III OSK 3600/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak Sędziowie: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) Sędzia NSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 2414/19 w sprawie ze skargi K.G. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] sierpnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 2414/19, oddalił skargę K.G. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] sierpnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego. W uzasadnieniu wskazano na następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Wnioskodawca - pismem z dnia 17 kwietnia 2019 r. - zwrócił się do Prezesa Rady Ministrów o przyznanie mu emerytury specjalnej. Wniosek argumentował chęcią rezygnacji z pracy na rzecz sprawowania opieki nad najbliższymi – szczególnie nad wnukiem, którego wychowuje wraz z żoną od urodzenia; chłopiec jest obciążony chorobą FAS (alkoholowy zespół płodowy); przejawia zaburzenia zachowania, zachowania opozycyjno-buntownicze, tiki, napady złości, samookalecza się; ma zdiagnozowaną chorobę serca (wiotkość zastawek przedsionkowo-komorowych). Choroba uniemożliwia farmakologiczne leczenie jego zachowań. Wnuk podczas napadów agresji niszczy przedmioty; bije jego żonę; kilka razy przejawiał także agresję wobec niego. Wnioskodawca zabiera wnuka - celem rozładowania emocji - na basen, rower, gra z nim w piłkę; chłopiec korzysta z terapii psychologicznych lub neuropsychologicznych; ma zindywidualizowaną ścieżkę nauczania. Wnioskodawca podniósł, że jest jedyną osobą, której wnuk stara się słuchać. Wcześniej chłopcem zajmowała się głównie żona wnioskodawcy, jednak jej stan zdrowia uległ i nadal ulega pogorszeniu. Żona potrzebuje wsparcia; ma orzeczony lekki stopień niepełnosprawności na stałe, a swój wniosek motywował troską o życie wnuka; całe życie pracował w Polsce; resztę swojego życia chce poświęcić wnukowi. Wskazał, że wraz z żoną jest odrzucany przez środowisko; napisał: "zostaliśmy z żoną bez pomocy, straciliśmy zdrowie, oszczędności, zostaliśmy z długami i kredytem hipotecznym, ze zniszczeniami w domu jakich dokonuje K. podczas napadów agresji". Z nadesłanej przez wnioskodawcę opinii z dnia 22 lutego 2019 r. - sporządzonej przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej [...] - wynika, że wnioskodawca wraz z żoną stanowi rodzinę zastępczą dla ich wnuka od sierpnia 2008 r.; matka chłopca zostawiła go w szpitalu; natomiast ojciec nie był i nie jest zdolny do samodzielnej opieki nad dzieckiem; rodzina mieszka w domku jednorodzinnym składającym się z 3 pokoi, kuchni i łazienki z toaletą; chłopiec zajmuje oddzielny pokój - wyposażony w odpowiednie meble; mimo że rodzina stara się dbać o mieszkanie to dom wymaga różnego rodzaju prac remontowych; rodzina ma problemy finansowe, które wynikają m.in. z kosztów leczenia wnuka, czy konieczności zapewnienia mu prywatnej opieki psychologicznej; na pogorszenie sytuacji rodziny wpłynął także obowiązek spłat pożyczek zaciąganych na bieżące potrzeby; źródłem utrzymania rodziny są: ‒ wynagrodzenie za pracę wnioskodawcy - jest zatrudniony na umowę o pracę jako kierowca [...]; ‒ renta żony wnioskodawcy; ‒ świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej -1091 zł; ‒ dodatek z tytułu zaliczenia małoletniego do osób niepełnosprawnych - 211 zł; ‒ dodatek wychowawczy - 500 zł; ‒ alimenty zasądzone od ojca chłopca - 300 zł - egzekwowane przez kancelarię komorniczą. ‒ żona wnioskodawcy jest pod opieką ortopedy i neurologa (skręcenie w 2016 r. prawej nogi II stopnia i niedowład prawej ręki w wypadku komunikacyjnym w lutym 2018 r.), endokrynologa (guzki na tarczycy) i onkologa (guzki na węzłach chłonnych); korzysta także z pomocy lekarza laryngologa i otolaryngologa (głuchota), a także psychologa i psychiatry z uwagi na trudności wynikające z opieki nad wnukiem. Z kolei u wnioskodawcy pojawiły się problemy kardiologiczne (migotanie przedsionków); przez dwa najbliższe lata wnuk ma przyznanego rehabilitanta-psychologa ze Stowarzyszenia [...], który pięć dni w tygodniu poświęca mu dwie godziny; chłopiec jest także pod opieką hematologa, kardiologa i neurologa; wnuk akceptuje jedynie kilka produktów