I OSK 694/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędziowie sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 21 października 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 218/20 w sprawie ze skargi A. K. na Prezydenta Miasta Lublin w przedmiocie niewykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 18 czerwca 2018 r., sygn. akt II SAB/Lu 99/18 oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 21 października 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 218/20, oddalił skargę A. K. na Prezydenta Miasta Lublin w przedmiocie niewykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 18 czerwca 2018 r., sygn. akt II SAB/Lu 99/18. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: W dniu 30 marca 2020 r. A. K. wniósł skargę na niewykonanie przez Prezydenta Miasta Lublin wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 18 czerwca 2018 r., sygn. akt II SAB/Lu 99/18. Skarżący zażądał wymierzenia organowi grzywny w maksymalnej wysokości określonej w art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm. - dalej "p.p.s.a."), przyznania od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w maksymalnej kwocie określonej w art. 156 § 6 (tj. 24.754,70 zł), zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów postępowania oraz orzeczenia, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że powołanym wyrokiem z dnia 18 czerwca 2018 r. Sąd zobowiązał organ do załatwienia wniosku skarżącego z 10 lutego 2016 r. w terminie 14 dni od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku. Podał, że pismem z 18 marca 2020 r. skarżący wezwał organ do wykonania wyroku, jednak do dnia złożenia skargi organ nie załatwił sprawy tj. nie dokonał wypłaty zasiłku skarżącemu zgodnie z treścią wyroku, czym naruszył zasadę szybkości działania. Skarżący podniósł, że organ nie wykonał wyroku nawet po tym, gdy Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 22 listopada 2018 r., sygn. I OSK 4028/18) oddalił wniosek organu o wstrzymanie wykonania przedmiotowego wyroku. Z kolei skarga kasacyjna, którą organ wniósł od przedmiotowego wyroku została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lutego 2020 r. Wskazano, że skarga kasacyjna nie dawała organowi uprawnień do wstrzymania wykonania przedmiotowego wyroku tj. dokonania wypłaty zaległego zasiłku, gdyż wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Zdaniem skarżącego opieszałość i przewlekłe postępowanie w sprawie wypłaty przedmiotowego zasiłku stałego trwa już co najmniej od wydania wyroku WSA w Lublinie z 24 listopada 2015r. (II SA/Lu 129/15), organ mimo wielokrotnych wezwań nie wykonał tego wyroku i nie dokonał wypłaty przedmiotowego zasiłku skarżącemu. Skarżący podał, że poprzez zaniechanie organu oraz pozostawanie w bezczynności do chwili obecnej w załatwieniu sprawy, skarżący poniósł wiele szkód nie tylko psychicznych lecz także materialnych, popadł w zadłużenie czynszowe, gdyż po odebraniu zasiłku nie był w stanie płacić czynszu. Ponadto zapożyczył się na wykup leków i inne podstawowe rzeczy niezbędne do egzystencji. Wobec tego stwierdził, że zasądzenie sumy pieniężnej na rzecz skarżącego w obecnym stanie rzeczy jest całkowicie uzasadnione i pozwoliłoby choć w części zrekompensować skarżącemu stratę jaką poniósł on na skutek bezczynności organu i jego wadliwego działania. W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta Lublin wniósł o jej oddalenie. Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 21 października 2020 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę. Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie skarga na niewykonanie wyroku sądu nie jest zasadna, gdyż nie doszło do niewykonania wyroku WSA w Lublinie z 18 czerwca 2018 r. (II SAB/Lu 99/18) z przyczyn leżących po stronie organu. Sąd wskazał, że w/w wyrok zobowiązywał Prezydenta Miasta Lublin do załatwienia wniosku skarżącego z 10 lutego 2016 r. Wniosek skarżącego dotyczył wypłaty zaległego zasiłku stałego, przyznanego decyzją administracyjną z [...] sierpnia 2014 r. Wobec tego, załatwienie wniosku nie wiązało się z wydaniem żadnego aktu administracyjnego, lecz z dokonaniem czynności faktycznej wypłaty świadczenia. Termin do wykonania tego obowiązku wynosił, zgodnie z w/w wyrokiem Sądu, 14 dni od dnia doręczenia prawomocnego wyroku. Zdaniem Sądu I instancji skarżący nie ma racji twierdząc, że wniesienie skargi kasacyjnej od tego wyroku nie wpływało na bieg terminu do wykonania obowiązku przez organ. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 18 czerwca 2018 r. nie był bowiem jeszcze wyrokiem prawomocnym, stąd 14 dniowy termin na wykonanie obowiązku zaczął biec od dnia 5 marca 2020 r., kiedy to doręczono organowi I instancji odpis prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lutego 2020 r. W ocenie Sądu, skoro wykonanie wyroku w sprawie II SAB/Lu 99/18 miało polegać na czynności faktycznej wypłaty zaległych świadczeń, organ podjął prawidłowe działania w tym kierunku (umożliwiono skarżącemu wypłatę świadczeń zarówno w formie wpłaty na konto bankowe, jak i następnie w formie tzw. autowypłaty), a do wypłaty nie doszło z przyczyn leżących po stronie skarżącego, Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożył skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego wyznaczonego z urzędu. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu jednocześnie oświadczając, że nie została ona opłacona w całości ani w części, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I Instancji. Zrzeczono się przeprowadzenia rozprawy. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.: 1. art. 154 § 1 w zw. z art. 154 § 6 i 7 p.p.s.a., przez wadliwe przyjęcie, że nie doszło do niewykonania wyroku WSA w Lublinie z 18 czerwca 2018 r (II SAB/Lu 99/18) z przyczyn leżących po stronie organu, a w konsekwencji niewymierzenie organowi grzywny i nieprzyznanie na rzecz skarżącego sumy pieniężnej; 2. art. 154 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 12, art. 35 § 1-3, przez niestwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. art. 154 § 6 w zw. z art. 149 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 6 kpa w zw. z art. 8 kpa, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i niewymierzenie grzywny, w sytuacji gdy z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że ze strony organu doszło do rażącego naruszenia prawa, nie tylko poprzez niewykonanie prawomocnego wyroku stwierdzającego bezczynność, ale również znacznie wcześniej, co w konsekwencji zmusiło skarżącego do wniesienia skargi na bezczynność, która finalnie została prawomocnie stwierdzona. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że termin 14 dni od dnia doręczenia prawomocnego wyroku zaczął biec dla organu od dnia 5 marca 2020 r., kiedy doręczono mu odpis prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lutego 2020 r. Zatem, termin na wykonanie wyroku upływał dla organu w dniu 19 marca 2020 r. Wskazano, że w tym terminie organ nie wykonał prawomocnego wyroku, co więcej nie podjął żadnej czynności, która zmierzałaby do jego wykonania. Skarżący kasacyjnie podał, że w dniu 18 marca 2020 r. wezwał organ do wykonania wyroku. Dopiero wskutek tego wezwania, w dniu 26 marca 2020 r., organ zwrócił się do skarżącego o podanie numeru rachunku bankowego do przelania zasiłku. Podano, że skarżący pismem z 8 kwietnia 2020 r. odmówił wskazania rachunku bankowego, ze względu na to, że rachunku bankowego nie posiada, a jego założenie na potrzeby tej jednej transakcji zmusiłoby go do wizyty w banku w sytuacji zagrożenia epidemicznego. Skarżący chciał tego uniknąć i zażądał wypłaty w formie dotychczasowej tj. tzw. "autowypłaty". W odpowiedzi na to pismo, kolejny miesiąc później, organ poinformował skarżącego o zleceniu "autowypłaty". Skarżący kasacyjnie wskazał, że świadczenie w formie autowypłaty trafiło do niego ostatecznie 19 czerwca 2020 r., a więc wykonanie prawomocnego wyroku zajęło organowi równe trzy miesiące. Wobec tego organ nie wykonał zobowiązania wynikającego z prawomocnego orzeczenia sądu stwierdzającego jego bezczynność we wskazanym terminie, tj. do 19 marca 2020 r. Zatem przesłanka materialno prawna do wymierzenia grzywny się ziściła. Co do wniosku o przyznanie sumy pieniężnej, skarżący wskazał, że zasadne i celowe jest jej przyznanie, aby zadośćuczynić mu dolegliwości i niedogodności, jakich doznał na skutek opieszałego i przewlekłego sposobu rozpoznawania jego sprawy przez organ. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Istotą skargi na niewykonanie wyroku stwierdzającego bezczynność lub przewlekłość postępowania jest żądanie zastosowania przez sąd określonych środków mających na celu ukaranie organu oraz jego dyscyplinowanie. W postępowaniu, prowadzonym na skutek skargi, wniesionej w trybie art. 154 p.p.s.a., rozstrzygające znaczenie ma treść wyroku, wydanego w sprawie na bezczynność organu (przewlekłość postępowania). Stan bezczynności lub stan przewlekłego prowadzenia postępowania w sytuacji określonej w art. 154 § 1 p.p.s.a. ma miejsce wówczas, gdy organ w dalszym ciągu, mimo upływu terminu wyznaczonego w wyroku zobowiązującym do załatwienia sprawy, nie wydaje rozstrzygnięcia, o czym była już mowa powyżej. Wymierzenie grzywny następuje zatem, gdy po wyroku uwzględniającym skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, organ administracji pozostaje w dalszym ciągu w bezczynności lub przewlekle prowadzi postępowanie z przyczyn zależnych od tego organu. Wobec tego, w postępowaniu wywołanym skargą wniesioną na podstawie art. 154 § 1 p.p.s.a., należy ustalić, jak przebiegało postępowanie organu, i dokonać jego oceny pod kątem, czy ustalone fakty wskazują na bezczynność organu, czy też ta bezczynność jest wynikiem innych okoliczności niezależnych od organu prowadzącego postępowanie. W niniejszej sprawie konsekwencją oddalenia przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 6 lutego 2020 r., sygn. I OSK 4028/18, skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Lublinie z 18 czerwca 2018 r., był obowiązek wypłaty przez Prezydenta Miasta Lublin na rzecz skarżącego zasiłku stałego. Jak wynika z akt, doręczenie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2020 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Lublinie nastąpiło w dniu 5 marca 2020 r. Wobec tego, 14 – dniowy termin do załatwienia wniosku zakreślony przez Sąd, upływał w dniu 19 marca 2020 r. Organ we wskazanym 14 dniowym terminie nie dokonał czynności, natomiast pismem z dnia 26 marca 2020 r. wezwał skarżącego do wskazania numeru konta bankowego. Pismo to zostało wysłane po terminie wyznaczonym do załatwienia sprawy. Opóźnienie organu wyniosło zatem 7 dni. Późniejsze natomiast zdarzenia, których konsekwencją było wypłacenie w czerwcu 2020 r. skarżącemu zaległego zasiłku stałego, nie wynikały z zaniedbania organu. Z akt sprawy wynika, że pismem z 26 marca 2020 r. organ zwrócił się do skarżącego z prośbą o podanie numeru konta bankowego, na które będzie można przelać zasiłek stały. Prośba ta wynikała z wprowadzenia na obszarze kraju stanu zagrożenia epidemicznego, a następnie stanu epidemii. Ogłoszenie tego stanu zobligowało organ do wprowadzenia zmian w przedmiocie wypłaty przyznawanych świadczeń z autowypłaty na indywidualne konta bankowe lub karty przed płaconej. Skarżący nie wyraził zgody na podanie numeru konta bankowego, na które organ mógłby przelać zasiłek stały, o czym poinformował pismem z 8 kwietnia 2020 r. Z uwagi na brak zgody ze strony skarżącego, pismem z 12 maja 2020 r. poinformowano go o wypłacie zasiłku stałego w formie autowypłaty w banku w miesiącu maju 2020 r. Skarżący nie odebrał zasiłku stałego we wskazanym terminie. Jak wynika z odpowiedzi na skargę, a które to twierdzenia nie zostały zakwestionowane przez skarżącego, pismo informujące o terminie wypłaty zasiłku było dwukrotnie awizowane przez operatora pocztowego i odebrane już po wyznaczonym terminie, na co organ nie miał wpływu. W związku z tym organ pismem z 3 czerwca 2020 r. ponownie wyznaczył kolejny termin wypłaty zasiłku stałego w formie autowypłaty w banku w miesiącu czerwcu 2020 r. Organ zaznaczył, że autowypłaty są realizowane przez bank według ustalonego harmonogramu wypłat, co oznacza, że świadczeniobiorcy pomocy społecznej mogą odbierać przyznaną pomoc finansową jedynie w terminach wynikających z ustalonego harmonogramu. Zatem nie można podzielić twierdzenia skargi kasacyjnej, że wypłata zaległego zasiłku stałego w terminie 3 miesięcy od daty zakreślonej w wyroku, nastąpiła z przyczyn leżących po stronie organu. Nie mają również prawnego znaczenia, w kontekście treści art.154 §1 p.p.s.a., podnoszone przez autora skargi kasacyjnej, okoliczności, które miały miejsce we wcześniejszych postępowaniach. Wobec powyższego uznać należy, że Sąd I instancji dokonał prawidłowej oceny okoliczności, które zaistniały w sprawie. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, gdy organ wykonał orzeczenie, ale z przekroczeniem wyznaczonego terminu, przy czym, jak słusznie ocenił to Sąd I instancji, to przekroczenie do 3 miesięcy terminu wypłaty zasiłku stałego nie wynikało z przyczyn leżących po stronie organu. Wobec powyższego należy uznać, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art.182 § 2 i 3 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponieważ przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a., mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami, zaś wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a.