II GSK 2451/21
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2025-05-22
Skład orzekający: Małgorzata Rysz, Andrzej Skoczylas, Mirosław Trzecki
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy nałożenie dwóch kar pieniężnych za przejazd pojazdem nienormatywnym, jedną na podstawie przepisów Prawa o ruchu drogowym, a drugą na podstawie ustawy o transporcie drogowym, stanowi naruszenie zasady ne bis in idem i czy przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej mają zastosowanie, gdy kwestie te są uregulowane w przepisach odrębnych?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nałożenie dwóch kar pieniężnych za przejazd pojazdem nienormatywnym, mimo że oparte na tych samych okolicznościach faktycznych, nie narusza zasady ne bis in idem, ponieważ przepisy Prawa o ruchu drogowym i ustawy o transporcie drogowym regulują odrębne delikty administracyjne i chronią różne dobra prawne. Ponadto, sąd stwierdził, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej (art. 189f k.p.a.) nie mają zastosowania, gdy kwestie te są uregulowane w przepisach odrębnych (art. 189a § 2 k.p.a.), co ma miejsce w przypadku art. 92c ustawy o transporcie drogowym. Sąd uznał również, że pomiar masy pojazdu przy użyciu jednej pary wag SAW 10C/III, a następnie sumowanie wyników, jest dopuszczalną metodą zgodnie z instrukcją obsługi.Stan faktyczny
W trakcie kontroli drogowej stwierdzono przejazd pojazdem nienormatywnym z przekroczeniem dopuszczalnej masy całkowitej oraz nacisku na oś. Nałożono dwie kary pieniężne: jedną na podstawie Prawa o ruchu drogowym za przejazd bez zezwolenia, a drugą na podstawie ustawy o transporcie drogowym za przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił obie decyzje, uznając naruszenie zasady ne bis in idem oraz nieprawidłowość metody ważenia. Główny Inspektor Transportu Drogowego złożył skargę kasacyjną.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, oddalił skargę C. Sp. z o.o. w B. i zasądził od niej na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego zwrot kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Andrzej Skoczylas (spr.) Sędzia NSA Mirosław Trzecki Protokolant asystent sędziego Maciej Pleban po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Transportu Drogowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 czerwca 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 551/21 w sprawie ze skargi C. Sp. z o.o. w B. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 3 grudnia 2020 r. nr BP.502.100.2020.0155.BL10.10631 w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od C. Sp. z o.o. w B. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego 3825 (trzy tysiące osiemset dwadzieścia pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 czerwca 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 551/21, po rozpoznaniu skargi C. Sp. z o.o. w B. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 3 grudnia 2020 r., w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia, w punkcie 1/ uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 26 marca 2020 r.; a w punkcie 2/ zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
W dniu 21 lutego 2020 r. w Białymstoku na drodze krajowej nr 19 zatrzymano do kontroli dwuosiowy samochód ciężarowy marki [...] o nr rej. [...], którym kierował E. S., wykonując przejazd drogowy z ładunkiem przesyłek spedycyjnych (ładunek podzielny) w imieniu C. Sp. z o.o. w B. Stwierdzono wówczas naruszenie dwóch dopuszczalnych norm: o 3,5 t, tj. o 30,43 % w zakresie nacisku na pojedynczą oś napędową (w miejsce maksymalnej wartości 11 t, wynosiła ona 15 t) oraz o 1,3 t, tj. o 7,22 % w zakresie rzeczywistej masy całkowitej. Do pomiaru użyto pary wag SAW 10C III. Stwierdzono, że skarżący nie posiadał zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym.
W wyniku tych ustaleń Podlaski Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia 26 marca 2020 r. nałożył na stronę karę pieniężną w wysokości 15.000 złotych.
W odwołaniu skarżąca kwestionowała zasadność nałożonej kary wskazując, że w wyniku przeprowadzonej kontroli wszczęto dwa postępowania administracyjne i każde z nich zakończyło się wydaniem decyzji nakładającej karę pieniężną. W ocenie skarżącej takie działanie organu nie mieści się w granicach zasady demokratycznego państwa prawa. Ponadto wskazała, że organ nie przeprowadził drugiego ważenia. Strona wniosła o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania.