spożywczych - z tego powodu będzie diagnozowany w kierunku zespołu ARFID (unikanie/restrykcyjne spożywanie pokarmów); jest także diagnozowany pod kątem występowania u niego choroby Aspergera. Dyrektor MOPS stwierdził, że obecność wnioskodawcy w domu byłaby wsparciem dla jego żony; zapewniłaby rodzinie także więcej czasu na możliwość podjęcia odpowiednich terapii. W dalszej korespondencji wnioskodawca wskazał, że zdiagnozowano u jego wnuka guza w nerce; jego żona zaś po ostatnim pobycie w szpitalu "dostała prawie wstrząsu anafilaktycznego, gdyż okazało się, że jest uczulona"; podkreślił ogromne zmęczenie trudną sytuacją zdrowotną i materialną; wraz z żoną mają dwójkę dzieci, które mają niskie dochody; nie pomagają rodzicom; córka pracuje jako pracownik hali-sprzedawca i zarabia średnio 1809 zł 61 gr netto miesięczne; syn jest mechanikiem pojazdów i za czerwiec 2019 r. otrzymał wynagrodzenie 764 zł 21 gr netto (60% wynagrodzenia to zajęcia komornicze). Nadto wnioskodawca spłaca zaciągnięte kredyty kolejnymi kredytami; obecnie spłaca kredyt hipoteczny (rata na koniec lipca 2019 r. wynosiła 1349 zł 96 gr) i 4 inne kredyty, których spłaty rat kończą się w: 2029 r. (rata 450 zł), w 2023 r. (rata 423 zł), w 2021 r. (raty po 78 zł 88 gr) i w grudniu 2019 r. (raty po 123 zł). MOPS potwierdził, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i niepełnosprawnym wnukiem, dla którego pełnią funkcję spokrewnionej rodziny zastępczej. Wnioskodawca oraz jego żona są osobami przewlekle chorymi i wymagają stałego leczenia; z uwagi na stan zdrowia wnuka rodzina otrzymuje pomoc w formie specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze 40 godzin miesięcznie z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb i ograniczeń chłopca; zakres przyznanych usług obejmuje zapewnienie dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych: rodzinę zwolniono z odpłatności za świadczoną pomoc usługową. Wynagrodzenie wnioskodawcy za pracę w czerwcu 2019 r. wynosiło 2656 zł 12 gr netto; renta socjalna jego żony to 935 zł; rodzina otrzymuje jeszcze dwa zasiłki pielęgnacyjne po 184 zł 42 gr. Dochód tej trzyosobowej rodziny wraz z dodatkami (wychowawczym i z tytułu zaliczenia małoletniego do osób niepełnosprawnych) wynosi 6062 zł 6 gr. Stałe miesięczne wydatki mieszkaniowe określono na ok. 1040 zł; koszt wydatków związanych z chorobą chłopca oszacowano na ok. 1400 zł; w zakresie obciążeń rodziny wymieniono spłatę kredytu w wysokości 1350 zł miesięcznie; Wnioskodawca wraz z żoną są właścicielami domu o powierzchni 44 m2; wykazali także posiadanie działki o powierzchni 718 m oraz samochodu marki Opel Astra z 2003 r. Zdaniem organu całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wskazuje na istnienie szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania wnioskodawcy emerytury specjalnej; nie przesłano żadnych dokumentów, które mogłyby świadczyć o jego wybitnych i niepowtarzalnych zasługach na rzecz kraju i społeczeństwa: nie deprecjonując postawy wnioskodawcy - który chce jak najwięcej czasu poświęcić wnukowi - podkreślono, że postawa ta nie ma waloru jednostkowości. Pełnienia funkcji rodziny zastępczej spokrewnionej, trudnej sytuacji zdrowotnej w rodzinie oraz chęć zajmowania się wnukiem nie można uznać za wyjątkowe; nie wyróżnia to bowiem wnioskodawcy z grona innych rodzin, w których występują wszelkiego rodzaju dysfunkcje; niejednokrotnie rodziny te znajdują się w bardzo trudnych sytuacjach materialnych. Nadto nie spełniono także drugiej z przesłanek mogących uzasadnić przyznanie świadczenia specjalnego: jest nią szczególne zdarzenie losowe; musi być ono zdarzeniem nadzwyczajnym, wyjątkowym. Wobec subiektywnej oceny wnioskodawcy jego sytuacja jest wyjątkowa; jednak pozostawienie dziecka przez jego matkę w szpitalu bezpośrednio po porodzie, ustanowienie wnioskodawcy i jego żony opiekunami prawnymi wnuka oraz stworzenie dla niego rodziny zastępczej spokrewnionej jest niewystarczające do przyznania emerytury specjalnej; nie kwestionuje się trudów wynikających z wychowywania niepełnosprawnego wnuka; wyrażając szacunek dla pracy obojga rodziców zastępczych należy jednak przyjąć, że wskazane okoliczności