II SA/Ke 434/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B.A. na decyzję Wojewody z dnia [...] lutego 2021 r. znak: [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody na rzecz B.A. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewoda decyzją z [...] lutego 2021 r. znak: [...], po rozpatrzeniu odwołania B.A., od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy z [...] listopada 2020 r. orzekającej o odmowie wymeldowania M.S. z pobytu stałego z lokalu w miejscowości D., ul. Ł. 8, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że B.A. wniosła do Burmistrza Miasta i Gminy wniosek o wymeldowanie M.S. z pobytu stałego. Wskazała, że w związku z podejrzeniem znęcania się nad nią zastosowano wobec M.S. środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania. W toku postępowania stwierdzono u niego [...] i orzeczono o leczeniu i umieszczeniu go w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym. Czas pobytu w zakładzie detencyjnym nie jest znany, będzie wynikał z przebiegu leczenia. Następnie Wojewoda wskazał, że spór w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy opuszczenie lokalu na skutek orzeczenia przez sąd powszechny, w postępowaniu karnym, środka zapobiegawczego w postaci umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym, może stanowić podstawę do wymeldowania. Organ odwoławczy podał, że z odwołania wynika, że ze względu na stan zdrowia zagrażający życiu, postanowieniem Sądu Rejonowego w Końskich w sprawie o sygn. II K 280/20, umieszczono M.S. w zakładzie zamkniętym na okres minimum 6 miesięcy. Obecnie w miejscu zameldowania nie przebywa już przez okres 7 miesięcy. Odnosząc się do powyższych ustaleń organ II instancji podkreślił, że zgodnie z art. 93d § 1 kk., czasu stosowania środka zabezpieczającego nie określa się z góry. Czasu stosowania środka zabezpieczającego w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym nie można z góry określić, ponieważ stan zdrowia psychicznego sprawcy niepoczytalnego może się zmienić na skutek poddania odpowiedniej terapii. W myśl art. 203 § 1 ustawy Kodeks kamy wykonawczy, kierownik zakładu psychiatrycznego, w którym wykonuje się środek zabezpieczający, nie rzadziej niż co 6 miesięcy przesyła do sądu opinię o stanie zdrowia sprawcy umieszczonego w tym zakładzie i o postępach w leczeniu lub terapii. Stosownie z kolei do art. 93b § 2 kk. sąd uchyla środek zabezpieczający, gdy dalsze jego stosowanie nie jest już konieczne. Tym samym pobyt M.S. w zakładzie psychiatrycznym nie musi trwać długo i może być przerwany także w przypadku, gdy będzie on musiał kontynuować leczenie. Jednocześnie z drugiej strony jeżeli pobyt ten będzie przedłużony ze względu na niepomyślne rokowania co do stanu zdrowia, niedające podstaw do uchylenia środka zabezpieczającego, to będzie można rozważyć, czy nieobecność wnioskowanego w miejscu zameldowania ma charakter trwały i czy jako taka uzasadnia jego wymeldowanie. Obecnie w ocenie organu odwoławczego nie można stwierdzić, że doszło do trwałego opuszczenia miejsca zameldowania, co powoduje, że nie można go wymeldować z miejsca pobytu stałego. Ponadto przesłanki i zakres zastosowania instytucji środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym różnią się od orzeczenia kary pozbawienia wolności. Niepoczytalność sprawcy wobec którego orzeczono środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym oznacza, że nie dopuścił się on czynu zabronionego umyślnie i nie był świadomy wszystkich jego konsekwencji. Kończąc organ odwoławczy zaznaczył, że nie ma przeszkód do ponownego rozstrzygnięcia sprawy w sytuacji, gdy stan zdrowia uczestnika nie będzie ulegać zmianie i nie będzie możliwości jego powrotu do spornego lokalu. