III OSK 6512/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 30 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Go 418/21 w sprawie ze skargi N. P. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 30 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Go 418/21 uwzględnił skargę N. P. i uchylił zaskarżoną decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. utrzymującą w mocy decyzję Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu [...] z dnia [...] listopada 2019 r., którą odmówiono skarżącej przyznania stypendium rektora na rok akademicki 2019/2020. W motywach orzeczenia Sąd pierwszej instancji podniósł w pierwszej kolejności, że na podstawie art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. związany był wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 16 lutego 2021 r. sygn. akt III OSK 3219/21 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Go 155/20 i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. Dokonując merytorycznej oceny zasadności skargi Sąd stwierdził, że organ dokonał błędnej wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020 r., poz. 85 z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie P.s.w.n. Wyjaśniono, że sposób skonstruowania tego przepisu bezspornie wskazuje, że świadczenia o jakich mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 P.s.w.n., a więc przyznawane na podstawie przepisów aktualnie obowiązującej ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z 2018 r. przysługują przez okres nie dłuższy niż 6 lat. Pojęcie "przysługuje", którym ustawodawca posłużył się w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n., wobec braku jego definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczeń, które zostały przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów. Z tego względu Sąd nie podzielił poglądu, że dla biegu okresu, w którym można otrzymać stypendium nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. Sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia dla uzyskania danego stypendium. Stypendium to "przysługuje" konkretnej osobie dopiero po spełnieniu określonych warunków, do których zalicza się posiadanie statusu studenta, wyrażenie woli ubiegania się o pomoc oraz spełnienie dodatkowych wymagań przewidzianych dla świadczeń danej kategorii. Powyższa wykładnia znajduje nadto odzwierciedlenie w treści uzasadnienia projektu ustawy, w którym sześcioletni okres o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. powiązano bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. Zaakcentowano, że prawidłowe odkodowanie normy zawartej w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. możliwe jest wyłącznie przy zastosowaniu wykładni językowej. Nie ma konieczności sięgania do innych metod wykładni, w tym celowościowej. Równocześnie Sąd zauważył, że w ustawie nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do uzyskania stypendium ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Z przepisów art. 93 ust. 2 pkt 1 oraz art. 94 P.s.w.n. wprost wynika, w jakich sytuacjach studentowi prawo do stypendium nie przysługuje lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia. Żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania, który może być spowodowany nie tylko nieprzykładaniem się do nauki, lecz sytuacją zdrowotną, losową czy ekonomiczną. Oznacza to, że niezależnie od tego, przez jaki okres dana osoba posiada status studenta, prawo do pobierania świadczeń wymienionych w art. 86 ust. 1 pkt 1-4- i art. 359 ust. 1 P.s.w.n. ma tylko przez okres 6 lat, chyba że zachodzą wyłączenia, o których mowa w art. 93 ust. 2 pkt 2, ust. 3 i 4 tej ustawy. Zwrócono nadto uwagę, że zgodnie z art. 92 ust. 1 P.s.w.n. stypendia są przyznawane na semestr albo na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy w roku. Rok akademicki trwa pięć szóstych roku kalendarzowego, student nie ma prawa do otrzymania żadnych świadczeń przez jedną szóstą roku. W konsekwencji nie można uznać, że prawo do świadczeń przysługuje mu przez cały rok kalendarzowy. W każdym roku maksymalny upływ okresu to 10 miesięcy. Ustawodawca nie posłużył się pojęciem roku akademickiego, tylko kalendarzowego, co należy uznać za zabieg świadomy. Reasumując Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że z wykładni językowej art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. w sposób nie budzący wątpliwości wynika, iż świadczenia w nim wskazane przysługują nie dłużej niż przez okres sześciu lat, a nie - jak de facto przyjęły komisje stypendialne obu instancji - w okresie 6 lat od rozpoczęcia studiów. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Odwoławcza Komisja Stypendialna Studentów Uniwersytetu [...], zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie: 1) prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. poprzez uznanie, że: a) "przysługiwanie świadczenia" wymieniane w wykładanym przepisie dotyczy świadczeń, które zostały przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów, co oznacza, że znaczenie dla stosowania okresu "przysługiwania świadczeń" ograniczonego przez cytowany przepis do 6 lat ma zarówno wystąpienie przez studenta o przyznanie świadczeń, jak i pobieranie przez studenta tych świadczeń; b) początkiem okresu 6 lat powinien być moment początkowy okresu, kiedy rzeczywiście świadczenie przysługiwało studentowi, a nie od momentu rozpoczęcia studiów (w ogólności) przez studenta (tj. od momentu uzyskania statusu studenta); c) w pojęciu "okresu 6 lat" ustawodawca nie posłużył się pojęciem roku akademickiego, tylko roku kalendarzowego, co z kolei prowadzi do konkluzji, że skoro świadczenia zgodnie z art. 92 ust. 1 P.s.w.n. są przyznawane na semestr lub rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, czyli przez 2 miesiące roku kalendarzowego student nie ma prawa do otrzymywania żadnych świadczeń, to z kolei w każdym roku kalendarzowym maksymalny upływ okresu - z tak określonego "okresu 6 lat" - to 10 miesięcy; 2) przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 153 P.p.s.a. w zakresie, w jakim uzasadnienie skarżonego wyroku wydanego w wyniku kasatoryjnego wyroku NSA, powodującego ponowne rozpoznanie sprawy przez WSA, nie realizuje wskazań co do dalszego postępowania tj. Sąd pierwszej instancji w skarżonym wyroku nadal nie dokonał pełnej wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n., czyli nie wyjaśnił do końca podstawy prawnej rozstrzygnięcia, a w konsekwencji również wskazania dla organu co do dalszego postępowania jurysdykcyjnego są niewystarczające dla ponownego końcowego załatwienia sprawy przez organ, podczas gdy wskazania dla organu zakotwiczone w pełnej wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. są niezbędne do sformułowania przez organ prawidłowego mechanizmu (sposobu) liczenia okresu 6 lat, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n., w szczególności przez to, że wytyczne zawarte w skarżonym wyroku nadal nie odpowiadają na istotne pytania dotyczące ww. mechanizmu, które to pytania wyraził NSA w uzasadnieniu wyroku kasatoryjnego: - czy okres 6 lat, przez który przysługują studentowi świadczenia, o jakim mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. należy odczytywać jako lata kalendarzowe, rok akademicki (to w kontekście art. 92 ust. 1 P.s.w.n.), czy jako sumę miesięcy z okresu 6 lat, w ciągu których przysługiwało studentowi stypendium (tak np. twierdzi skarżąca); - czy okres 6 lat dotyczy łącznie całego okresu studiowania, czy też ustanowiony jest dla poszczególnych kierunków studiów podejmowanych przez studenta (skarżąca studiowała dotychczas - z przerwą - na dwóch kierunkach); - czy do okresu 6 lat uwzględniać należy wyłącznie świadczenia określone w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 P.s.w.n. (obowiązujące od dnia 1 października 2019 r.), tj. zgodnie z literalną treścią art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n., czy również te świadczenia, które studenci aktualnie studiujący pobierali na podstawie przepisów poprzednio obowiązującej ustawy (świadczenia, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-4 i 8 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym), ustalone hipotetycznie przez podobieństwo do pomocy materialnej wskazane w przepisach P.s.w.n. W oparciu o wskazane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W tej sprawie Sąd nie stwierdza wystąpienia jakiejkolwiek przesłanki nieważności postępowania, a tym samym rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskami. Naczelny Sąd Administracyjny bada przy tym wszystkie podniesione przez stronę skarżącą kasacyjnie zarzuty naruszenia prawa (tak NSA w uchwale pełnego składu z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, opubl. w ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1). Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną. Sprawa ta podlega na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a. rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna po doręczeniu odpisu skargi kasacyjnej nie zażądała jej przeprowadzenia. Skarga kasacyjna jest uzasadniona. Zasadnym jest zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy w zakresie obejmującym art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 153 P.p.s.a. poprzez brak zrealizowania wskazań co do dalszego postępowania Sądu pierwszej instancji objętych wydanym w tej sprawie kasatoryjnym wyrokiem NSA z dnia 16 lutego 2021 r. sygn. akt III OSK 3219/21. Naczelny Sąd Administracyjny uchylając ww. wyrokiem wcześniejszy wyrok Sądu pierwszej instancji z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Go 155/20 wyraźnie wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny po raz kolejny rozpoznając skargę ma obowiązek udzielić odpowiedzi na następujące pytania: 1) czy okres 6 lat, przez który przysługują studentowi świadczenia, o jakim mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. należy odczytywać jako lata kalendarzowe, rok akademicki (to w kontekście art. 92 ust. 1 P.s.w.n.), czy jako sumę miesięcy z okresu 6 lat, w ciągu których przysługiwało studentowi stypendium (tak np. twierdzi skarżąca); 2) czy okres 6 lat dotyczy łącznie całego okresu studiowania, czy też ustanowiony jest dla poszczególnych kierunków studiów podejmowanych przez studenta (skarżąca studiowała dotychczas - z przerwą - na dwóch kierunkach); 3) czy do okresu 6 lat uwzględniać należy wyłącznie świadczenia określone w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 P.s.w.n. (obowiązujące od dnia 1 października 2019 r.), tj. zgodnie z literalną treścią art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n., czy również te świadczenia, które studenci aktualnie studiujący pobierali na podstawie przepisów poprzednio obowiązującej ustawy (świadczenia, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-4 i 8 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym), ustalone hipotetycznie przez podobieństwo do pomocy materialnej wskazane w przepisach P.s.w.n. Na ww. pytania Sąd pierwszej instancji nie udzielił odpowiedzi. Zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Trafnie strona skarżąca kasacyjnie podnosi, że w tej sprawie Sąd pierwszej instancji mimo przytoczenia wprost wiążących go wskazań wynikających z wyroku NSA z 16 lutego 2021 r. sygn. akt III OSK 3219/21, nie ustosunkował się do tych wskazań. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, jak należy liczyć okres 6 lat, o którym stanowi art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n., tzn. czy to ma być okres 6 lat kalendarzowych, 6 lat akademickich, czy też suma miesięcy z okresu 6 lat, w ciągu których przysługiwało skarżącej jako studentce stypendium. Wprawdzie w końcowej części uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji zastanawiał się nad sposobem ustalenia tego okresu wskazując, że w roku akademickim studentowi przysługuje stypendium przez okres 10 miesięcy. Jednak obowiązkiem Sądu pierwszej instancji było wykazanie, czy okres 6 lat to okres miesięcy, w których przysługuje danej osobie stypendium, czy też okres 6 lat akademickich lub kalendarzowych. Na kolejne wiążące Sąd pierwszej instancji wskazania, ujęte w pytaniu dotyczącym wyjaśnienia, czy okres 6 lat dotyczy łącznie całego okresu studiowania, czy też ustanowiony jest dla poszczególnych kierunków studiów podejmowanych przez studenta (skarżąca studiowała dotychczas - z przerwą - na dwóch kierunkach oraz w pytaniu, czy do okresu 6 lat uwzględniać należy wyłącznie świadczenia określone w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 P.s.w.n. (obowiązujące od dnia 1 października 2019 r.), tj. zgodnie z literalną treścią art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n., czy również te świadczenia, które studenci aktualnie studiujący pobierali na podstawie przepisów poprzednio obowiązującej ustawy (świadczenia, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-4 i 8 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym), ustalone hipotetycznie przez podobieństwo do pomocy materialnej wskazane w przepisach P.s.w.n. – Sąd pierwszej instancji w ogóle nie udzielił żadnej odpowiedzi i nie zajął żadnego stanowiska. Związanie sądu administracyjnego w rozumieniu art. 153 P.p.s.a. oznacza, że zarówno nie może on formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym poglądem innego sądu i zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie jak i ma obowiązek wykonania wskazań zawartych w wydanym w tej sprawie prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 8 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 14/21; wyrok NSA z dnia 22 lutego 2022 r. sygn. akt II OSK 568/19; wyrok NSA z dnia 17 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 922/21). Skoro w tej sprawie Sąd pierwszej instancji nie zastosował się do wiążących go wskazań, to zaskarżony wyrok jest wadliwy. Ponadto zasadnym jest związany z tym zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania poprzez niepełne uzasadnienie zaskarżonego wyroku, a tym samym naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. Art. 141 § 4 P.p.s.a. może być naruszony wówczas, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku było pozbawione przedstawionego zwięźle stanu faktycznego sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk stron, podstawy prawnej rozstrzygnięcia lub jej wyjaśnienia. Ponadto naruszenie tego przepisu ma miejsce także wtedy, gdy sporządzone uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wprawdzie wszystkie elementy wynikające z art. 141 § 4 P.p.s.a., ale jest ono wewnętrznie niespójne lub zawiera nie dające się wyjaśnić sprzeczności, innymi słowy nie pozwala na kontrolę zaskarżonego wyroku. W tej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia wymagań objętych ww. art. 141 § 4 P.p.s.a. W szczególności z jego uzasadnienia nie wynika, aby którekolwiek z wiążących ten Sąd wskazań zawartych w wyroku NSA z 16 lutego 2021 r. sygn. akt III OSK 3219/21 zostało wyjaśnionych. Całość w istocie argumentacji Sądu pierwszej instancji dotyczyła wykładni prawa materialnego w zakresie interpretacji art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. i ustalenia, czy okres 6 lat powinien być liczony od daty immatrykulacji studentce, czy też od daty przyznania studentce świadczenia stypendialnego. Wprawdzie co to wykładni ww. przepisu prawa materialnego strona skarżąca kasacyjnie również wniosła w skardze kasacyjnej zarzuty, jednakże w związku z brakiem wykonania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wiążących go wskazań, wypowiadanie się przez Naczelny Sąd Administracyjny co do tych zarzutów jest na obecnym etapie postępowania przedwczesne. Z tych względów, działając na zasadzie art. 185 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim ponownie rozpoznając sprawę ma obowiązek wykonać wskazania wynikające z wyroku NSA z dnia 16 lutego 2021 r. sygn. akt III OSK 3219/21 i dopiero po ich wykonaniu rozpoznać skargę w sprawie.