II SA/Bk 198/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 maja 2021 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu M. w B. z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego, stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości i stypendium dla osób niepełnosprawnych oddala skargę Skarga została wywiedziona na tle następujących zdarzeń. Decyzją z [...] listopada 2020r. Wydziałowa Komisja Stypendialna Uniwersytetu M. w B. po rozpoznaniu wniosku K. K. orzekła o odmowie przyznania wnioskodawcy stypendium socjalnego, stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości i stypendium dla osób niepełnosprawnych. Komisja powołała się na treść art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, z którego wynika, że świadczenia stypendialne przysługują studentowi nie dłużej niż przez 6 lat, a taki okres studiowania został przekroczony u wnioskodawcy. W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawca zarzucił organowi błędne doliczenie do okresu studiowania lat studiów na Politechnice W., które odbywał w okresie 2007-2010 i 2011-2012. Podkreślił, że doliczenie okresu studiowania na innej uczelni, mającego miejsce przed wejściem w życie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, stanowi niedopuszczalne naruszenie zasady niedziałania prawa wstecz. Wyraził stanowisko, że okres studiowania związany z prawem do stypendium socjalnego, winien obejmować tylko lata studiów na Uniwersytecie M. tj. być liczony od 2018r. Decyzją z [...] grudnia 2020r. Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu M. w B. po rozpoznaniu odwołania wnioskodawcy orzekła o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji wskazał na treść oświadczenia wnioskodawcy o okresach studiowania na innej uczelni i stwierdził, że łączny okres studiowania wnioskodawcy na innej uczelni i na Uniwersytecie M. w B., gdzie wnioskodawca studiuje od 1 października 2018r. wynosi 6 lat i 3 miesiące co stanowi przekroczenie okresu 6 lat od podjęcia pierwszych studiów i uniemożliwia przyznanie stypendium. Organ powołał się oficjalną interpretację przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, przedstawioną na stronie internetowej MNiSW. W skardze wniesionej do sądu administracyjnego K. K. podtrzymał zarzuty odwołania. Stwierdził, że decyzja zapadła na podstawie błędnej wykładni przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, stojącej w sprzeczności z zasadą niedziałania prawa wstecz stosowaną w polskim systemie prawa. Podkreślił, że wsteczne działanie przepisu musi być jasno wyrażone w ustawie lub wprost wynikać z celu ustawy i nie może być determinowane przez interpretację Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podkreślając, że skarżący studiuje łącznie ponad 6 lat oraz stwierdzając – z powołaniem się na informację zawartą w Zintegrowanym Systemie Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-ON - że skarżący przez cały okres studiów na Politechnice W. i na Uniwersytecie M. w B. tj. przez 6 lat pobierał świadczenia pomocy materialnej (stypendium socjalne) przez co wyczerpał 6- letni ustawowy limit otrzymywania wsparcia socjalnego przysługującego studentom. Na okoliczność prawidłowości doliczenia okresów studiowania sprzed wejścia w życie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, organ powołał się na stanowisko sądu administracyjnego zaprezentowane w wyroku o sygn. III SA/Gl 247/20. Przed rozpoznaniem sprawy na żądanie sądu Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu M. w B. nadesłała wydruki informacji pochodzące ze Zintegrowanego Systemu Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-ON oraz z Dziekanatu do Spraw Socjalnych Wydziału Elektrycznego Politechniki W., potwierdzające fakt pobierania przez K. K. stypendium socjalnego i stypendium dla sposób niepełnosprawnych przez okres studiów na Politechnice W. oraz na Uniwersytecie M. w B. Pozyskane wydruki zostały włączone do akt sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje; Skarga podlegała oddaleniu albowiem zaskarżona decyzja nie naruszyła przepisów prawa. Uzupełniający bowiem materiał dowodowy włączony do akt sprawy na etapie postępowania sądowego potwierdził zasadność odmowy przyznania skarżącemu stypendium z powodu wyczerpania 6 - letniego ustawowego limitu okresu otrzymywania wsparcia socjalnego przysługującego studentowi w czasie studiów. Zaskarżona decyzja mimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada więc prawu. Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (w dacie orzekania przez organ brzmienie ustawy opublikowane w t.j. Dz. U. z 2020r., poz. 85 ze zm.), student może ubiegać się, między innymi, o stypendium socjalne (pkt 1) i stypendium dla osób niepełnosprawnych (pkt2) a zgodnie z art. 87 ust. 3 ww. ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach student może otrzymać stypendium socjalne w zwiększonej wysokości. Przepis art. 93 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce wprowadza ograniczenia możliwości przyznania studentowi wyżej wymienionych form pomocy socjalnej. W ustępie 1 art. 93 stanowi, że student kształcący się równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy, tylko na jednym, wskazanym przez niego kierunku. W ustępie 2 art. 93 stanowi zaś, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy: 1)przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat; 2) nie przysługują studentowi posiadającemu tytuł zawodowy; a) magistra inżyniera albo równorzędny, b) licencjata, inżyniera albo równorzędny, jeżeli ponownie podejmuje studia pierwszego stopnia. W ustępie 4 art. 93 ustawy zostało dodane zastrzeżenie odnoszące się do stypendium dla osób niepełnosprawnych, stanowiące, że w przypadku, gdy niepełnosprawność powstała w czasie studiów lub po uzyskaniu tytułu zawodowego, student może otrzymać świadczenie, o którym mowa w art. 86 ust. 1 pkt 2, tylko na jednym kolejnym kierunku studiów, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest jednolite stanowisko, że zastrzeżenie co do przysługiwania stypendium socjalnego i stypendium dla niepełnosprawnych "nie dłużej niż przez okres 6 lat" należy odnosić do okresu pobierania tych świadczeń przez studenta a nie do okresu studiowania (vide, między innymi, wyroki sądów administracyjnych o sygn. II SA/Go 193/21, III SA/Kr 638/20, III SA/Gl 248/20, II SA/Ke 356/20, II SA/Sz 222/20, II SA/Sz 259/20) oraz w doktrynie (vide: K. Lewecki, Wykładnia nowego ograniczenia w przyznawaniu stypendiów dla studentów, Doradztwo Podatkowe – Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych nr1/2020,s.157 i n.). W orzeczeniach sądów wskazuje się na błędność ministerialnej interpretacji przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce jako sprzecznej z literalnym brzmieniem przepisu, który wprost stanowi o przysługiwaniu świadczeń nie dłużej niż przez okres 6 lat, bez dodania słowa "studiów" po wyrażeniu "przez okres 6 lat" a także jako pozostającej w sprzeczności z założeniami ustawodawcy wyrażonymi w uzasadnieniu projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. W uzasadnieniu projektu ustawy wskazano bowiem iż "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Skład orzekający zwraca uwagę, że ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie zawiera przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do uzyskania stypendium ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż 6 lat. Żadna z regulacji ograniczających lub wyłączających prawo studenta do stypendium nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania, który to okres może trwać dłużej z różnych przyczyn: losowych, ekonomicznych, zdrowotnych a również osobistego stosunku studenta do nauki. Oznacza to, że niezależnie od tego, przez jaki okres dana osoba posiada status studenta, prawo do pobierania świadczeń wymienionych w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i 359 ust 1, ma tylko przez okres 6 lat, chyba, że zachodzą wyłączenia, o których mowa w art. 93 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 i 4 ustawy. W przypadku skarżącego K. K. wystąpiła sytuacja ograniczająca jego prawo do dalszego pobierania stypendium socjalnego i stypendium dla osób niepełnosprawnych albowiem wyczerpał on 6 - letni ustawowy limit okresu otrzymywania wsparcia socjalnego przysługującego studentowi w czasie studiów. Przedstawione na żądanie sądu dowody w postaci wydruków informacji pochodzących ze Zintegrowanego Systemu Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-ON oraz z Dziekanatu do Spraw Socjalnych Wydziału Elektrycznego Politechniki