II GZ 257/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Jagielska po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 343/21 w zakresie odrzucenia skargi oraz zwrotu wpisu sądowego w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 343/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i art. 232 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.), odrzucił skargę M. J. na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji oraz zwrócił uiszczony wpis sądowy od skargi. W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że M. J. wniósł skargę w formie dokumentu elektronicznego jako załącznik do skierowanej do Sądu korespondencji przesłanej elektronicznie, za pośrednictwem platformy usług elektronicznych ePUAP. Zarządzeniem z dnia 15 marca 2021 r. skarżący został wezwany do usunięcia w terminie 7 dni od doręczenia wezwania, braku skargi poprzez jej podpisanie kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym lub podpisem osobistym, zgodnie z art. 46 § 2a i 2b p.p.s.a. oraz złożenie kopii imiennego rachunku domu maklerskiego, banku lub innego zaświadczenia, z którego wynika numer serii akcji A. S. A., które według twierdzeń skarżącego ten posiadał. Wezwanie opatrzono rygorem odrzucenia skargi w przypadku jego niewykonania w zakreślonym terminie, dołączając pouczenie m.in. o sposobie wnoszenia pism w formie dokumentu elektronicznego oraz obowiązku złożenia podpisu elektronicznego także w stosunku do nadsyłanych do Sądu załączników. Wezwanie doręczono skarżącemu za pośrednictwem platformy usług elektronicznych ePUAP w dniu 23 marca 2021 r. Skarżący przesłał kopię wyciągu i potwierdzenia bankowego dotyczącego posiadanych akcji A. S.A. Natomiast nie wykonał wezwania dotyczącego podpisania skargi. W piśmie z dnia 29 marca 2021 r. skarżący podał, że podpisał skargę elektronicznie "przez ePUAP" i że posiada potwierdzenie, że skarga była podpisana. Odrzucając skargę, Sąd I instancji wskazał, że obowiązek elektronicznego podpisania załączników wnoszonych w formie dokumentu elektronicznego wynika z art. 46 § 2b p.p.s.a. W ocenie Sądu I instancji, podpisanie wymaganym podpisem dokumentu elektronicznego wnoszonego przez platformę e-PUAP, wewnątrz którego przekazywane są inne dokumenty, np. załączniki, skutkuje podpisaniem jedynie tekstu tego pisma, nie zaś całego dokumentu elektronicznego wraz z załączonymi do niego plikami. Ze względu na kategoryczne brzmienie art. 46 § 2a i 2b p.p.s.a. nie można więc przyjmować, że samo opatrzenie pisma przewodniego zaufanym podpisem elektronicznym skutkuje podpisaniem całego dokumentu elektronicznego, tj. w niniejszej sprawie skargi będącej załącznikiem dokumentu. Sąd I instancji zauważył, że aktualnie platforma ePUAP nie pozwala podpisywać załączników pisma podpisem zaufanym ani kwalifikowanym. O ile formularz pisma ogólnego można podpisać w ten sposób, o tyle nie ma technicznej możliwości podpisania załącznika z poziomu ePUAP. Nie jest to jednak okoliczność, która uzasadniałaby odstąpienie od jasno wyartykułowanego w art. 46 § 2a i 2b p.p.s.a. wymogu odrębnego opatrzenia właściwym podpisem załączników do pisma wnoszonego w formie dokumentu elektronicznego. Regulacje te mają bowiem pozycję nadrzędną w stosunku do wytycznych czy instrukcji dotyczących funkcjonowania platformy ePUAP. WSA w Warszawie podkreślił, że istnieją rozwiązania techniczne, które umożliwiają stronom postępowania sądowoadministracyjnego dopełnienie wymogów procesowych przewidzianych w przepisach p.p.s.a. Strona, składając skargę do organu, może wpisać jej treść w formularz pisma ogólnego (dokument w formacie XML) lub załączyć w postaci pliku do tego formularza – w tym przypadku strona może skorzystać z narzędzia uruchomionego przez Ministerstwo Cyfryzacji, które umożliwia podpisanie dokumentu podpisem zaufanym. Tak podpisany dokument elektroniczny należy następnie załączyć do pisma przewodniego w ePUAP. Podpis dokonywany w tego rodzaju systemie spełnia kryteria określone w art. 46 § 2a p.p.s.a. i tak podpisany załącznik czyni zadość wymaganiom z art. 46 § 2b p.p.s.a. Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając mu naruszenie przepisów prawa procesowego polegające na bezpodstawnym odrzuceniu skargi i podnosząc, że skarga została podpisana. W jego ocenie, wysłanie dokumentu za pośrednictwem platformy usług elektronicznych ePUAP i podpisanie tego dokumentu podpisem profilem zaufanym oznacza, że cały ten dokument został podpisany. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 57 § 1 p.p.s.a., skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, zaś jednym z tych wymogów jest jego podpisanie – przez stronę albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika (art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Określony w ustawie warunek formy pisemnej uważa się za zachowany, jeżeli dokument elektroniczny został podpisany w sposób, o którym mowa w art. 46 § 2a (art. 12b § 1 p.p.s.a.). Zgodnie zaś z art. 46 § 2a p.p.s.a., w przypadku gdy pismo strony jest wnoszone w formie dokumentu elektronicznego powinno ponadto zawierać adres elektroniczny oraz zostać podpisane przez stronę albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. W myśl art. 46 § 2b p.p.s.a. zasady podpisywania przewidziane w § 2a dotyczą także załączników wnoszonych w formie dokumentu elektronicznego. Zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z kolei stosownie do art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. W niniejszej sprawie, jak wynika z akt sprawy, skarżący wniósł skargę drogą elektroniczną, przy czym skarga ta stanowiła załącznik do skierowanego do Bankowego Funduszu Gwarancyjnego pisma przewodniego, zaś podpis elektroniczny został złożony wyłącznie pod tym pismem przewodnim. Wobec tego, Sąd I instancji wezwał skarżącego do usunięcia, w terminie 7 dni, braków formalnych skargi przez jej podpisanie, pod rygorem odrzucenia skargi. W zakreślonym terminie skarżący nie uzupełnił poprawnie braku formalnego skargi. Do pisma przewodniego załączył bowiem ponownie niepodpisany załącznik stanowiący skargę. Tymczasem, aby prawidłowo podpisać dokument, należy go podpisać własnoręcznie i przesłać oryginał do sądu albo podpisać podpisem kwalifikowanym podpisem zaufanym albo podpisem osobistym, o czym skarżący został pouczony w wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Pismem w sprawie jest zarówno pismo przewodnie, jak i skarga. Ze względu zaś na kategoryczne brzmienie art. 46 § 2a i 2b p.p.s.a. nie można przyjmować, jak to czyni wnoszący zażalenie, że samo opatrzenie pisma przewodniego zaufanym podpisem elektronicznym skutkuje podpisaniem całego dokumentu elektronicznego, tj. w niniejszej sprawie skargi będącej załącznikiem dokumentu. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, nie podziela przy tym stanowiska wyrażonego w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 czerwca 2020 r., sygn. akt II OZ 275/20, z 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I FZ 76/20, z dnia 7 października 2020 r., sygn. akt II OZ 747/20 oraz z 29 października 2020 r., sygn. akt I OZ 815/20 i I OZ 816/20 i przywołanej w tych uzasadnieniach argumentacji dotyczącej zasad korzystania ze środków komunikacji elektronicznej, a w szczególności koncentrującej się na informacjach zawartych w "dokumencie pomocy" zamieszczonym na stronie internetowej www.epuap.gov.pl. Rozważania w tych orzeczeniach pomijały bowiem okoliczność, że Elektroniczna Platforma Usług Administracji Publicznej (ePUAP) służąca do komunikacji obywateli z jednostkami administracji publicznej w