Decyzja pierwszoinstancyjna została utrzymana w mocy decyzją Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 3 grudnia 2020 r., w której uzasadnieniu organ poczynił tożsame ustalenia z tymi, które dokonano w toku postępowania prowadzonego w I instancji. Organ odwoławczy ocenił, że użycie wag SAW 10C III do pomiaru masy całkowitej pojazdu nie naruszało prawa, a kierowca prawidłowo pouczony o zasadach przeprowadzenia ważenia nie żądał jego ponowienia. Organ wyjaśnił, że w przypadku stwierdzenia przejazdu pojazdu nienormatywnego bez wymaganego zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym oraz z przekroczeniami w zakresie dopuszczalnej masy całkowitej, długości lub szerokości, wykonywanego przez przewoźnika drogowego w związku z wykonywaniem transportu drogowego, wszczyna się dwa, niezależne postępowania administracyjne, na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 110 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.r.d.) oraz przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2140; powoływanej dalej jako: u.t.d.). Zdaniem organu obie sankcje nie są ze sobą tożsame zarówno ze strony przedmiotowej, jak i podmiotowej.
Na powyższą decyzję C. Sp. z o.o. w B. złożyła skargę do WSA, zarzucając mu naruszenie przepisów prawa procesowego oraz prawa materialnego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Zaskarżonym wyrokiem Sąd I instancji uwzględnił skargę spółki, wskazując w uzasadnieniu, że zaskarżona decyzja naruszała prawo materialne i prawo procesowe w stopniu, który mógł mieć i miał wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.). Jednocześnie, na podstawie art. 135 p.p.s.a., WSA wyeliminował z obrotu prawnego także decyzję Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 26 marca 2020 r.
Na wstępie swoich rozważań Sąd przywołał definicję pojazdu nienormatywnego określoną w art. 2 pkt 35a p.r.d., wskazał, że ruch pojazdu nienormatywnego dozwolony jest pod warunkiem uzyskania zezwolenia odpowiedniej kategorii w myśl art. 64 ust. 1 pkt 1 p.r.d., a także podniósł, że za przejazd pojazdów nienormatywnych po drogach publicznych bez zezwolenia lub niezgodnie z warunkami w nim określonymi nakładana jest kara pieniężna na podstawie art. 140aa ust. 1 p.r.d.
Sąd I instancji stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie procedura ważenia odbyła się za pomocą zalegalizowanych przyrządów pomiarowych, jednakże posługiwanie się specjalistycznym, prawidłowo dobranym sprzętem nie zwalnia organu z dbałości o rzetelne przeprowadzenie czynności pomiarowych, przewidzianych przez producenta. Tylko bowiem takie postępowanie pomiarowe, które spełnia wymagania stawiane przez instrukcję urządzenia sprawia, że deklaracja zgodności (czy świadectwo legalizacji) przyrządu spełnia swoją rolę. W innym przypadku można powziąć wątpliwość co do tego, czy uzyskany wynik jest prawidłowy, a więc czy waga pracuje w warunkach pozwalających na spełnienie poziomu wiarygodności pomiaru gwarantowanego przez ową deklarację.
Zdaniem WSA, organy nie ustrzegły się nieprawidłowości, które poddają w wątpliwość prawidłowość uzyskanych pomiarów z powodu postępowania wbrew instrukcji. Przede wszystkim wprawdzie waga SAW 10C III może być wykorzystywana do ustalenia masy całkowitej pojazdu, ale w przypadku pojazdu dwuosiowego należy w tym celu użyć dwóch par wag, co zostało potwierdzenie jednoznaczną treścią znajdującej się w aktach instrukcji wagi. Tym samym, korzystając tylko z jednej pary wag, organ nie miał fizycznej możliwości uzyskania legalizowanego pomiaru masy pojazdu skarżącej. Taki pomiar nie gwarantuje prawidłowości wyniku, a zatem nie może stanowić podstawy nałożenia kary pieniężnej w przypadku stwierdzenia przekroczenia limitu, o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2016 r., poz. 2022 ze zm.). WSA uznał, że nie ma żadnych podstaw do innej oceny w tym zakresie, gdyż producent wypowiedział się w tej kwestii klarownie.