W., potwierdziły fakt pobierania przez K. K. stypendium socjalnego i stypendium dla sposób niepełnosprawnych przez okres studiów na Politechnice W. oraz na Uniwersytecie M. w B. Wbrew zarzutowi skarżącego, do okresu pobierania przez skarżącego stypendium socjalnego i stypendium dla osób niepełnosprawnych należało wliczać nie tylko okres studiów na Uniwersytecie M. w B. ale także okresy studiów na dwóch kierunkach na Politechnice W. tj. na kierunku Elektrotechnika od 1.10.2007r. do 30.09.2010r. oraz Mechanika i Budowa Maszyn, Mechatronika od 1.10.2011r. do 30.09.2012r., w czasie których to studiów skarżący pobierał świadczenia pomocy socjalnej. Wprawdzie były one pobierane w okresie obowiązywania poprzedniej ustawy tj. ustawy z 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2017r., poz. 2183 ze zm.) a w nowej ustawie z dnia 20 lipca 2018r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (w dacie orzekania przez organy Dz. U. z 2020r., poz. 85 ze zm., a w dacie orzekania przez sąd t.j. Dz. U. z 2021r., poz. 478), nie ma wprost przepisu mówiącego o sumowaniu okresów pobierania stypendiów poprzednio i obecnie, ale przepisy nowej ustawy w zakresie świadczeń socjalnych przysługujących studentowi wyrażają ciągłość regulacji. Regulacja nowej ustawy w zakresie pomocy socjalnej przysługującej studentowi wkroczyła w stosunki prawne o charakterze otwartym. Ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce weszła w życie z dniem 1 października 2019r., natomiast art. 86-95 tej ustawy dopiero z dniem 1 października 2019r. Z mocy art. 270 ust. 1 ustawy z 3 lipca 2018r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018r.,poz. 1669) w roku akademickim 2018/2019 studenci ubiegali się o pomoc materialną, zakwaterowanie i wyżywienie, o których mowa w art. 173 ustawy uchylanej w art. 169 pkt 3, na zasadach dotychczasowych. Również skarżący, który jest studentem Uniwersytetu M. w B. od 1 października 2018r., w roku akademickim 2018/2019 miał przyznaną pomoc materialną socjalną na podstawie dotychczasowych przepisów. Przyjęcie toku rozumowania skarżącego, że przepis art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce należy stosować dopiero od daty jego wejścia w życie tj. od 1 października 2019r., skutkowałoby niemożnością zaliczenia skarżącemu do okresu pobierania stypendium także okresu studiów medycznych w roku akademickim 2018/2019, kiedy skarżący korzystał ze wsparcia materialnego o charakterze socjalnym. Zdaniem sądu stosowanie przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce do stanów faktycznych zaistniałych przed jego wejściem w życie nie narusza zakazu nieretroakcji prawa albowiem należy mu przypisać wymiar retrospektywny tj. w uprawniony sposób regulujący skutki zdarzeń sprzed wejścia w życie ustawy. Sąd wskazuje na uzasadnienie uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2006 r., sygn. akt OPS 1/06, w którym wyjaśniona została kwestia stosowania nowej regulacji prawnej do przeszłych stosunków prawnych. NSA stwierdził, że "w sytuacji, gdy sam ustawodawca wyraźnie nie rozstrzyga w ustawie problemów intertemporalnych, nie ma jednoznacznej reguły, mającej uniwersalne zastosowanie we wszystkich przypadkach. Z pewnością taką regułą nie może być też automatyczne stosowanie przepisów nowej ustawy do stanów prawnych (zdarzeń) mających miejsce i zakończonych przed datą wejścia w życie nowej ustawy. (...) To jednak, czy dać pierwszeństwo zasadzie dalszego działania przepisów dotychczasowych, czy też zasadzie bezpośredniego działania ustawy nowej, musi każdorazowo wynikać z konkretnej sprawy, charakteru przepisów podlegających zmianie, biorąc jednocześnie pod uwagę skutki, jakie może wywołać przyjęcie jednej lub drugiej zasady. (...) W sytuacjach, kiedy ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie w kwestii przepisów przejściowych, należy przyjąć, że nowa ustawa ma z pewnością zastosowanie do zdarzeń prawnych powstałych po jej wejściu w życie, jak i do tych, które miały miejsce wcześniej jednak trwają dalej - po wejściu w życie nowej ustawy. (...) Z naruszeniem zakazu retroaktywności mamy do czynienia wówczas, gdy do czynów, stanów rzeczy lub zdarzeń, które miały miejsce przed wejściem w życie nowych przepisów, stosujemy te nowe przepisy. O retroaktywnym działaniu prawa