III FSK 5089/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 21 czerwca 2021 r. sygn. akt I SA/Bd 150/21 w sprawie ze skargi Z. D. i D. D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 11 stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2. oddala skargę, 3. zasądza od Z. D. i D. D. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z 21 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 150/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy po rozpoznaniu skargi Z.D. i D.J.D.: 1) uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z 11 stycznia 2021 r., nr 0401-IEE.711.301.2020.2 w przedmiocie udzielenia przybicia na rzecz licytanta, 2) umorzył postępowanie z wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia, 3) zasądził od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy na rzecz Z.D. i D.J.D. zwrot kosztów postępowania sądowego. Jako podstawę prawną orzeczenia Sąd I instancji wskazał art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej jako: "p.p.s.a." Sąd I instancji przedstawił następujący stan sprawy. Zawiadomieniem z 10 października 2019 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Bydgoszczy ponownie dokonał zajęcia nieruchomości opisanej w treści zawiadomienia, wzywając skarżących do zapłaty należności. Jednocześnie poinformowano skarżących o możliwości złożenia wniosku do organu egzekucyjnego o dokonanie nowego opisu i oszacowania w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania do zapłaty. Takiego wniosku skarżący nie złożyli. W dniu 17 listopada 2020 r. w siedzibie organu egzekucyjnego odbyła się pierwsza licytacja nieruchomości, do której przystąpił jeden licytant. Po zamknięciu licytacji Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. wydał postanowienie o udzieleniu przybicia na rzecz licytanta, który podczas licytacji zaoferował najwyższą cenę. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy postanowieniem z 11 stycznia 2021 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał na treść art. 111k § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: "u.p.e.a.") i stwierdził, że skarżący nie złożyli wniosku o dokonanie nowego opisu i oszacowania nieruchomości. Odpowiadając na zarzut, iż oszacowanie sporządzone zostało w sposób wadliwy i prowadzący do zaniżenia wartości nieruchomości organ odwoławczy wskazał na art. 110s § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym do oszacowania wartości zajętej nieruchomości organ egzekucyjny wyznacza rzeczoznawcę majątkowego, o którym mowa w przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami. Podkreślił, że zgodnie z art. 110u § 1 u.p.e.a. zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości mogą być wnoszone przez wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego (w tym zobowiązanego) w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że w niniejszej sprawie zarzuty do opisu i oszacowania wartości przedmiotowej nieruchomości nie zostały wniesione. Organ zaznaczył, że egzekucja z nieruchomości jest postępowaniem etapowym, zabezpieczonym przez ustawodawcę stosownymi środkami ochrony prawnej dla zobowiązanego. Wobec tego na poszczególnych jej etapach mogą być podnoszone wyłącznie kwestie związane ze skarżeniem konkretnych czynności, czy aktów prawnych. Na etapie zażalenia na postanowienie o przybiciu nie mogą być podnoszone kwestie związane z opisem i oszacowaniem wartości nieruchomości, gdyż kwestie te mogły być przedmiotem zaskarżenia na etapie wcześniejszym, z czego jednak nie skorzystano. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej jako nieuzasadniony należało także uznać zarzut dotyczący nieprawidłowego doręczenia obwieszczenia o licytacji. W skardze do Sądu skarżący zarzucili naruszenie przepisów u.p.e.a., tj.: - art. 110u poprzez niezastosowanie i doprowadzenie do sprzedaży zajętej nieruchomości po zaniżonej cenie w stosunku do jej wartości rynkowej, - art. 110r § 1 pkt 7 poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia, pomimo iż oszacowanie sporządzone zostało w sposób wadliwy i prowadzący do zaniżenia wartości nieruchomości, tj. w oparciu o operat nieaktualny, - art. 110o poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na nieprawidłowym zawiadomieniu dłużników o terminie opisu i oszacowania wartości nieruchomości, ponieważ nie sporządzono nowego operatu, a zawiadomienia poprzednie wysyłano na nieprawidłowy adres, - art. 110w § 3-5 poprzez nieprawidłowe zawiadomienie o licytacji nieruchomości, brak prawidłowego doręczenia obwieszczenia o licytacji dłużnikom. Ponadto skarżący zarzucili naruszenie przepisów art. 8 i art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) – dalej jako: "K.p.a." W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił zaskarżone postanowienie. Sąd I instancji uzasadniając uchylenie zaskarżonego