IV SA/Wa 230/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Wykowski Sędziowie: Sędzia WSA Monika Barszcz Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. G. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...], wydaną na podstawie art 138 § 1 pkt 1 k.p.a.. w zw. z art. 5 ust 1 i art 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 319 z późn. zm., zwana dalej ustawą o działaczach opozycji), po rozpatrzeniu wniosku W. E. G. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] października 2020 r., nr [...], o odmowie potwierdzenia, że W. E. G. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji. W uzasadnieniu podano, iż w dniu [...] czerwca 2020 r. wpłynął wniosek W. E. G. o wydanie decyzji w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. W wyniku przeprowadzonej kwerendy archiwalnej odnaleziono dokumenty i w związku z tym poinformowano wnioskodawcę o przysługujących mu uprawnieniach z art. 10 k.p.a.. Strona zapoznała się z aktami sprawy, złożyła pisma, w których wskazała, ze nigdzie nie figuruje jako współpracownik SB. Organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 4 ustawy o działaczach opozycji status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: 1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 4 czerwca 1989 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, 2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji przez dokumenty wytworzone przy udziale osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzą fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa. Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy. W wyniku kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono dokumenty dotyczące wnioskodawcy, w tym m.in.: następujące zapisy ewidencyjne: 1) zasoby na karcie Mkr-2 z Kartoteki ogólnoinformacyjnej MSW w [...], sygn. [...], z których wynika, że materiały nr [...] z Wydz. II [...], dot. W. E. G. s. Z. i M., ur. [...] marca 1955 r. w [...]. zostały złożone do Archiwum Wydz. "[...] w [...] do nr [...] z adnotacją "wyczerpane możliwości"; 2) zapisy na karcie Mkr-2 z Kartoteki ogólnoinformacyjnej [...] w [...]. zapisy tożsame z pkt 1, mikrofilm nr [...] zniszczyć w 2005 r.; 3) zapisy w Dzienniku rejestracyjnym, sygn. [...], z którego wynika, że wnioskodawca w dniu [...] grudnia 1997 r, został zarejestrowany do numeru [...] przez Wydz. Paszportowy w charakterze najpierw kandydata na TW, a następnie TW pseudonim "[...]", data zdjęcia z ewidencji i przekazania akt do archiwum [...] listopada 1984 r. do nr [...]. Organ wyjaśnił, iż karty ewidencyjne to sformalizowane druki, za pomocą których dokonywano rejestracji lub przekazywano różne informacje o osobie stanowiącej przedmiot zainteresowania SB. Zdecydowana większość kart miała swój symbol, zazwyczaj składający się z części literowej i liczy arabskiej. niekiedy uzupełniony datą wprowadzenia lub modyfikacji karty. Karta Mkr-2 ( wymieniona w pkt 1 i 2) służyła przede wszystkim do zapisu danych o sprawach złożonych do archiwum. W dzienniku rejestracyjnym ( wymienionym w pkt 3) od 1962 r. rejestrowano wszelkie zainteresowania operacyjne SB. W przedmiotowym przypadku wnioskodawca został zarejestrowany jako tajny współpracownik organów bezpieczeństwa państwa. Organ stwierdził, iż wymieniona w pkt 1 i 2 karta Mkr-2 oraz w pkt 3 Dziennik rejestracyjny mieszczą się w katalogu pomocy ewidencyjnej wymienionych w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji i spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, ponieważ zostały wytworzone przy udziale wnioskodawcy w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa o pseudonimie "[...]". Wymienione wyżej dokumenty, tj. pomoce ewidencyjne, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, potwierdzają również fakt rejestracji, wnioskodawcy w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa o ww. pseudonimie. Organ podkreślił, iż wpis danej osoby do ewidencji organów państwa wskazuje, że rejestracja nie była pozorna, a osoba ta podejmowała działania w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Organ wyjaśnił, iż w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie ocenia całej działalności wnioskodawcy, a jedynie bada czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. W wydawanej decyzji nie rozstrzyga o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie prowadzi też postępowania dowodowego w celu ustalenia faktów opisanych w dotyczących wnioskodawcy dokumentach. Organ w powołaniu się na orzecznictwo, podkreślił, iż istotą prowadzonego postępowania z wniosku strony było ustalenie, czy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty dotyczące wnioskodawcy spełniające kryteria, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ zobowiązany był jedynie do badania, czy treść odnalezionych dokumentów potwierdza, że zostały one wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. W konstatacji organ stwierdził, iż ponowna analiza akt sprawy daje podstawy do przyjęcia, że w odniesieniu do wnioskodawcy zachowały się dokumenty, o których mowa w art. 4 ust.1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Zgromadzone dokumenty, wymienione powyżej, posiadają cechy dokumentów wytworzonych przy udziale W. G.. W związku z powyższym nie ma podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. G. zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1. art. 6, art. 7, art. 8 oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez uznanie za dowód w sprawie zanonimizowanej kserokopii dziennika rejestracyjnego sygn. [...], 2. art. 6, art. 7, art. 8 oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez uznanie skarżącego za tajnego współpracownika służby bezpieczeństwa państwa o pseudonimie "[...]", 3. art. 6, art. 7, art. 8 oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez uznanie, że w Archiwum IPN zachowały się dokumenty wytworzone przy udziale skarżącego w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, 4. art. 4 ust.1` pkt 2 w zw. z art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z przyczyn politycznych poprzez uznanie, iż dokumenty dotyczące osoby ubiegającej się o nadanie jej statusu opozycji antykomunistycznej tj. karty Mkr-2 oraz dziennik rejestracyjny są dokumentami wytworzonymi przez taką osobę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji prze organy bezpieczeństwa państwa. Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( j.t. Dz. U. z 2021 r. , poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 pkt 3 zzs ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374). Przedmiotem oceny legalności jest w niniejszej sprawie decyzja wydana na podstawie art. 4 i 5 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 319 ze. zm.). Istota sporu w sprawie sprowadza się do oceny, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego możliwym jest potwierdzenie czy skarżący spełnia przesłanki (z art. 4 ust. 1 ww.) do potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: - która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i - co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Natomiast, wedle ust. 2 powołanego art. 4 przez dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa. Sąd w składzie orzekającym, dokonując kontroli legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia – w oparciu o powołane przepisy i w granicach sprawy – doszedł do przekonania, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem przepisów prawa procesowego, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie organ w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości ustalił, że w zasobach archiwalnych IPN-u odnalezione zostały zapisy ewidencyjne dotyczące skarżącego, które szczegółowo zostały opisane w zaskarżonej decyzji i Sąd ustalenia te przyjmuje jako własne, co czyni zbędnym ich ponowne przytaczanie. W ocenie Sądu odnalezione w archiwum dokumenty dawały podstawę Prezesowi IPN-u do uznania, że spełniają one kryteria dokumentów o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, bowiem zostały wytworzone przez skarżącego lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, co stanowi negatywną przesłankę do wydania decyzji potwierdzającej, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Podkreślenia wymaga, że w postępowaniu prowadzonym w oparciu o art. 4 i 5 ustawy o działaczach opozycji obowiązkiem organu było wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych według skonkretyzowanych w przepisie kryteriów i sformułowanie oceny czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały dokumenty wskazujące na współpracę skarżącego ze służbami bezpieczeństwa i czy w ramach tej współpracy wytworzył on jakieś dokumenty lub czy jakieś dokumenty powstały przy jego udziale. Organ nie przedstawia relacji i wniosków wynikających ze wszystkich dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych. Rolą organu wyznaczoną przez art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie jest więc ani ocena wiarygodności materialnej opisanych w tych dokumentach zdarzeń czy osób, ani ustalanie czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce. Organ prowadzący postępowanie nie jest uprawniony do oceny w oparciu o całokształt dokumentów znajdujących się w jego zasobach czy skarżący wywiązywał się ze swego zobowiązania, czy w tamtej rzeczywistości działania jego bądź zaniechania odpowiadały pojęciu współpracy ze służbami bezpieczeństwa (tak też w wyroku WSA w Warszawie z dnia 10 lipca 2018 r., sygn. IV SA/Wa 1142/18). Organ nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Ustawa upoważnia organ wyłącznie do przedstawienia zawartości zasobów archiwalnych według ściśle określonych kryteriów (por. wyroki NSA: z 19 lutego 2019 r., II OSK 820/18, z 26 września 2019 r., II OSK 3835/18 publik. CBOSA.nsa.gov.pl). Natomiast ocena prawdziwości dokumentów, kwestie faktycznej współpracy z organami bezpieczeństwa (lub jej braku), jej przebiegu i ewentualnej postawy/działalności skarżącego mogą zostać rozstrzygnięte w postępowaniu lustracyjnym prowadzonym w oparciu o ustawę z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944–1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2020 r. poz. 306). Wówczas to właściwy Sąd lustracyjny mając szerokie możliwości dowodowe jest w stanie wyjaśnić sytuację danej osoby w związku z istniejącym całokształtem materiałów dowodowych potwierdzających bądź przeczących współpracy z organami bezpieczeństwa, w szczególności Sąd może ocenić wiarygodność dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych IPN-u (por. wyrok NSA z dnia 19 listopada 2019 r. sygn. akt II OSK 232/18, wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. IV SA/Wa 2499/19). Takie postępowanie – w ocenie Sądu – może zainicjować osoba, co do której Prezes IPN odmówił wydania pozytywnej decyzji w przedmiocie spełniania warunków z art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Jednocześnie Sąd stwierdza, że organ dołożył wystarczających starań w celu zebrania wyczerpującego materiału dowodowego oraz przeanalizował wnikliwie sprawę we wszelkich jej aspektach, odnosząc się do elementów zawartych we wniosku skarżącego. Tym samym organ nie naruszył przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 10 k.p.a. Organ szczegółowo opisał stan prawny oraz treść odnalezionych dokumentów wskazując przy tym jednoznacznie, że dokumenty te spełniały kryteria wymienione w art. 4 ust. 1 pkt. 2 i ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.