mówimy wtedy, gdy nowe prawo stosuje się do zdarzeń "zamkniętych w przeszłości", zakończonych przed wejściem w życie nowych przepisów. Z retrospektywnością prawa mamy zaś do czynienia wtedy, gdy przepisy nowego prawa regulują zdarzenia bądź stosunki prawne o charakterze "otwartym", ciągłym, takie, które nie znalazły jeszcze swojego zakończenia ("stosunki w toku"), które rozpoczęły się, powstały pod rządami dawnego prawa i trwają dalej, po wejściu w życie przepisów nowej ustawy (orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 listopada 1986 r. U.5/86, OTK 1986, poz. 1 i z dnia 28 maja 1986 r. U.1/86, OTK 1986, poz. 2; E. Łętowska, Polityczne aspekty prawa intertemporalnego, [w:] Państwo, prawo, obywatel, Wrocław 1989, s. 355)." Z tych przyczyn sąd uznał, że do 6-cio letniego okresu przysługiwania skarżącemu stypendium socjalnego i stypendium dla osób niepełnosprawnych należało doliczyć także okresy pobierania stypendiów w czasie poprzednich studiów, poprzedzających datę wejścia w życie przepisu art. 93 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Jednocześnie wobec braku zakwestionowania (zaprzeczenia) przez skarżącego stwierdzenia organu z odpowiedzi na skargę, że niepełnosprawność K. K. datuje się od 1997r. tj. powstała przed rozpoczęciem przez niego studiów, skarżący nie kwalifikował się do uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych w oparciu o art. 93 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji (art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Końcowo sąd wyjaśnia podstawę prawną skierowania sprawy do rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 6 maja 2021r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym na dzień 18 maja 2021r. Z zarządzenia Przewodniczącego Wydziału wynika, że podstawą skierowania sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym był art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVI-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020r., poz. 374 ze zm.) oraz §1 pkt 1 i 2 oraz § 3 Zarządzenia nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Naczelnym Sądzie Administracyjnym działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym. Z § 3 Zarządzenia Prezesa NSA nr 39 wynika, że wynikające z § 1 pkt 2 skierowanie do załatwienia na posiedzeniu niejawnym spraw wyznaczonych do rozpatrzenia na rozprawie, znajduje odpowiednie zastosowanie do wojewódzkich sądów administracyjnych, których siedziby znajdują się na terenie objętym obszarem czerwonym, o którym mowa w § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020r., poz. 1758 ze zmianą wynikającą z Rozporządzenia Rady Ministrów z 16 października 2020r. – Dz. U. z 2020r. poz. 1829). Powołanym wyżej rozporządzeniem zmieniającym Rada Ministrów objęła obszarem czerwonym z dniem 17 października 2020r. również miasto na prawach powiatu Białystok, będące siedzibą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. W konsekwencji wyznaczone dotychczas rozprawy w WSA w Białymstoku zostały odwołane z uwagi na realnie istniejące zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w rozprawie a sprawy wyznaczone na rozprawę zostały skierowane do rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów stosownie do treści art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVI-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020r., poz. 374 ze zm.). Również sprawy, dla których nie był jeszcze wyznaczony termin rozprawy, z uwagi na objęcie z dniem 24 października 2020r. obszarem czerwonym terytorium całego kraju (vide: Rozporządzenie Rady Ministrów z 23 października 2020r. – Dz. U. z 2020r., poz. 1871) były na mocy indywidualnych zarządzeń przewodniczącego wydziału kierowane do rozpoznania na posiedzeniach niejawnych z uwagi na nadal istniejące realnie zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w rozprawie. Należy zaznaczyć, że na dzień orzekania nadal stanem epidemii wywołanej zakażeniami wirusem SARS-CoV-2, jest całe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (vide: paragraf 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z 6 maja 2021r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2021r., poz.861 ze zm.) a Prezes NSA nie uchylił Zarządzenia nr 39 z dnia 16 października 2020r. w sprawie odwołania rozpraw.