormowania ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zawierają regulacji, które przewidywałyby przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego wyrównawczego. Okoliczność ta przemawia za negatywnym rozstrzygnięciem, ponieważ mocą orzeczenia sądu administracyjnego nie można wprowadzać do porządku prawnego rozwiązania, które nie jest temu porządkowi znane. W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że stosownie do postanowień art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty (zob. wyrok NSA z 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 915/19). Zdaniem składu orzekającego proponowane rozwiązanie nie daje podstaw dla uwzględnienia wniesionej skargi. Zaznaczyć należy, że w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi się, że przesłanką negatywną jest ustalenie prawa do emerytury. Tym samym ewentualne zawieszenie tego prawa nie niweluje występowania negatywnej przesłanki, ponieważ prawo do danej emerytury dalej tej osobie przysługuje. Po drugie, w ustawie o świadczeniach rodzinnych brak jest przepisu, który dawałby możliwość wyboru jednego z dwu świadczeń przyznawanych w ramach zabezpieczenia społecznego. Postanowienia art. 27 ust. 4 i ust. 5 tej ustawy w omawianym zakresie nie mogą być wykorzystane, ponieważ brak jest w nim wymienienia emerytury, a tym samym ustawodawca takiej możliwości nie przewidział. Oznacza to, że samo zawieszenie prawa do emerytury nie daje podstaw dla ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze do tutejszego Sądu podniesiono naruszenie postanowień art. 7 oraz art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego. Podkreślić należy, że wskazane w skardze naruszenia występują jedynie wówczas, gdy przyjmie się interpretację prezentowaną w niektórych orzeczeniach sądów administracyjnych, że osobie posiadającej prawo do emerytury przysługuje zasiłek pielęgnacyjny wyrównawczy. Skoro skład wypowiadający się w niniejszej sprawie przyjął odmienne stanowisko, tym samym postawiony zarzut nie jest trafny i nie mógł stanowić podstawy uwzględnienia wniesionej skargi. Zarzuty sformułowane w punkcie pierwszym skargi zostały już rozpoznane powyżej, zatem zbędne jest powielanie przedstawionej powyżej argumentacji. Doceniając trud i wysiłek ponoszony przez skarżącą sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym synem, skład orzekający w sprawie przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji obowiązany jest kierować się treścią obowiązującego prawa zamieszczonego w ustawie. W przypadku zmiany obowiązujących regulacji prawnych w tym zakresie skarżąca będzie mogła w sposób skuteczny ubiegać się o wnioskowane świadczenie. Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało skargę oddalić. mr