I FZ 2/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 czerwca 2021 r. sygn. akt I SAB/Gd 2/21 odrzucające skargę J. H. na bezczynność Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku polegającą na braku ponownego rozpoznania sprawy po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 1048/19 w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia oddalić zażalenie. Sylwester Marciniak Sędzia NSA I FZ 2/22 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 czerwca 2021 r., sygn. akt I SAB/Gd 2/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: sąd pierwszej instancji) odrzucił skargę J. H. (dalej: skarżący) na bezczynność Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej: organ podatkowy) polegającą na braku ponownego rozpoznania sprawy po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 1048/19, w przedmiocie podatku akcyzowego. W uzasadnieniu postanowienia sąd wskazał, że na mocy zarządzenia z dnia 6 maja 2021 r. skarżący został wezwany do nadesłania dowodu wniesienia ponaglenia do właściwego organu na niezałatwienie sprawy w terminie przez organ podatkowy, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wniósł o uszczegółowienie informacji dotyczących wniesionego ponaglenia oraz o przedłużenie terminu do uzupełnienia braku do czasu uzyskania wskazanych informacji. Powołując się na art. 52 § 1 i 2 oraz art. 53 § 2b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.), a także na art. 37 § 1-3 oraz art. 63 ustawy z dnia 14 czerwca 1980 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) sąd pierwszej instancji wskazał, że z przepisów tych wynika obowiązek wniesienia ponaglenia, a dopiero następnie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Według sądu ponaglenie jest warunkiem formalnym skargi, a jego brak powoduje konieczność odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2020 r., I OZ 33/20) Sąd zaznaczył, że skarżący, mimo wezwania sądu, które jasno precyzowało nałożony na skarżącego obowiązek, nie przedstawił dowodu w postaci pisma stanowiącego ponaglenie, co stanowi warunek formalny dopuszczalności skargi na bezczynność organu. W tym stanie rzeczy, wobec nieuzupełnienia braków formalnych skargi sąd odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 p.p.s.a. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił: 1) błąd w ustaleniach faktycznych przez uznanie, że skarżący nie wniósł ponaglenia, gdyż taka okoliczność nie wynika z akt sprawy i w treści uzasadnienia nie znajduje się żaden materiał dowodowy pozwalający na stwierdzenie, że taka okoliczność faktycznie nie miała miejsca, 2) błąd w ustaleniach faktycznych przez uznanie, że otrzymane przez skarżącego w dniu 17 maja 2021 r. wezwanie było jasne i precyzyjne, gdyż skarżący nie zrozumiał treści tego zobowiązania i wniósł o przedłużenie terminu na jego wykonanie wraz z prośbą o doprecyzowanie, a zatem ocena rzekomej jasności i precyzyjności jest dowolna i w zasadzie oderwana od realiów sprawy, 3) nieprawidłowe zastosowanie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 p.p.s.a. przez odrzucenie skargi, podczas gdy nie było podstaw do odrzucenia skargi. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania i kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podkreślił, że akta sprawy potwierdzają, że nie zrozumiał w pełni wezwania i działając w dobrej wierze wniósł o jego uszczegółowienie i przedłużenie czasu na jego wykonanie do momentu otrzymania odpowiedzi uszczegóławiającej. Według skarżącego sąd powinien był przyjść mu z pomocą w zrozumieniu skomplikowanej procedury, tymczasem odrzucił skargę, twierdząc, że wezwanie było jasne i precyzyjne. Gdyby tak było, skarżący nie musiałby zastanawiać się nad jego treścią i prosić o wyjaśnienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie skarżącego nie może zostać uwzględnione, zaskarżone orzeczenie bowiem mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. W zaskarżonym postanowieniu sąd pierwszej instancji popełnił dwa błędy, żaden z nich nie miał jednak wpływu na zgodność