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję B.A., domagając się uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji, zarzuciła naruszenie: 1. art. 35 ustawy o ewidencji ludności poprzez odmowę wymeldowania M.S." w sytuacji, gdy w sprawie zaistniały wszelkie przesłanki do wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego, a utrzymywanie obecnego stanu prowadzi jedynie do fikcji meldunkowej i wiarygodności ewidencji ludności"; 2. art. 75 § 1 kpa i art. 77 § 1 kpa poprzez nieustalenie przewidywanego czasu pobytu M.S. w Centrum Psychiatrii w M. w związku z orzeczonym wobec niego środkiem zabezpieczającym poprzez uzyskanie takiej informacji jako istotnej dla rozpoznania niniejszej sprawy. Na podstawie art. 106 § 2 i 3 p.p.s.a. skarżąca wniosła o zwrócenie się do Centrum Psychiatrii w M. o informację, jaki jest przewidywany czas pobytu M.S. w tym Centrum oraz o ewentualne wskazanie terminu, kiedy nastąpi pierwsza weryfikacja stanu jego zdrowia skutkująca bądź koniecznością kontynuowania leczenia w zakładzie zamkniętym bądź jego opuszczenia z uwagi na poprawę zdrowia i pomyślne rokowania, a to na fakt określenia długości czasu przebywania M.S. poza miejscem zameldowania. W uzasadnieniu skargi jej autor podniósł, że opuszczenie lokalu przez M.S. nie było dobrowolne, lecz przymusowe, mające jednak swą podstawę w jego zawinionym zachowaniu, które skutkowało przeprowadzaniem wobec niego postępowania karnego. Orzeczenie kończące postępowanie w sprawie niniejszej zostało umorzone jedynie z uwagi na stan niepoczytalności M.S., co z kolei w świetle obowiązujących w polskim ustawodawstwie przepisów uniemożliwia skazanie go za czyny, których się dopuścił. Obecnie M.S. nie przebywa w przedmiotowym lokalu już przez okres 11 miesięcy (areszt tymczasowy zastosowano w dniu 6 kwietnia 2020 r.). Został on pozbawiony wolności na mocy tymczasowego aresztowania, a po uprawomocnieniu się postanowienia wydanego w sprawie, poprzez osadzenie go w zakładzie zamkniętym, co jest tożsame z odbywaniem przez niego w pewnym sensie kary, a forma jej odbywania jest związana ze stanem jego zdrowia. Wnosząca skargę zaznaczyła, że organ nie neguje, że M.S. faktycznie nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu, ale poddaje w wątpliwość czas nieobecności, który jest nieokreślony i nieznany. Co więcej, organ wskazuje, że w przypadku przedłużającego się pobytu M.S. w zakładzie psychiatrycznym istnieje możliwość ponownego rozpoznawania wniosku o wymeldowanie. Organ nie kwestionuje zatem podstawy żądania, a jedynie przesłankę w postaci czasu pobytu poza miejscem zameldowania. W tym względzie zdaniem skarżącej stanowisko organu jest wadliwe. Organ ten w toku niniejszego postępowania miał wszelkie możliwości uzyskania informacji o przewidywanym pobycie M.S. w Centrum Psychiatrii w M. Informacji takiej jednak nie zasięgnął, co stanowi rażące uchybienie przepisów kpa. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Przepis ten zezwala wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu, w okresie obowiązywania stanu epidemii z powodu COVID – 19, na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, jeśli przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. O skierowaniu sprawy do rozpoznania w trybie powołanego wyżej przepisu oraz o terminie posiedzenia niejawnego strony zostały zawiadomione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Niniejsza sprawa dotyczy wymeldowania z lokalu na pobyt stały. Organy odmówiły wymeldowania uczestnika postępowania M.S. wskazując, że stan faktyczny sprawy pozwala na stwierdzenie, że opuszczenie przez niego lokalu położonego w D. ul. Ł. 8 nie miało charakteru dobrowolnego (pogląd organu I instancji), gdyż było to spowodowane umieszczeniem go w areszcie śledczym, a następnie w zakładzie psychiatrycznym oraz trwałego, gdyż pobyt M.S. w zakładzie psychiatrycznym nie musi trwać długo (pogląd organu odwoławczego). Zdaniem Sądu z przedstawionymi przez organy obu instancji stanowiskami nie można się zgodzić. Zgodnie