Zdaniem Sądu I instancji, na uwzględnienie zasługiwał zarzut dotyczący podwójnego ukarania i braku rozważenia przez organ możliwości zastosowania art. 189f § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256; powoływanej dalej jako: k.p.a.). WSA stwierdził, że w sprawie doszło do sprzecznego z zasadą proporcjonalności oraz zakazem podwójnego karania nałożenia na skarżącą dwóch kar w oparciu o te same okoliczności faktyczne, bowiem została ona już ukarana karą pieniężną w wysokości 2600 zł za to samo naruszenie w postaci przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu, ujawnionego podczas kontroli drogowej w dniu 21 lutego 2020 r. Sąd za nieprzekonującą uznał argumentację organu, iż problem dwukrotnego karania za ten sam czyn nie zachodzi, albowiem podstawą do wszczęcia postępowania, a następnie nałożenia kary pieniężnej w niniejszej sprawie były przepisy różnych aktów prawnych, a ponadto dwie analizowane sankcje nie są ze sobą tożsame zarówno ze strony przedmiotowej jak i podmiotowej. Zdaniem WSA, nastąpiło nieuzasadnione niezastosowanie art. 189f § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż w przedmiotowej sprawie występuje tożsamość (identyczność) zachowania będącego przedmiotem postępowania zakończonego decyzją wydaną na podstawie przepisów p.r.d. i postępowania zakończonego decyzją wydaną na podstawie u.t.d. Zachowanie to polegało na przekroczeniu dopuszczalnej normy w zakresie dopuszczalnej masy całkowitej samochodu ciężarowego. Sąd wskazał, że nie można także zakwestionować identyczności podmiotowej strony, bo w przypadku każdej z wydanych decyzji jest nią C. Sp. z o.o. w B., przedsiębiorca wykonujący zarobkowo transport drogowy. W ocenie WSA, uprzednie ukaranie bezsprzecznie nosi walor prawomocności, a zatem należało zastosować art. 189f § 1 k.p.a., gdyż wystąpienie przesłanki odstąpienia od nałożenia kary ma w tym przypadku pierwszeństwo wobec znajdowania się w obrocie prawomocnej decyzji GITD z 9 lipca 2020 r.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Główny Inspektor Transportu Drogowego, zaskarżając orzeczenie w całości oraz wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1. obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 140aa ust. 1 i ust. 3 pkt 1 w zw. z art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c) p.r.d. oraz w zw. z Ip. 7 załącznika nr 1 do p.r.d. oraz art. 92a ust. 1 i ust. 7 pkt 2 u.t.d. w zw. z Ip. 10.2 pkt 2 załącznika 3 do u.t.d. poprzez błędne przyjęcie, że wymierzenie kary w drodze odrębnych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustaw p.r.d. i u.t.d. stanowi podwójne karanie za to samo naruszenie w sytuacji, gdy Ip. 10.2 pkt 2 załącznika nr 3 do u.t.d. sankcjonuje przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej, a art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c) p.r.d. sankcjonuje przejazd pojazdu nienormatywnego bez zezwolenia kategorii VII, przy czym konieczność uzyskania tego zezwolenia nie zawsze jest determinowana przekroczeniem dopuszczalnej masy całkowitej, a może wynikać z przekroczenia dopuszczalnego nacisku na osie, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie (przekroczenie nacisku pojedynczej osi), co w konsekwencji wyklucza przyjęcie, że nałożenie kar na podstawie wskazanych przepisów stanowi podwójne karanie za to samo zachowanie;
2. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w związku z art. 189f § 1 pkt 2 i art. 189a § 2 pkt 2 k.p.a. oraz art. 140aa ust. 4 p.r.d. i art. 92b i 92c u.t.d., przejawiające się w błędnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że organy powinny w rozpatrywanej sprawie na podstawie art. 189f § 1 pkt 2 k.p.a. odstąpić od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, podczas gdy przepis art. 189a § 2 pkt 2 k.p.a. wprost wyłącza stosowanie całego działu IVa k.p.a. w sytuacji uregulowania w odrębnych przepisach przesłanek odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej lub udzielenia pouczenia, zaś przepisy ustawy o transporcie drogowym oraz przepisy prawa o ruchu drogowym przewidują odrębne regulacje w tym zakresie;
3. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez pominięcie przez Sąd I instancji zawartej w uzasadnieniu decyzji oceny organu, co do braku podstaw zastosowania w sprawie art. 189f § 1 pkt 2 k.p.a.;
4. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie przez Sąd I instancji, że wyniki dokonanych pomiarów są wątpliwe na skutek wykonania ich za pomocą jednej pary wag SAW 10C/III przy wyznaczeniu masy całkowitej pojazdu, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, że korzystając tylko z jednej pary wag organ nie miał fizycznej możliwości uzyskania legalizowanego pomiaru masy pojazdu, podczas gdy z instrukcji obsługi wag jednoznacznie wynika, że masę całkowitą pojazdu można wyznaczyć poprzez zsumowanie wyników ważenia nacisków poszczególnych osi;
5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak możliwości jednoznacznego ustalenia przesłanek jakimi kierował się Sąd I instancji uchylając zaskarżoną decyzję i decyzję organu I instancji, wskazując na brak możliwości ustalenia wiarygodnego pomiaru masy całkowitej pojazdu poprzez zsumowanie wyników nacisków osi, w sytuacji ogólnego odniesienia się do instrukcji obsługi wag i braku wskazania, które dyspozycje instrukcji doprowadziły do takiego stanowiska.
Argumentację na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej
przedstawiono w jej uzasadnieniu.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca spółka wniosła o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postepowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej, w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Istota sporu prawnego w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym, przekraczającym dopuszczalną masę całkowitą o 1,3 t (tj. o 7,22 %) oraz o 3,5 t, tj. o 30,43 % w zakresie nacisku na pojedynczą oś napędową (w miejsce maksymalnej wartości 11 t, wynosiła ona 15 t), stwierdził, że kontrolowana decyzja nie jest zgodna z prawem, co uzasadniało jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a.
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku – najogólniej rzecz ujmując – wynika, że nakładając na stronę karę pieniężną za przypisane jej naruszenie, organ administracji publicznej nie uwzględnił ani też nie rozważył znaczenia konsekwencji wynikających z art. 189f § 1 pkt 2 k.p.a. i to w sytuacji, gdy – jak podniósł Sąd pierwszej instancji – w związku z kontrolą drogową przeprowadzoną w dniu 21 lutego 2020 r., stanowiącą podstawę wszczęcia postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, wobec skarżącej w związku z tym samym zachowaniem zostało również wszczęte postępowanie w sprawie naruszenia przepisów ustawy o transporcie drogowym.
Przestępując do oceny zasadności zarzutów kasacyjnych Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że problem prawny, który wystąpił w niniejszej sprawie, stanowił już przedmiot analizy i oceny w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. wyrok NSA z 12 lutego 2025 r., sygn. akt II GSK 1777/21; wyrok NSA z 28 stycznia 2025 r., sygn. akt II GSK 1601/21; wyrok NSA z 23 kwietnia 2024 r., sygn. akt II GSK 109/21 publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela i uznaje za własne zasadnicze motywy wskazanych wyżej rozstrzygnięć, a zatem zasadne jest ich przywołanie.
Za uzasadniony należało wobec tego uznać zarzut z pkt 2 petitum skargi kasacyjnej, a mianowicie zarzut, na gruncie którego skarżący kasacyjnie organ podważa prawidłowość podejścia Sądu pierwszej instancji do rozumienia, a w konsekwencji zastosowania w rozpatrywanej sprawie przepisów art. 189a § 2 pkt 2 i art. 189f § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 140aa ust. 4 p.r.d., a także art. 92b i art. 92c u.t.d.