ujednolicony, standardowy sposób nie jest systemem sądowym, ale systemem państwowym, na którego funkcjonowanie sąd nie ma wpływu. Brak technicznej możliwości podpisania załącznika z poziomu ePUAP nie wyklucza natomiast możliwości podpisania takiego dokumentu w innym miejscu, a następnie dołączenia do korespondencji. Nie ma bowiem przeszkód technicznych, aby strona podpisała skargę w formie podpisu zaufanego lub podpisu kwalifikowanego. Jak słusznie zauważył i wyjaśnił Sąd I instancji, platforma ePUAP nie pozwala technicznie na podpisywanie załączników do wysyłanej korespondencji. W tym celu należy skorzystać z zewnętrznego narzędzia (tzw. Podpisywarka), do którego odwołuje się sam ePUAP – użytkownik przed zalogowaniem dostaje dużą informację: czy chce zalogować się na swoje konto, czy też podpisać plik. W sensie informatycznym ePUAP posługuje się określonym formatem pisma (pismo ogólne – w realiach niniejszej sprawy odpowiednik pisma przewodniego). Użytkownik może w takim piśmie zawrzeć swoje stanowisko i z poziomu ePUAP podpisać to pismo podpisem zaufanym czy podpisem kwalifikowanym. W przypadku dodania do tego pisma załącznika, brak jest możliwości podpisania go z poziomu platformy ePUAP, bowiem pozbawiona jest ona technicznych możliwości nadesłania samego załącznika, jak również podpisania załącznika do formularza pisma ogólnego. O ile formularz pisma ogólnego można podpisać zarówno podpisem zaufanym, jak i kwalifikowanym, o tyle nie ma technicznej możliwości podpisania z poziomu ePUAP załącznika. Wszakże brak technicznej możliwości podpisania załącznika z poziomu ePUAP nie wyklucza w ogóle możliwości podpisania takiego dokumentu w innym miejscu, a następnie dołączenie do korespondencji. Należy zwrócić także uwagę na to, że strona nie musi załączać żadnych dodatkowych plików – treść jej żądania może być zawarta w piśmie ogólnym, które można podpisać w wymagany sposób. Zauważyć przy tym należy, że ustawodawca w art. 46 p.p.s.a. rozróżnił podpisywanie dwóch elementów korespondencji elektronicznej: podpisywanie pisma wnoszonego w formie dokumentu elektronicznego (§ 2a) oraz podpisywanie załączników wnoszonych w formie dokumentu elektronicznego (§ 2b), których dotyczą zasady podpisywania przewidziane w art. 46 § 2a p.p.s.a. Tożsamy pogląd, że opatrzenie pisma przewodniego zaufanym podpisem elektronicznym nie skutkuje podpisaniem całego dokumentu elektronicznego, w tym skargi stanowiącej załącznik do dokumentu, został wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w postanowieniach z 13 kwietnia 2021 r., sygn. akt II GZ 99/21, z 29 października 2020 r., sygn. akt I OZ 814/20, z 13 listopada 2020 r., sygn. akt I OZ 884/20, z 26 listopada 2020 r., sygn. akt I OZ 937/20, I OZ 938/20, I OZ 939/20, I OZ 940/20 i I OZ 987/20, z 9 grudnia 2020 r., sygn. akt I OZ 1031/20, I OZ 1032/20, I OZ 1033/20 i I OZ 1034/20, z 11 grudnia 2020 r. sygn. akt I OZ 1000/20, I OZ 1003/20, I OZ 1014/20, I OZ 1015/20 i I OZ 1022/20 oraz z 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OZ 1061/20 i I OZ 1062/20, z 20 stycznia 2021 r., sygn. akt III OZ 19/21, który skład orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela. W konsekwencji należało przyjąć, że Sąd I instancji prawidłowo uznał, iż złożona skarga nie została podpisana. Opatrzone podpisem było jedynie pismo przewodnie, które nie było skierowane do WSA w Warszawie. Wobec tego Sąd I instancji zasadnie wezwał stronę do podpisania skargi, którego to zobowiązania strona nie wykonała. Nie przesłała bowiem załącznika (skargi) popisanego podpisem elektronicznym ani pisma podpisanego własnoręcznie w oryginale. Sąd I instancji zasadnie więc stwierdził, że pomimo wezwania nie zostały uzupełnione braki formalne skargi i odrzucił ją na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.