orzeczenia z prawem. Należy w pierwszej kolejności zaznaczyć, że niezrozumiałe jest odwoływanie się przez sąd do przepisów k.p.a. dotyczących ponaglenia. Sprawa dotyczy podatku akcyzowego, a postępowanie podatkowe – w tym instytucja ponaglenia – regulowane jest w Ordynacji podatkowej (por. zwłaszcza art. 141 tej ustawy). Wskazanie błędnych przepisów w tym zakresie nie ma wpływu na rozstrzygnięcie, gdyż art. 53 § 2b p.p.s.a. obejmuje wymóg wniesienia ponaglenia przewidzianego w obu ustawach, jednak niestaranność sądu w tym zakresie należy ocenić negatywnie. Drugim błędem sądu pierwszej instancji było stwierdzenie, że wniesienie ponaglenia stanowi warunek formalny, a brak takiego ponaglenia powoduje odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednak należy odróżnić "braki formalne", o których mowa w tym przepisie od szeroko rozumianych wymogów formalnych, które skarga musi spełnić, by możliwe było jej merytoryczne rozpoznanie. Jednym z warunków dopuszczalności skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest uprzednie wniesienie ponaglenia do właściwego organu. Złożenie ponaglenia wywiera skutek wyczerpania środków zaskarżenia (por. art. 52 § 2 p.p.s.a.) i umożliwia stronie skuteczne wniesienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Zaznaczyć jednak trzeba, że jego złożenie nie jest warunkiem formalnym skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, do którego uzupełnienia strona może zostać wezwana (art. 49 § 1 p.p.s.a.), ale jest warunkiem dopuszczalności tejże skargi. Warunki formalne skargi, w tym skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, wskazane są w art. 46 p.p.s.a. (wymagania formalne dla każdego pisma strony) oraz w art. 57 § 1 p.p.s.a. (dodatkowe wymagania dla pisma będącego skargą). Żaden z tych przepisów nie wskazuje wymogu dołączenia do skargi dowodu wyczerpania środków zaskarżenia. Pozwala to wyprowadzić wniosek, że czym innym są warunki formalne pisma będącego skargą, do których ewentualnego uzupełnienia skarżący winien być wezwany w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi (art. 49 § 1 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.), a czym innym kwestia dopuszczalności skargi. Jedną z przesłanek dopuszczalności skargi jest wyczerpanie środków zaskarżenia, w tym np. uprzednie wniesienie ponaglenia do właściwego organu. Jeżeli w przekazanych do sądu aktach administracyjnych brak jest wcześniej skutecznie złożonego do organu ponaglenia, sąd może oczywiście żądać od skarżącego wyjaśnień w tej kwestii. W żadnym przypadku nie byłoby to jednak wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. obwarowane rygorem z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Gdyby okazało się, że ponaglenie takie nie zostało przed wniesieniem skargi skutecznie złożone, obowiązkiem sądu byłoby wydanie postanowienia o odrzuceniu skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., a nie pkt 3 tego przepisu (por. np. postanowienie NSA z dnia 5 października 2021 r., II OZ 622/21; wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2010 r., I OSK 7/10). Wskazanie jednak błędnej podstawy prawnej w wezwaniu i w zaskarżonym postanowieniu nie może być uznane za istotną wadliwość postanowienia, z akt sprawy nie wynika bowiem, że ponaglenie zostało złożone, a wezwanie do nadesłania dowodu wniesienia ponaglenia nie zostało wykonane. W takiej sytuacji odrzucenie skargi należy uznać za zgodne z prawem, gdyż przesłanka do wydania takiego postanowienia (z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.) została w okolicznościach sprawy spełniona, a samo w sobie błędne uzasadnienie rozstrzygnięcia nie stanowi wystarczającej podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia, jeśli orzeczenie odpowiada prawu (por. art. 184 p.p.s.a. in fine, znajdujący zastosowanie przy rozpoznawaniu zażaleń z uwagi na treść art. 197 § 2 p.p.s.a.). Powyższej konstatacji nie zmieniają wywody zażalenia. Skarżący podnosi, że z akt sprawy nie wynika, że ponaglenie nie zostało złożone, a odpowiedź skarżącego na wezwanie świadczy o tym, że wezwanie to nie było jasne i precyzyjne. Należy w związku z tym wskazać, że z akt sprawy nie wynika, by skarżący wyczerpał konieczne w sprawie środki zaskarżenia, tj. by wniósł ponaglenie. Skarżący nie tylko nie przedłożył sądowi pierwszej instancji dowodu na wniesienie ponaglenia, ale i na obecnym etapie postępowania zaniechał wykazania, że z tego środka prawnego skorzystał. Trudno w takiej sytuacji podzielić jego zarzut, że ustalenie, że ponaglenie nie zostało wniesione, jest bezpodstawne. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela też stanowiska skarżącego, że wezwanie było niezrozumiałe w stopniu uniemożliwiającym jego wykonanie. Dokonując takiej oceny Sąd ma na względzie nie tylko samą treść wezwania, ale całość okoliczności sprawy. Skarżący został w piśmie z dnia 10 maja 2021 r. wezwany do "nadesłania dowodu wniesienia ponaglenia do właściwego organu na niezałatwienie sprawy w terminie przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku". Choć wezwanie zyskałoby na czytelności, gdyby w jego treści znalazło się stwierdzenie, czego dotyczy podnoszona przez skarżącego bezczynność organ podatkowego, tj. wskazanie za skargą, że bezczynność ma polegać na braku ponownego rozpoznania sprawy po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 1048/19, jednak nawet bez takiego stwierdzenia wezwanie powinno być wystarczająco jasne dla skarżącego, gdyż wezwanie zawierało sygnaturę akt sprawy, której dotyczyło, a pod tą samą sygnaturą skarżący otrzymał już tydzień wcześniej korespondencję z sądu, w tym m.in. odpowiedź organu podatkowego na jego skargę, w której to odpowiedzi znalazł się nie tylko opis skargi i jej zarzutów, czy opis dotychczasowego przebiegu postępowania, ale również stanowisko organu, że skarga powinna zostać odrzucona z uwagi na brak wcześniejszego wniesienia ponaglenia. Co więcej, w kontekście treści wezwania, które w ocenie Sądu wystarczająco jasno wskazuje na intencję ustalenia, czy ponaglenie zostało wniesione, odpowiedź skarżącego, który zwrócił się do sądu o uszczegółowienie informacji dotyczących wniesionego ponaglenia "poprzez wskazanie daty i sygnatury pisma" jest niezrozumiała, sąd nie miał bowiem żadnych danych dotyczących ewentualnego ponaglenia, co powinno być dla skarżącego jasne w okolicznościach sprawy. Należy wreszcie zwrócić uwagę na okoliczność znaną Sądowi z urzędu, tj. to, że niniejsza skarga jest jedyną skargą na bezczynność, która w momencie otrzymania przez skarżącego wezwania została przez niego wniesiona do sądu pierwszej instancji, nie ma zatem podstaw do twierdzeń, że treść wezwania mogła u skarżącego wywołać jakiekolwiek wątpliwości co do tego, której sprawy może dotyczyć. Jeśli natomiast chodzi o argument skarżącego, że jego odpowiedź na wezwanie, w której domagał się doprecyzowania wezwania, świadczy o tym, że wezwanie nie było jasne i precyzyjne, należy wskazać, że samo zgłoszenie niezrozumienia wezwania nie może być interpretowane jako rzeczywiste, obiektywne wystąpienie wątpliwości co do treści wezwania. Znamienne jest, że w swym zażaleniu skarżący nie wskazuje, jakie konkretnie wątpliwości wywołało u niego wezwanie, a jedynie ogranicza się do twierdzenia, że jego odpowiedź na wezwanie świadczy o braku jasności wezwania. Naczelny Sąd Administracyjny tego stanowiska nie podziela, treść wezwania wystosowanego do skarżącego była bowiem wystarczająco precyzyjna, by umożliwić skarżącemu wykonanie tego wezwania. W takiej sytuacji niewykonanie wezwania powinno było skutkować odrzuceniem skargi z powodu niewykazania wyczerpania środków zaskarżenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Choć sąd pierwszej instancji błędnie zastosował art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. zamiast art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., samo odrzucenie skargi jest zgodne z prawem, a w konsekwencji, działając na podstawie art. 184 in fine w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie. Sylwester Marciniak Sędzia NSA ----------------------- 5