nie przesądzają o przyznaniu wnioskowanej emerytury. Wnioskodawca jest też w wieku aktywności zawodowej; prawo do emerytury na zasadach ogólnych nabędzie z chwilą osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego. Natomiast dla osób rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem ustanowiono świadczenie pielęgnacyjne; jego kwota podlega corocznej waloryzacji. Świadczenia specjalne nie są świadczeniami "zastępczymi" w przypadku, gdy wnioskodawca nie nabył jeszcze praw emerytalnych lub uważa, że świadczenie pielęgnacyjne jest za niskie. Tak więc trudna sytuacja materialna i zdrowotna bez wykazania przesłanek uzasadniających uznanie sytuacji wnioskodawcy za szczególną - w rozumieniu art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 53 ze zm., dalej jako "ustawa emerytalna") nie daje podstaw do przyznania emerytury specjalnej. Świadczenia specjalne nie mają charakteru socjalnego; ich przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o nie; nawet gdyby potrzeby te były uzasadnione. Prezes Rady Ministrów nie jest uprawniony do przyznawania świadczeń osobom znajdującym się w trudnym położeniu; nie ma do tego ani podstaw, ani instrumentów. Zabezpieczenie potrzeb socjalno- bytowych osób znajdujących się w niedostatku pozostaje w gestii instytucjonalnej pomocy społecznej. Skargę na powyższą decyzję złożył K.G. Z kolei w piśmie z dnia 18 lutego 2020 r. skarżący podkreślił dramatyczną i wciąż pogarszającą się sytuację. Chłopiec był ponownie hospitalizowany. Zdiagnozowano u niego kolejną chorobę, która uniemożliwia normalne funkcjonowanie. Wnioskodawca natomiast musi nadal pracować (najczęściej na nocną zmianę), aby utrzymać rodzinę – w szczególności wnuka, któremu poświęcił swoje życie i zdrowie. Emerytura specjalna pozwoliłaby na choćby częściowe odciążenie wnioskodawcy, który mógłby poświęcić więcej czasu na rehabilitację wnuka. To przełoży się z kolei na poprawienie stanu zdrowia wnioskodawcy oraz jego żony. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Powołanym na wstępie wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu pierwszej instancji trafnie organ skonstatował brak wystąpienia w sprawie przesłanek do przyznania skarżącemu świadczenia specjalnego. W uzasadnieniu skarżonego aktu wskazano wszystkie istotne uwarunkowania formalne i okoliczności faktyczne sprawy. W uzasadnieniu zaskarżanej decyzji prawidłowo wyłożono treść normatywną art. 82 ust. 1 ustawy emerytalnej. Przepis ten nie precyzje kryteriów przyznawania danego świadczenia o charakterze nadzwyczajnym. Oznacza to, że prawodawca nadał upoważnionemu organowi kompetencję do ustalenia kategorii przypadków, w których określone świadczenie należy przyznać. W tych ramach wypracowano stosunkowo konkretne kryteria przyznawania danego świadczenia. Zaakceptowano je także w judykaturze. Na gruncie rozpoznawanej sprawy nie wykazano istotnych przesłanek przemawiających za niezbędnością zmiany przyjętej dotąd praktyki przyznawania tego świadczenia. Nie budzi wątpliwości, że sytuacja życiowa skarżącego oraz jego rodziny - zdrowotna, materialna jak i społeczna - jest w istocie trudna. Nie może to jednak stanowić przesłanki przyznania danego świadczenia. W takim bowiem przypadku - w ramach polskiego systemu prawnego - przewidywana jest w różnych formach pomoc społeczna, z której skarżący może korzystać. To, że pomoc ta nie jest wystarczająca w kontekście artykułowanych przezeń potrzeb nie może być przesłanką dla przyznania świadczenia specjalnego, dotyczącego tylko sytuacji wyjątkowych. Jak wskazał organ, nie ma ono bowiem charakteru wyłącznie uzupełniającej pomocy socjalnej i zasiłków, czy np. świadczenia pielęgnacyjnego. Trafnie więc skonstatował organ, że skarżący nie może być traktowany jako osoba o szczególnych zasługach w kontekście dobra publicznego. Z kolei sytuacja materialna czy zdrowotna w jakiej się znajduje - choć niewątpliwie trudna - nie jest niestety następstwem zdarzenia o szczególnym charakterze uzasadniającym przyznanie emerytury specjalnej. Opieka nad poważnie chorym wnukiem w zastępstwie jego rodziców jest godna uznania, ale nie stanowi w obecnych realiach społecznych sytuacji szczególnej czy tym bardziej nadzwyczajnej. Dotyczy to także okoliczności związanych z problemami zdrowotnymi skarżącego oraz jego żony, poczucia odrzucenia przez środowisko z jakim musi zmagać się rodzina, czy także okoliczności przywoływanych przez pełnomocnika w dodatkowych pismach oraz na etapie rozprawy przed sądem. Sytuacja skarżącego nie wyróżnia go bowiem na tle innych rodzin, w których występują tego typu dysfunkcje i które borykają się z poważnymi problemami, także materialnymi w związku z opieką nad poważnie chorymi dziećmi, wymagającymi nawet ciągłej opieki. Podnoszoną na rozprawie okoliczność prowadzenia przez skarżącego działalności społecznej poprzez udzielanie pomocy zaprzyjaźnionym rodzinom zastępczym oraz współpracę z domem dziecka należy uznać za godną pochwały. Jednak nie stanowi ona wybitnych czy niepowtarzalnych zasług w dziedzinie aktywności społecznej. Wypada odnotować, że zmiana przyjętych dotąd kryteriów przyznawania świadczenia specjalnego - objęcie nim osób ze względu na ich sytuację związaną z wychowaniem i opieką nad dziećmi (własnymi czy przysposobionymi) – oznaczałoby konieczność przyznania tej formy pomocy znacznej grupie osób znajdujących się w sytuacji analogicznej do skarżącego. Chęć wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej dla umożliwienia poświęcenia się opiece nad niepełnosprawnym dzieckiem, gdy opieka taka byłaby niewątpliwie wskazana (tak opinia MOPS), na warunkach korzystniejszych niż przewidziane przez prawodawcę (patrz świadczenie pielęgnacyjne), jest w pełni zrozumiała. Nie może to jednak uzasadniać uzyskania świadczenia specjalnego, w myśl art. 82 ust. 1 ustawy emerytalnej. Organ trafnie też skonstatował, na podstawie prawidłowo dokonanych ustaleń faktycznych, że nie zachodzą przesłanki przyznania skarżącemu emerytury specjalnej. W tym kontekście zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego, zakreślającego możliwości uwzględnienia jego żądania, są chybione. Zasadnie więc odmówiono przyznania żądanego świadczenia. Wbrew zarzutom podniesionym w skardze nie można stwierdzić, że dokonano niewłaściwej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie. Żadne jej istotne okoliczności faktyczne nie są sporne, zaś treść uzasadnienia zaskarżonego aktu wskazuje jednoznacznie przesłanki, jakimi kierował się organ, wydając zaskarżone orzeczenie. Z jego treści nie wynika aby organ pominął jakąkolwiek istotną okoliczność sprawy, czy odnosił się wyłącznie do kwestii sytuacji materialnej skarżącego. Organ miał także na uwadze złą sytuację zdrowotną wnuka skarżącego - w tym ograniczone możliwości jego leczenia i rehabilitacji. Tak więc, mimo że sytuacja życiowa jego rodziny jest bardzo trudna. – nie może on skorzystać ze świadczenia, o które się ubiegał, a kwestionowana przezeń decyzja jest zasadna. W dniu 24 września 2020 r. skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 82 ust. 1 ustawy emerytalnej, poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że sytuacja życiowa, w jakiej znalazł się skarżący, nie stanowi "szczególnego przypadku", o jakim mowa w tym przepisie. Zdaniem skarżącego kasacyjnie nie można zgodzić się z twierdzeniem Sądu, że jego sytuacja nie wyróżnia go na tle innych rodzin zastępczych opiekujących się chorym dzieckiem. Nie zgadza się również z twierdzeniami dotyczącymi pobudek, jakimi kierował się składając wniosek o przyznanie świadczenia specjalnego. Ratio legis art. 82 ustawy emerytalnej polega przede wszystkim na stworzeniu możliwości uhonorowania osób zasłużonych dla społeczeństwa, ale w obecnym brzmieniu, przepis nie odwołuje się wprost do zasług beneficjenta. Oznacza to, że Prezes Rady Ministrów posiada prawo do przyznania świadczeń nie tylko osobom szczególnie zasłużonym, lecz także innym, których sytuacja może zostać zakwalifikowana jako "szczególnie uzasadniony przypadek". Taką osobą jest właśnie skarżący, który zrezygnował całkowicie ze swojego życia, poświęcając i podporządkowując je całkowicie życiu i zdrowiu swojego wnuka, który jest dotknięty wieloma schorzeniami, szczegółowo opisanymi w aktach sprawy. Skarżący nie ma możliwości zaspokojenia potrzeb życiowych opierając się na pomocy społecznej, ponieważ żadna z oferowanych przez państwo pomocy nie jest przydatna w tej właśnie (i dlatego wyjątkowej) sytuacji. Chłopiec nie może przyjmować lekarstw. Oddanie go do placówki opiekuńczej (choć i tak żadna nie chce przyjąć chłopca) oznaczałoby wegetację dziecka, gdyż ze względu na napady agresji dostawałby silne leki uspokajające lub byłby krępowany. Natomiast rehabilitacja jest ograniczona ze względu na brak rehabilitantów mogących i chcących zająć się wnukiem skarżącego. W ostatnim czasie chłopiec prawie nic nie je (spożywa tylko kilka produktów), co przyczynia się do wypadania włosów, utraty zębów i ogólnego osłabienia. Jedynym rozwiązaniem jest przebywanie z chłopcem 24 godziny na dobę i sprawowanie osobistej pieczy nad nim. W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie, podnosząc, że zaskarżone orzeczenie jest zgodne z prawem. Naczelny Sąd Administracyjny zaważył co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną, związany jest jej granicami. Z urzędu bierze pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie żadna z enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zachodzi, stąd NSA rozpoznał skargę kasacyjną w jej granicach. Zarzut skargi kasacyjnej sprowadza się w istocie do zakwestionowania wykładani dokonanej przez Sąd pierwszej instancji art. 82 ust. 1 ustawy emerytalnej, bowiem zdaniem skarżącego kasacyjnie w jego sprawie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa ww. przepisie. Ze stanowiskiem tym nie można się jednak zgodzić. Wskazać bowiem należy na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego zaprezentowane w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 października 2006 r., sygn. P 38/2005. Sąd Konstytucyjny uznał w tym orzeczeniu, że przyznanie świadczenia w trybie art. 82 ust. 1 ustawy emerytalnej nie jest uzależnione od spełnienia określonych wymogów formalnych dotyczących wieku lub stanu zdrowia, jak ma to miejsce w wypadku emerytury lub renty przyznawanej na podstawie tej ustawy lub świadczenia wyjątkowego, przyznawanego przez Prezesa ZUS w trybie art. 83 ustawy. Celem ustanowienia emerytury lub renty przyznawanej przez Prezesa Rady Ministrów na podstawie art. 82 ust. 1 jest bowiem uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom szczególnie zasłużonym, wybitnym itd., a Prezes Rady Ministrów ma prawo w sposób zindywidualizowany określić, czy konkretny przypadek należy uznać za przypadek "szczególnie uzasadniony". Chodzi przy tym o wybitne, indywidualne, niepowtarzalne zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności. Trybunał Konstytucyjny podkreślił ponadto, iż z uwagi na różnorodność, wyjątkowość, a często nieporównywalność tego typu zasług użycie przez ustawodawcę zwrotu niedookreślonego "w szczególnie uzasadnionych wypadkach" jest w pełni uzasadnione. Biorąc pod uwagę powyższe podkreślić należy, że świadczenie specjalne Prezes Rady Ministrów może przyznać tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach, co jak potwierdza dotychczasowe orzecznictwo (w tym powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego) należy wiązać z wybitnymi zasługami na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej czy też politycznej lub z zaistnieniem nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Brana jest oczywiście pod uwagę sytuacja bytowa, jednakże nie może być ona jedyną przesłanką. Każdorazowo okoliczności te winny być badane i oceniane w sposób indywidualny, a omawiana instytucja nie może być stosowana jako powszechna. W konsekwencji, w niniejszej sprawie podzielić należy stanowisko WSA w Warszawie co do tego, iż zaskarżona w sprawie decyzja nie jest dotknięta wadą uzasadniającą jej wyeliminowanie z obrotu prawnego, natomiast wskazane przez skarżącego okoliczności nie wypełniają przesłanek z art. 82 ust. 1 ustawy emerytalnej. W tym stanie rzeczy, skoro nie stwierdzono ani naruszenia przepisów postępowania ani przepisów prawa materialnego, skargę kasacyjną należało na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalić. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi wnoszącemu skargę kasacyjną wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 P.p.s.a.