III OZ 519/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Rafał Stasikowski po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 825/19 w przedmiocie odrzucenia zażalenia na zarządzenie z dnia 19 czerwca 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 825/19 oraz odrzucenia skargi w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [..] czerwca 2019 r. nr [..] w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia: 1. oddalić zażalenie co do punktu pierwszego zaskarżonego postanowienia, 2. uchylić zaskarżone postanowienie co do punktu drugiego postanowienia. Postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 825/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w punkcie pierwszym odrzucił zażalenie R. P. na zarządzenie z dnia 19 czerwca 2020 r. wzywające do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego oraz w punkcie drugim odrzucił skargę R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [..] czerwca 2019 r. w przedmiocie umorzenia postępowania. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że R.P. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [.]. czerwca 2019 r. w przedmiocie umorzenia postępowania. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 13 września 2019 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł. Skarżący wniósł zażalenie na w/w zarządzenie, które zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 marca 2020 r., sygn. akt II OZ 256/20. Mając powyższe na uwadze zarządzeniem z 19 czerwca 2020 r. (doręczonym 30 czerwca 2020 r.) wezwano skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 13 września 2020 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł. W odpowiedzi na powyższe skarżący pismem z 7 lipca 2020 r. wniósł zażalenie na wezwanie do uiszczenia prawomocnego wpisu wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Sąd stwierdził, że zgodnie z art. 194 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej P.p.s.a.) zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia, których przedmiotem jest: przekazanie sprawy innemu sądowi administracyjnemu; odrzucenie skargi w przypadkach, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 2 – 4 oraz art. 220 § 3; umorzenie postępowania; wstrzymanie lub odmowa wstrzymania wykonania decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności, o których mowa w art. 61; odmowa sporządzenia uzasadnienia wyroku; sprostowanie lub wykładnia orzeczenia albo ich odmowa; odrzucenie wniosku o uzupełnienie wyroku albo odmowa jego uwzględnienia; oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego; odrzucenie skargi kasacyjnej; odrzucenie zażalenia; zwrot kosztów postępowania, jeżeli strona nie wnosi skargi kasacyjnej; ukaranie grzywną. Ponadto art. 198 P.p.s.a. stanowi, że przepisy niniejszego działu stosuje się odpowiednio do zażaleń na zarządzenia przewodniczącego, jeżeli ustawa przewiduje wniesienie zażalenia. Z powyższych regulacji wynika, że zażalenie można wnieść na dwanaście postanowień wyżej wymienionych oraz na postanowienia i zarządzenia przewodniczącego, co do których możliwość ich zaskarżenia przewiduje konkretny przepis P.p.s.a. Zażalenie wniesione na postanowienie lub zarządzenie przewodniczącego, co do którego ustawa nie przewiduje takiej możliwości, podlega odrzuceniu jako niedopuszczalne. Sąd wskazał, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych zażalenia nastąpiło na podstawie art. 49 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Przepis ten, ani żaden inny przepis P.p.s.a. nie przewiduje zaskarżenia zarządzenia o wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych zażalenia. Sąd podkreślił, że zarządzenie z 19 czerwca 2020 r. nie określa ponownie wysokości wpisu od zażalenia, lecz stanowi jedynie wezwanie skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia z 13 września 2019 r. Takie wezwanie do wykonania prawomocnego zarządzenia przez uiszczenie wpisu nie stanowi zarządzenia, o którym mowa w art. 220 § 1 P.p.s.a. Zarządzenie wzywające do wykonania prawomocnego zarządzenia, na które zażalenie zostało już oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest również zarządzeniem w przedmiocie kosztów sądowych w rozumieniu art. 227 § 1 P.p.s.a., a zatem nie przysługuje na nie zażalenie. Sąd na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 i art. 198 P.p.s.a. orzekł więc o odrzuceniu zażalenia. Sąd wskazał następnie, że warunkiem skutecznego wniesienia skargi jest uiszczenie wpisu sądowego. Zgodnie z art. 220 § 1 P.p.s.a., sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Natomiast stosownie do art. 220 § 3 P.p.s.a. skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd. Sąd stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie skarżący został zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł. Do zapłacenia tej opłaty wezwano skarżącego zarządzeniem z dnia 19 czerwca 2020 r. po prawomocnym zakończeniu postępowania w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Odpis prawomocnego zarządzenia z 13 września 2019 r. został skutecznie doręczony skarżącemu w dniu 30 czerwca 2020 r., a zatem 7-dniowy termin do uiszczenia wpisu upływał z dniem 7 lipca 2020 r. Jak wynika z akt sprawy w zakreślonym terminie wymagany wpis nie został uiszczony. Sąd stwierdził, że skarżący pismem z 6 marca 2020 r., stanowiącym zażalenie na postanowienie Sądu z 18 lutego 2020 r., utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy i w zażaleniu na zarządzenie wzywające do wykonania prawomocnego zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu od skargi ponownie wystąpił do Sądu o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, nawet dokonane w terminie wskazanym w kolejnym wezwaniu do uiszczenia wpisu, nie może jednak uchylić skutków prawomocności wydanego wcześniej rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy i pozostaje bez wpływu na bieg terminu przewidzianego w ustawie. Na skarżącym ciążył bowiem wynikający z prawomocnego postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy obowiązek uiszczenia wpisu od skargi. Po upływie wyznaczonego terminu do uiszczenia wpisu od skargi podlegała zatem odrzuceniu na podstawie art. 220 § 3 P.p.s.a. Takiej konsekwencji nieuiszczenia wpisu w niniejszej sprawie nie niweczą czynności R. P. w postaci dalszych wniosków o przyznanie prawa pomocy. Ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony w sytuacji, gdy Sąd wydał uprzednio prawomocne postanowienie w tym przedmiocie, nie przerywa biegu terminu do uiszczenia wpisu. Odmienne procedowanie mogłoby bowiem doprowadzić do uniemożliwienia prowadzenia postępowania wskutek rozpoznawania kolejnych wniosków strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy, a co za tym idzie - skutkować nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania i trudnością w jego zakończeniu orzeczeniem rozstrzygającym sprawę co do istoty. Ze skutku prawnego, jakim jest prawomocność postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 stycznia 2020 r., odmawiającego skarżącemu prawa pomocy, wynika zatem obowiązek zapłaty wymaganego wpisu od skargi oraz obowiązek sądu do wezwania ich do jego uiszczenia. Zażalenie na to postanowienie wniósł skarżący, domagając się jego uchylenia. Odpowiedź na zażalenie wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., domagając się jego oddalenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest częściowo zasadne. W pierwszej kolejności wskazać należy, że rozstrzygnięcie Sądu I instancji w zakresie odrzucenia zażalenia na zarządzenie z dnia 19 czerwca 2020 r. wzywające do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego jest zgodne z prawem. Zarządzenie wzywające do wykonania prawomocnego zarządzenia, na które zażalenie zostało już oddalone prawomocnym postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest zarządzeniem w przedmiocie kosztów sądowych, w rozumieniu art. 227 § 1 P.p.s.a. Na zarządzenie wzywające do wykonania wcześniejszego zarządzenia w przedmiocie wezwania do uiszczenia wpisu nie przysługuje zażalenie. Zarządzenie wzywające do wykonania prawomocnego zarządzenia ma bowiem wyłącznie charakter czynności materialno-technicznej i nie mieści się w kategorii zarządzeń podlegających zaskarżeniu (por. postanowienie NSA z 17 października 2012 r., I