Odnosząc się do tak przedstawionego zarzutu stwierdzić trzeba, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 189f § 1 pkt 2 k.p.a., na gruncie którego oraz na warunkach nim określonych została ustanowiona instytucja odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej.
Jakkolwiek z systematyki wewnętrznej ustawy Kodeks postępowania administracyjnego wynika, że przywołany przepis prawa usytuowany został w jej Dziale IVa "Administracyjne kary pieniężne", to jednak trzeba stwierdzić, że z tego właśnie powodu wykładnia art. 189f § 1 k.p.a. nie może pomijać potrzeby odwołania się do argumentu z jego wykładni systemowej. Zwłaszcza, że zakres stosowania przepisów tego działu wymienionej ustawy wyznacza jej art. 189a. Stanowiąc w § 1, że w sprawach nakładania lub wymierzania administracyjnej kary pieniężnej lub udzielania ulg w jej wykonaniu stosuje się przepisy niniejszego działu, w § 2 stanowi jednocześnie, że w przypadku uregulowania w przepisach odrębnych: 1) przesłanek wymiaru administracyjnej kary pieniężnej, 2) odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej lub udzielenia pouczenia, 3) terminów przedawnienia nakładania administracyjnej kary pieniężnej, 4) terminów przedawnienia egzekucji administracyjnej kary pieniężnej, 5) odsetek od zaległej administracyjnej kary pieniężnej, 6) udzielania ulg w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej - przepisów wymienionego działu w tym zakresie nie stosuje się.
Z przywołanej regulacji, abstrahując od § 3 art. 189a k.p.a., który wyłącza stosowanie przepisów wymienionego działu ustawy z określonych nim powodów, innych jeszcze, niż wymienione powyżej, jednoznacznie wynika, że uregulowanie w przepisach odrębnych zagadnień wymienionych § 2 jest wystarczające dla przyjęcia, że przepisy tego działu nie mają zastosowania. Nie jest przy tym konieczne, aby przepisy odrębne regulowały te zagadnienia w zakresie, w jakim są one uregulowane w przepisach Działu IVa, a mianowicie, aby zakres normowania przepisów odrębnych pokrywał się z zakresem normowania określonym w przepisach wymienionego działu, co oznacza, że jeżeli zakres normowania zagadnienia prawnego określonego w § 2 w przepisach odrębnych jest węższy lub szerszy od zakresu normowania tego samego zagadnienia w przepisach Działu IVa lub przepisy odrębne regulują je w sposób identyczny, podobny lub zbliżony albo odmienny, to dany przepis Działu IVa nie ma zastosowania (por. A. Wróbel, art. 189a k.p.a., t. 7, [w:] Komentarz aktualizowany do ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, LEX/el. 2021).
Uwzględniając powyższe trzeba więc stwierdzić, że stanowisko Sądu pierwszej instancji odnośnie do potrzeby rozważenia oraz uwzględnienia w rozpatrywanej sprawie znaczenia konsekwencji mających wynikać z art. 189f § 1 pkt 2 k.p.a. nie może być uznane za prawidłowe, podobnie jak i osadzona na jego gruncie ocena o wydaniu zaskarżonej decyzji z naruszeniem tego przepisu prawa przez jego niezastosowanie.
W rozpatrywanej sprawie nie zaktualizowały się bowiem określone w art. 189a § 2 k.p.a. przesłanki stosowania instytucji, o której mowa w art. 189f k.p.a.
Z przepisów odrębnych w rozumieniu art. 189a § 2 k.p.a. in fine, a mianowicie z art. 92c u.t.d. wynika, że nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli: 1) okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z tym przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło na skutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć, lub 2) za stwierdzone naruszenie na podmiot wykonujący przewozy została nałożona kara przez inny uprawniony organ, lub 3) od dnia ujawnienia naruszenia upłynął okres ponad 2 lat.