postanowienia wyjaśnił, że art. 111k § 2 u.p.e.a. nie wyłącza dokonania dodatkowego opisu i oszacowania w trybie art. 110u § 2 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli w stanie nieruchomości, w okresie pomiędzy sporządzeniem opisu i oszacowaniem jej wartości a wyznaczonym terminem licytacji, zajdą istotne zmiany, organ może przeprowadzić dodatkowy opis i oszacowanie wartości nieruchomości. Przez użyty w art. 110u § 2 u.p.e.a. zwrot "w stanie nieruchomości (...) zajdą istotne zmiany" należy także rozumieć istotne zmiany wartości rynkowej nieruchomości, niezależnie od tego, z jakich przyczyn wynikają (por. postanowienie SN z dnia 23 kwietnia 1998 r., sygn. akt I CKN 639/97; Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, pod redakcją R. Hausera i A. Skoczylasa, Warszawa 2012, str. 547). Sąd I instancji zauważył, że już w zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji (a potem w skardze) skarżący wskazywali na regulację zawartą w art. 110u § 2 u.p.e.a. Podnosili, że licytację przeprowadzono w oparciu o niezaktualizowany operat szacunkowy, bowiem sporządzony w dniu 15 listopada 2017 r., w sytuacji gdy na rynku zaszła istotna zmiana w zakresie wartości nieruchomości, w szczególności stanowiących działki budowlane. Organ odwoławczy w zaskarżonym postanowieniu do tego zarzutu w ogóle się nie odniósł, co w ocenie Sądu I instancji doprowadziło do naruszenia art. 11 oraz art. 107 § 3 k.p.a. W pozostałym zakresie Sąd I instancji stwierdził, że podniesione w skardze zarzuty są niezasadne. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wniósł Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy zaskarżając ten w wyrok w części dotyczącej pkt 1 i 3 wyroku. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 11 K.p.a. w związku z art. 110u § 2 u.p.e.a. poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia wskutek błędnego przyjęcia przez Sąd, że organ nie ustosunkował się do zarzutu strony odnośnie przeprowadzenia licytacji w oparciu o niezaktualizowany operat szacunkowy pomimo wskazywania przez nią na regulację zawartą w art. 110u § 2 u.p.e.a., przez co naruszył zasadę przekonywania zawartą w art. 11 K.p.a., 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 107 § 3 K.p.a. poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia wskutek błędnego przyjęcia przez Sąd, że organ nie ustosunkował się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia do wątpliwości strony, poprzestając na przedstawieniu własnego stanowiska, czym naruszył art. 107 § 3 K.p.a., 3) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie wadliwego uzasadnienia wyroku w części dotyczącej zobowiązania przez Sąd organu podatkowego, aby przy ponownym rozpatrzeniu sprawy odniósł się do zarzutu skarżących i wyjaśnił, czy w okolicznościach rozpatrywanej sprawy znajduje zastosowanie art. 110u § 2 u.p.e.a., podczas gdy organ odniósł się do tego zarzutu już w zaskarżonym postanowieniu, co skutkowało niezasadnym uchyleniem zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 11 i art. 107 § 3 K.p.a. Podnosząc powyższe zarzuty Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w części, w zakresie pkt 1) i 3) i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy, 2) zasądzenie na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy kosztów postępowania kasacyjnego, z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy oświadczył, że zrzeka się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy, zatem wyrok Sądu I instancji podlega uchyleniu. Na wstępie rozważań należy zauważyć, że zgodnie z art. 111m § 1 u.p.e.a. po zamknięciu licytacji organ egzekucyjny wydaje postanowienie o przybiciu na rzecz licytanta, który zaoferował najwyższą cenę. Przepis art. 111m § 2 u.p.e.a. stanowi, że postanowienie o przybiciu ogłasza się niezwłocznie po zamknięciu licytacji, z zastrzeżeniem § 3; według zaś art. 111m § 3 u.p.e.a. jeżeli skargi lub zażalenia wniesione w toku postępowania egzekucyjnego nie są jeszcze ostatecznie rozstrzygnięte, organ egzekucyjny wstrzymuje wydanie postanowienia o przybiciu do czasu ich rozstrzygnięcia. Stosownie do art. 111r § 2 u.p.e.a. na postanowienie organu egzekucyjnego co do przybicia przysługuje zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę prawną wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 maja 2018 r., sygn. akt II FSK 3150/17, wedle której zarzuty adresowane wobec postanowienia o przybiciu nie mogą odnosić się do wcześniejszych faz postępowania dotyczących zajęcia nieruchomości czy też opisu i oszacowania. Analogiczny pogląd reprezentowany jest również w literaturze przedmiotu. Podstawa zażalenia organu egzekucyjnego co do przybicia ogranicza się tylko do naruszenia przepisów ustawy na etapie licytacji i samego przybicia, natomiast nie odnosi się do wcześniejszych faz postępowania egzekucyjnego z nieruchomości. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 11 lutego 2000 r., III CKN 1072/99, OSNC 2000, nr 9, poz. 160, stwierdził, że "przedmiotem zaskarżenia mogą być tylko uchybienia popełnione przez organ egzekucyjny na danym etapie postępowania". Nie można zatem na każdym etapie kwestionować czynności dokonanych w poprzednich fazach. Przyczyny odmowy przybicia zostały określone w art. 111n u.p.e.a. Zatem tylko te okoliczności mogą być podstawą zażalenia na postanowienie o przybiciu. Dodać należy, że zagadnienie to w ujęciu wyżej przedstawionym było także prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podniósł, że egzekucja z nieruchomości jest postępowaniem etapowym, zabezpieczonym przez ustawodawcę stosownymi środkami ochrony prawnej dla zobowiązanego. Wobec tego na poszczególnych jej etapach mogą być podnoszone wyłącznie kwestie związane ze skarżeniem konkretnych czynności, czy aktów prawnych. Na etapie zażalenia na postanowienie o przybiciu nie mogą być podnoszone kwestie związane z opisem i oszacowaniem wartości nieruchomości, gdyż kwestie te mogły być przedmiotem zaskarżenia na etapie wcześniejszym, z czego jednak nie skorzystano. Z niekwestionowanych okoliczności faktycznych sprawy przyjętych przez Sąd I instancji wynika, że w dniu 17 listopada 2020 r. w siedzibie organu egzekucyjnego odbyła się licytacja nieruchomości wskazanej w zawiadomieniu o zajęciu nieruchomości. Po zakończeniu licytacji organ egzekucyjny wydał postanowienie o udzieleniu przybicia na rzecz licytanta, który podczas licytacji zaoferował najwyższą cenę. Należy podkreślić, że z przyjętego przez Sąd I instancji stanu faktycznego nie wynika, aby w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wniesiono skargi lub zażalenia, które na moment wydania postanowienia w przedmiocie przybicia nie byłyby jeszcze ostatecznie rozstrzygnięte. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza zatem, że Sąd I instancji w ramach postępowania, którego ramy wyznacza postanowienie w przedmiocie udzielenia przybicia dostrzegając i uwzględniając uchybienia dotyczące kwestii oszacowania wartości nieruchomości dopuścił się naruszenia art. 110u § 2 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Nie ulega bowiem wątpliwości, że przepis ten w realiach rozpoznawanej sprawy nie powinien być zastosowany. W zakresie obejmującym wydanie postanowienia w przedmiocie udzielenia przybicia nie podlega badaniu kwestia oszacowania wartości nieruchomości. W tym zakresie zobowiązanemu przysługiwał odrębny środek zaskarżenia. Jak wynik z akt sprawy, skarżący takiego środka zaskarżenia nie złożył, zatem kwestia ta nie może być badana w ramach odrębnego rozstrzygnięcia jakim jest udzielenie przybicia. Zasadnym w konsekwencji okazał się także zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie wadliwego uzasadnienia w części dotyczącej zobowiązania przez Sąd organu podatkowego aby odniósł się do zarzutu skarżących i wyjaśnił, czy w okolicznościach rozpatrywanej sprawy znajduje zastosowanie art. 110u § 2 u.p.e.a. Niezależnie od powyższego, naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. we wskazanym wyżej obszarze wynika z faktu, że wbrew ocenie Sądu I instancji organ administracji publicznej zarzut naruszenia art. 110u § 2 u.p.e.a. dostrzegł i ocenił. Organ prawidłowo, adekwatnie do treści mających zastosowanie w sprawie przepisów wyjaśnił, że podnoszenie tego rodzaju zarzutu na obecnym etapie postępowania egzekucyjnego jest spóźnione. W zakresie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia należy stwierdzić, że zgodnie z art. 61 § 4 p.p.s.a. postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności wydane, na podstawie § 2 i 3, sąd może zmienić lub uchylić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności. Sąd I instancji nie uzasadnił, ani nie wskazał podstawy prawnej rozstrzygnięcia co do umorzenia postępowania w zakresie wstrzymania wykonania postanowienia. Uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim Sąd I instancji uchylił zaskarżone postanowienie oznaczało, że wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu stał się aktualny. Jednocześnie, Naczelny Sąd Administracyjny orzekając prawomocnie o oddaleniu skargi spowodował, że wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji stał się bezprzedmiotowy. Mając na uwadze, że okoliczności sprawy zostały dostatecznie wyjaśnione, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości na zasadzie zaś art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2, art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a. Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Z uwagi na to, że w rozpoznawanej sprawie skarżący organ zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym. Bogusław Woźniak (spr.) Krzysztof Winiarski Sławomir Presnarowicz