OZ 785/12). Natomiast odnośnie rozstrzygnięcia zawartego w punkcie drugim zaskarżonego postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska Sądu I instancji. Na gruncie powstałego stanu faktycznego należy odróżnić dwa zagadnienia: 1) aktualność obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w terminie wskazanym w wezwaniu do uiszczenia wpisu, pomimo zgłoszenia przez stronę skarżącą ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, 2) dopuszczalność odrzucenia skargi z powodu nieuiszczenia wpisu w tym terminie w przypadku zgłoszenia kolejnego wniosku o udzielenie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowadministracyjnym wskazuje się, że złożenie przez stronę skarżącą ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ma wpływu na obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w terminie zakreślonym w wezwaniu do wykonania prawomocnego zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu, gdyż wniosek o przyznanie prawa pomocy wywołuje bowiem skutki prawne dopiero z chwilą jego wniesienia, a więc nie obejmuje zwolnienia od kosztów sądowych, które strona miała już obowiązek uiścić przed jego złożeniem (por. post. NSA z 13 stycznia 2017 r., sygn. akt II FZ 846/16). W orzecznictwie zwraca się także uwagę, iż ponowny wniosek może być spowodowany zmianą sytuacji finansowej skarżącego w stosunku do sytuacji rozpoznawanej na podstawie wcześniejszego wniosku (postanowienia NSA z 28.06.2005 r., II OZ 542.05). Złożenie kolejnego wniosku nie obliguje sądu do ponownej oceny sytuacji materialnej strony skarżącej w pełnym zakresie, gdyż ta została już prawomocnie oceniona. W takim przypadku sąd ma jednak obowiązek zbadać, czy zostały powołane nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę jego dotychczasowego stanowiska w sprawie prawa pomocy (postanowienie NSA z 22.07.2014 r., II FZ 957/14). Wynika to z tego, iż w okresie wyznaczonym datą złożenia pierwszego wniosku o udzielenie prawa pomocy (i jego prawomocnym rozstrzygnięciem przez sąd) a datą złożenia kolejnego wniosku o zwolnienie od wpisu mogło dojść do pogorszenia sytuacji majątkowej strony skarżącej, która aktualnie uniemożliwia jej uiszczenie wpisu. Przed rozpoznanie powtórnego wniosku, o którym mowa w art. 244 § 1 p.p.s.a. w zakresie nowych okoliczności faktycznych nie jest dopuszczalne odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia wpisu, gdyż w ten sposób strona mogłaby zostać pozbawiona konstytucyjnego prawa do sądu. Pogląd ten został ukształtowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego przed 2003 r., gdy sąd ten rozpoznawał rewizje nadzwyczajne od orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego na tle obowiązującego wówczas stanu prawnego, który był w tej materii zbliżony do aktualnie obowiązujących regulacji prawnych (postanowienie SN z 8.10.1998 r., III RN 54/98, OSNP 1999/11, poz. 356, postanowienie SN z 14. 11. 2002 r., III RN 7/02, OSNP 2003/22, poz. 530). W rozpoznawanej sprawie skarżący, po prawomocnym odmownym zakończeniu postępowania w przedmiocie przyznania mu prawa pomocy, złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w okresie biegu terminu do wykonania prawomocnego zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu. W zaistniałej sytuacji Sąd I instancji zobowiązany był wniosek rozpoznać w zawężonym zakresie i ocenić, czy w międzyczasie nie doszło po stronie skarżącej do zmiany okoliczności faktycznych, które mogłyby skutkować przyznaniem jej prawa pomocy i zwolnieniem jej od obowiązku uiszczenia wpisu. Do czasu prawomocnego rozpoznania ponownego wniosku nie jest dopuszczalne odrzucenie skargi. Negatywne rozpoznanie ponownego wniosku oznacza, iż aktualny pozostał obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w terminie wskazanym we wcześniejszym wezwaniu do uiszczenia wpisu, tj. wezwaniu z dnia 22 czerwca 2020 r., które zostało doręczone skarżącemu w dniu 30 czerwca 2020 r. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny w punkcie pierwszym postanowienia orzekł na podstawie art. 184 § 1 i 2 P.p.s.a. Odnośnie punktu drugiego postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.