Jeżeli z przywołanego przepisu wynika, że w warunkach nim określonych nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, to za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że jako przepis odrębny w relacji do przepisów Działu IVa k.p.a. reguluje on zagadnienie, o którym mowa w art. 189a § 2 pkt 2 w związku z art. 189f k.p.a. Konsekwencją jego zastosowania jest bowiem to, podobnie jak w odniesieniu do art. 140aa ust. 1 p.r.d., albowiem istota zawartej w nim regulacji jest tożsama, że w sytuacji zaistnienia naruszenia penalizowanego administracyjną karą pieniężną oraz zaktualizowania się jednej z określonych nim przesłanek wyłączenia odpowiedzialności podmiotu wykonującego przewóz drogowy, na przewoźnika tego nie jest nakładana kara pieniężna, albowiem nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia tej kary, a postępowanie wszczęte podlega umarzeniu.
Stosowanie art. 92c u.t.d. w praktycznym wymiarze ma więc w istocie rzeczy ten sam skutek, co zastosowanie instytucji odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, o której mowa w art. 189a § 2 pkt 2 w związku z art. 189f k.p.a., albowiem za zaistniałe i ujawnione naruszenie prawa, kara ta nie jest nakładana, a dla przyjęcia, że przepisy Działu IVa k.p.a. nie mają zastosowania istotne znaczenie ma to, aby zagadnienie, o którym mowa w § 2 art. 189 k.p.a. zostało uregulowane w przepisach odrębnych i nie jest przy tym istotne, że zakres normowania zagadnienia określonego w § 2 w przepisach odrębnych jest węższy lub szerszy od zakresu normowania tego samego zagadnienia w przepisach Działu IVa lub, czy przepisy odrębne regulują to zagadnienie w sposób identyczny, podobny lub zbliżony albo odmienny.
Z wszystkich przedstawionych powodów omawiany zarzut kasacyjny należało więc uznać za usprawiedliwiony.
W konsekwencji, za uzasadniony należało również uznać zarzut z pkt 1 petitum skargi kasacyjnej, na gruncie którego skarżący kasacyjnie organ podważa prawidłowość stanowiska Sądu pierwszej instancji w zakresie, w jakim wynika z niego, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem zasady ne bis in idem.
Podejścia Sądu pierwszej instancji do spornej w sprawie kwestii, a mianowicie braku możliwości nałożenia administracyjnej kary pieniężnej za ujawnione w trakcie kontroli naruszenie na podstawie art. 140aa ust. 1 p.r.d. oraz odrębnie, za naruszenie na podstawie ustawy o transporcie drogowym, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie jest prawidłowe.
W korespondencji do przedstawionego powyżej rozumienia art. 189a § 2 k.p.a., w świetle którego przepis art. 189f k.p.a. nie miał zastosowania w rozpatrywanej sprawie, trzeba również podnieść, że jakkolwiek stany faktyczne spraw, w których nałożono na stronę skarżącą kary pieniężne były zbliżone (nie zaś takie same), to jednak przypisane stronie naruszenia podlegały ocenie na podstawie reżimów dwóch różnych ustaw, które znamiona penalizowanych na ich gruncie deliktów opisują jednak w sposób, który powoduje, że w ich świetle naruszenia te – a więc innymi słowy, stanowiące źródło tych naruszeń zachowania, których nie sposób jest przy tym utożsamiać z samą kontrolą drogową, jako zdarzeniem – nie są w sensie ontologicznym, ani też w sensie prawnym jednorodne, o czym trzeba wnioskować również na podstawie przedmiotów regulacji ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz ustawy o transporcie drogowym. Przedmiotem regulacji pierwszej z nich są: zasady ruchu na drogach publicznych, w strefach zamieszkania oraz w strefach ruchu; zasady i warunki dopuszczenia pojazdów do tego ruchu, a także działalność właściwych organów i podmiotów w tym zakresie; wymagania w stosunku do innych uczestników ruchu niż kierujący pojazdami; zasady i warunki kontroli ruchu drogowego; drugiej zaś, między innymi, zasady podejmowania i wykonywania krajowego transportu drogowego oraz międzynarodowego transportu drogowego.