z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn. Dz.U.2021.510), organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Z treści powołanego przepisu wynika więc, że do wymeldowania wymagane jest jedynie opuszczenie miejsca pobytu stałego i niedopełnienie obowiązku wymeldowania. Słusznie wskazały organy, że opuszczenie miejsca pobytu stałego musi mieć charakter dobrowolny i trwały. Jednak przyczyny opuszczenia lokalu, a w szczególności ustalenia dotyczące dobrowolności tego działania, nie są przesądzające w każdej sprawie o wymeldowanie. Na równi bowiem z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana (np. nakaz eksmisji, odbywanie kary pozbawienia wolności, nakaz opuszczenia lokalu, zakaz zbliżania się do członków rodziny). Innymi słowy, chodzi tu o te wszystkie sytuacje, gdy opuszczenie miejsca pobytu stałego jest wynikiem wykonania prawomocnych wyroków sądów powszechnych bądź orzeczeń właściwych organów administracji publicznej. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje w tej sytuacji chęć strony do ponownego zamieszkania w dotychczasowym miejscu zameldowania (por. wyroki: NSA z: 12 marca 2020 r., II OSK 234/19, z 23 kwietnia 2020 r., sygn. II OSK 1739/19, z 17 października 2019 r. sygn. II OSK 2418/18, dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd rozpoznający niniejszą skargę w pełni podziela pogląd reprezentowany w powołanych orzeczeniach. Reasumując, jedynie opuszczenie lokalu będące efektem bezprawnego działania i zachowania osób trzecich, może podważać zaistnienie przesłanki dobrowolności. Tymczasem nie było w sprawie kwestionowane, że M.S. został zatrzymany 6 kwietnia 2020 r. przez Policję w domu w D., ul. Ł. 8, gdyż znajdował się pod wpływem alkoholu i był agresywny. Początkowo przebywał w areszcie śledczym, a po umorzeniu wobec niego postępowania karnego o czyn z art. 207 § 1, w zbiegu z art. 157 § 2 w związku z art. 11 § 2 i art. 190 § 1 kk, Sąd Rejonowy w Końskich orzekł postanowieniem z 4 września 2020 r. o zastosowaniu wobec niego środka zabezpieczającego w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym. Nie ulega więc wątpliwości, że w tym przypadku zmiana miejsca pobytu nie wymaga dobrowolnego opuszczenia miejsca zamieszkania, gdyż tego rodzaju zmianie miejsca zamieszkania nie towarzyszy dobrowolność. Idąc dalej, brak dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego nie oznacza przeszkody do wymeldowania, gdy opuszczenie lokalu jest spowodowane legalnym działaniem opartym na orzeczeniu sądowym. Zatem powołana przez organ I instancji okoliczność braku dobrowolności w opuszczeniu lokalu, nie może przesądzać o braku podstaw do wymeldowania. Utrzymywanie w takiej sytuacji zameldowania uczestnika sprawiałoby, że w ewidencji ludności istniałby wpis niezgodny ze stanem faktycznym, co prowadziłoby do utrzymywania fikcji meldunkowej, która jest sprzeczna z celem instytucji zameldowania, a przede wszystkim z jej rejestrowym charakterem. Nie ma racji organ II instancji, że opuszczenie lokalu przez M.S. nie ma cechy trwałości, gdyż jego pobyt w zakładzie psychiatrycznym może być krótki. Organ nie zauważa bowiem, że nieokreślenie czasu pobytu w zakładzie psychiatrycznym można rozumieć dwojako: jako pobyt krótki lub jako pobyt długotrwały. Zgodnie z art. 203 § 1 Kodeksu karego wykonawczego kierownik zakładu psychiatrycznego, w którym wykonuje się środek zabezpieczający, nie rzadziej niż co 6 miesięcy przesyła do sądu opinię o stanie zdrowia sprawcy umieszczonego w tym zakładzie i o postępach w leczeniu lub terapii. Opinię taką kierownik zakładu psychiatrycznego obowiązany jest przesłać bezzwłocznie, jeżeli w związku ze zmianą stanu zdrowia sprawcy uzna, że jego dalsze pozostawanie w zakładzie nie jest konieczne. Z powyższej regulacji wynika więc, że regułą jest co najmniej 6 miesięczny okres umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym, a wyjątkiem skrócenie tego pobytu. Dodatkowo uchylenie tego środka