Odrębne, a co za tym idzie różne zakresy normowania tych ustaw nie mogą pozostawać bez wpływu na wniosek, że ustawy te realizują odrębne cele oraz chronią inne dobra i interesy prawne. Podczas, gdy na gruncie pierwszej z nich, administracyjna kara pieniężna – której wysokość, jest determinowana kategorią zezwolenia, którym nie legitymuje się podmiot wykonujący przejazd – jest nakładana za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1 lub niezgodnie z warunkami określonymi dla tego zezwolenia, to na gruncie drugiej z tych ustaw, karze tej podlega wykonywanie przewozu drogowego lub innych czynności związanych z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego. Za uzasadniony trzeba więc uznać wniosek, że delikt administracyjny przypisany stronie skarżącej w rozpatrywanej sprawie nie był tożsamy deliktowi przypisanemu jej na podstawie ustawy Prawo o ruchu drogowym, a co za tym idzie, że nie były to również zachowania tożsame, a więc innymi słowy, że nie było to jedno i to samo zachowanie, z powodu którego stronie zostały przypisane dwa delikty podlegające karze administracyjnej na podstawie ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz na podstawie ustawy o transporcie drogowym.
Dodatkowo w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadny jest także podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a., zasadnie bowiem zarzucił skarżący kasacyjny organ błędne przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że pomiary masy brutto pojazdu przy użyciu jednej pary wag były przeprowadzone nieprawidłowo, jak również zasadnie wskazał organ na błędne przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że pomiar nacisku osi napędowej przy wykorzystaniu jednej pary wag był przeprowadzony nieprawidłowo, gdyż nie były zgodne z Instrukcją obsługi użytych wag.
Podkreślenia wymaga, że w dotychczasowym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się już do analogicznych w istocie zarzutów skargi kasacyjnej w zbliżonych stanach faktycznych spraw dotyczących pomiarów przy użyciu wag SAW 10C/III (por. np. wyrok NSA z 11 grudnia 2024, sygn. akt II GSK 1169/21; wyrok NSA z 2 lutego 2024 r., sygn. akt II GSK 1282/20; wyrok NSA z 21 lutego 2023 r., II GSK 1536/19 publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceny przedstawione w uzasadnieniach wskazanych powyżej wyroków NSA, skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, a zatem uznał za zasadne odwołanie się do motywów przywołanych rozstrzygnięć.
Należy zauważyć, iż Sąd pierwszej instancji odwołał się do treści Instrukcji jedynie bardzo ogólnie, wskazał mianowicie tylko, że metoda ważenia masy całkowitej przy użyciu jednej pary wag nie może dotyczyć pojazdu dwuosiowego, bowiem w tym przypadku należało użyć dwóch par wag, co wprost wynika z Instrukcji obsługi użytych wag.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego treść znajdującej się w aktach sprawy Instrukcji Obsługi Wagi dotyczącej użytych w niniejszej sprawie wag SAW 10C/III przeczy przyjętemu przez Sąd pierwszej instancji poglądowi, wskazuje bowiem na to, że metoda ważenia oś po osi przy użyciu jednej pary tych wag, a następnie sumowanie wyników, może mieć zastosowanie także do pojazdów wieloosiowych. Taka metoda ważenia jest dopuszczona przez Instrukcję Obsługi SAW Seria III, a także w Świadectwie Homologacji dołączonym do tych wag. Analizując treść Instrukcji Obsługi Wag SAW Seria III (znajdującej się w aktach sprawy), nie można odczytywać pojedynczych jej fragmentów w oderwaniu od jej całości. Nie jest bowiem prawidłowe skoncentrowanie się wyłącznie na treści jednego punktu tej Instrukcji i pominięcie pozostałej treści Instrukcji, pozostającej z nim w nierozerwalnym związku.