zabezpieczającego, może dopiero nastąpić jeżeli Sąd uzna, że dalsze jego stosowanie nie jest już konieczne (art. 93b § 2 kk.). Z powyższego wynika, że faktyczny czas pobytu uczestnika M.S. w zakładzie psychiatrycznym nie był możliwy do ustalenia w dacie rozstrzygania sprawy przez organy obu instancji, jak również może być niemożliwy do ustalenia także w przyszłości. Może więc trwać nieokreślenie długo. Może się więc okazać, że w żadnym momencie postępowania nie byłoby możliwości definitywnego stwierdzenia, że nie ma możliwości powrotu uczestnika do spornego lokalu, a więc i dokonania wymeldowania. Dlatego sugestia zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że "nie ma przeszkód do ponownego rozstrzygnięcia sprawy w sytuacji, gdy nie będzie ulegać zmianie i nie będzie możliwości powrotu uczestnika do spornego lokalu", nie daje realnej możliwości uwzględnienia takiego późniejszego wniosku o wymeldowanie, jaki został złożony w niniejszej sprawie. Organ bowiem będzie mógł ponownie powołać się na taką samą argumentację, co w niniejszej sprawie. Z drugiej strony natomiast dopuszczenie możliwości wymeldowania w okolicznościach takich, jak w niniejszej sprawie, nie będzie jakimkolwiek zagrożeniem dla interesu prawnego uczestnika, będącego współwłaścicielem przedmiotowego lokalu. Należy bowiem przypomnieć, że wyłącznie ewidencyjny i rejestrowy charakter zameldowania i wymeldowania z miejsca pobytu stałego ma takie znaczenie, że w żaden sposób nie dotyczy, ani nie niweczy praw rzeczowych bądź obligacyjnych do określonego lokalu. Tych ostatnich należy dochodzić w postępowaniu przed sądem powszechnym. Postępowanie o wymeldowanie ma na celu jedynie doprowadzenie do zgodności ewidencji z rzeczywistym stanem rzeczy. Decyzja o zameldowaniu nie daje żadnych praw do lokalu ani też takich praw, jeśli strona je ma, nie pozbawia (np. prawa własności czy prawa użytkowania). Jeśli więc uczestnik ponownie zamieszka w przedmiotowym lokalu, to nie będzie przeszkód, aby ponownie się w nim zameldował. W takich okolicznościach należy stwierdzić, że przesłanka trwałości opuszczenia przez uczestnika M.S. miejsca pobytu stałego, została przez organ II instancji wadliwie oceniona. Nieokreślenie czasu umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym nie może oznaczać, że strona wnioskująca o wymeldowanie, będzie co 6 miesięcy składać wnioski w tym przedmiocie, a organ będzie wtedy oceniał, czy przesłanka trwałości już się ziściła. Trudno też oczekiwać, a to zdaje się wynikać z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, żeby strona oczekiwała ewentualnej zmiany stanu zdrowia sprawcy i dopiero wtedy składała wniosek o wymeldowanie. Wobec powyższego stwierdzić należy, że organy obu instancji uznając w świetle prawidłowo dokonanych ustaleń faktycznych, że opuszczenie przez M.S. lokalu położonego w miejscowości D., ul. Ł. 8 nie miało charakteru dobrowolnego i trwałego, dopuściły się naruszenia art. 35 ustawy o ewidencji ludności, co skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej "p.p.s.a." oraz w oparciu o art. 135 p.p.s.a. uchylenia decyzji organu I instancji. Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji wyda stosowne rozstrzygnięcie mając na względzie wszystkie przedstawione wyżej uwagi i eliminując dotychczasowe naruszenia prawa. Z uwagi na podjęte rozstrzygnięcie Sąd uznał za zbędne przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów (art. 106 ust. 3 p.p.s.a.), o co wnosiła skarżąca. W punkcie II wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Sąd zasądził od organu na rzecz skarżącej 597 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Na zasądzone koszty składa się uiszczony przez stronę skarżącą wpis od skargi (100 zł) i koszty zastępstwa procesowego (497 zł, wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa), obliczone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2015.1800 ze zm.).