Zasadnie zarzucono w skardze kasacyjnej, że znajdujący się w Instrukcji obsługi wag punkt 6.3.1 wskazuje na dopuszczenie przez producenta tych wag sumowania wyników ważenia poszczególnych (pojedynczych) osi, co daje możliwość obliczenia masy całkowitej pojazdu przy ważeniu jedną parą wag. Z treści Instrukcji wynika wyraźnie, że "Sumując wyniki ważenia poszczególnych (pojedynczych) osi można obliczyć Masę Całkowitą Pojazdu (Masa Brutto)". Informacja ta, znajdująca się na dole strony, pod rysunkiem, dotyczy wszystkich przedstawionych na rysunku układów, a więc również pojazdów wieloosiowych. Ważenie tą metodą pojazdów o większej ilości osi jest zatem możliwe. Potwierdza to również treść punktu 7.2.6. i 7.2.7. tej Instrukcji, który mówi o powtarzaniu czynności ważenia zgodnie z wybranym układem pomiarowym i podsumowaniu wyników w celu ustalenia masy całkowitej pojazdu w zestawieniu z punktem 1.4.2, gdzie jest mowa o tym, że masa brutto to "całkowite obciążenie osi ustalone w pojedynczym ważeniu lub suma wyników ważenia poszczególnych, pojedynczych osi, wykonanych kolejno dla danego pojazdu". Treść przytoczonych punktów Instrukcji wskazuje na to, że autor Instrukcji, czyli producent, podając, w jaki sposób należy posługiwać się wagą by uzyskane wyniki ważenia były prawidłowe, brał pod uwagę możliwość ważenia pojazdów wieloosiowych jedną parą wag i sumowania potem wyników oś po osi. Wniosek ten potwierdzają także punkty 6.3.2 i 6.3.3 Instrukcji, w których doprecyzowano zasady ważenia oś po osi. Nieprawidłowe było zatem ograniczenie się przez Sąd tylko do jednego twierdzenia zawartego w Instrukcji wag a pominięcie pozostałej treści Instrukcji.
Biorąc zatem pod uwagę całą treść tej Instrukcji, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma wątpliwości, że producent dopuścił taką technikę ważenia masy całkowitej jaką zastosowano w tej sprawie, czyli ważenie pojazdu wieloosiowego jedną parą połączonych wag oś po osi i następnie zsumowanie wyników. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd przyjmowany w orzecznictwie w odniesieniu do wag SAW 10 C/III dopuszczający taką możliwość (por. wyroki NSA z dnia 21 lutego 2023 r., sygn. akt II GSK 1290/19; sygn. akt II GSK 1144/19 oraz wyrok NSA z dnia 9 listopada 2023 r., sygn. akt II GSK 2263/22 publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W związku z powyższym w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie również wskazuje organ, iż sumując naciski osi pojazdu uzyskuje się także wynik dający podstawę do ustalenia nacisku osi wielokrotnej. Powyższe oznacza, że uzyskane w trakcie kontroli drogowej wyniki nacisku osi napędowej oraz ustalony w opisany wyżej sposób pomiar masy całkowitej pojazdu były prawidłowe i biorąc pod uwagę prawidłowo ustalone wartości dawały podstawę do zastosowania regulacji prawnych skutkujących wymierzeniem kary pieniężnej za wykonywanie przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii VII. Tak więc w ocenie NSA, Sąd pierwszej instancji nie miał podstaw, by zarzucić organowi nienależyte ustalenie stanu faktycznego w tej sprawie.
Mając na uwadze, że skarga kasacyjnie zasadnie, a co za tym idzie skutecznie, podważyła zgodność z prawem zaskarżonego wyroku, wyrok ten podlegał uchyleniu, co jednocześnie, wobec dostatecznego wyjaśnienia sprawy oraz istoty spornej w niej kwestii, uzasadniało wniosek o zaktualizowaniu się określonych przepisem art. 188 p.p.s.a. przesłanek rozpoznania skargi strony na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej. W świetle wszystkich przedstawionych argumentów skarga ta, jako niezasadna, podlegała oddaleniu.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 p.p.s.a w związku z art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.), zasądzając od skarżącej spółki na rzecz organu 3825 zł, przy czym na kwotę tę składają się: równowartość wpisu od skargi kasacyjnej (225 zł) oraz wynagrodzenie dla pełnomocnika, który nie prowadził sprawy przed Sądem I instancji, za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (3600 zł).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło