VI SA/Wa 881/20
WyrokWSA w Warszawie2020-10-23
Skład orzekający: Dorota Pawłowska, Barbara Kołodziejczak-Osetek, Sławomir Kozik
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy umowy o sporządzenie protokołu z działalności spółdzielni, zawierające odniesienie do przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących umowy o dzieło, stanowią umowy o dzieło, a w konsekwencji, czy osoba wykonująca te umowy podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego?Ratio decidendi
Sąd uznał, że sporne umowy o sporządzenie protokołu z działalności spółdzielni spełniają przesłanki umowy o dzieło, ponieważ ich istotą było zobowiązanie do osiągnięcia oznaczonego rezultatu w postaci opracowania dokumentów spełniających określone w umowie warunki. W związku z tym, osoba wykonująca te umowy nie podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie przepisów dotyczących umów zlecenia. Zaskarżona decyzja została uchylona.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji, która ustaliła, że Zainteresowany podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Skarżący (płatnik składek) zarzucił organom błędną ocenę charakteru zawartych umów, twierdząc, że były to umowy o dzieło. Sąd rozpoznał skargę na posiedzeniu niejawnym.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pawłowska Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.) Sędzia WSA Sławomir Kozik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 października 2020 r. sprawy ze skargi [...] z siedzibą w W. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] września 2015 r.
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej "Prezes NFZ", "organ odwoławczy" lub "organ") decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2019 r., na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust. 5 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1373 z późn. zm.), dalej "ustawa o świadczeniach", oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.), dalej "k.p.a.", w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 935), po rozpatrzeniu odwołania K. (dalej "z.", "Skarżący" lub "płatnik składek") od decyzji dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej "organ I instancji") nr [...] z dnia [...] września 2015 r., ustalającej, że K. O. (dalej "Zainteresowany") podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania umów o świadczenie usług, do których zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia na rzecz płatnika składek, w okresach od dnia 23 sierpnia 2011 r. do dnia 15 listopada 2011 r. oraz od dnia 26 kwietnia 2013 r. do dnia 19 lipca 2013 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Do wydania decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwrócił się do organu I instancji z wnioskiem o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym Zainteresowanego z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług do której mają zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego na rzecz płatnika.
Organ I instancji ustalił, że Zainteresowany podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.
W wyniku wniesionego przez płatnika składek odwołania, Prezes NFZ utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. Wskazał, że z zawartej w dniu [...] sierpnia 2011 r. umowy wynika, iż Zainteresowany zobowiązał się do sporządzenia protokołu z działalności S. w [...] w terminie do dnia 15 listopada 2011 r. Zgodnie z § 2 zawartej umowy określono wynagrodzenie w kwocie 3 380,00 zł. Zaś z zawartej w dniu 26 kwietnia 2013 r. umowy wynika, iż Zainteresowany zobowiązał się do sporządzenia protokołu z działalności S. w [...] w terminie do dnia 19 lipca 2013 r. Zgodnie z § 2 zawartej umowy określono wynagrodzenie w kwocie 2 600,00 zł.
Organ podkreślił, że z protokołu kontroli z dnia [...] grudnia 2014 r., obejmującej okres od stycznia 2011 r. do grudnia 2013 r. wynika, iż płatnik składek zawierał z wieloma osobami umowy o dzieło, których przedmiotem było sporządzenie protokołów z działalności rożnych spółdzielni wraz z projektem wniosków polustracyjnych, jak również badanie sprawozdań finansowych różnych spółdzielni.
W uzasadnieniu organ podkreślił, że analiza spornych umów wskazuje, że dotyczyły one wykonania określonych i różnorodnych czynności, jednak w żaden sposób nie zmierzały do powstania nowego bądź zmodyfikowanego, charakterystycznego i stanowiącego o jego indywidualnym charakterze samoistnego dzieła, które zostało zdefiniowane w momencie zawierania umowy, w sposób charakterystyczny dla umowy o dzieło w myśl Kodeksu cywilnego. W przypadku wykonywanej przez Zainteresowanego pracy żaden rodzaj wymaganego rezultatu nie wystąpił. Zdaniem organu, niewątpliwie zlecone do wykonania prace wymagały starannego działania opartego na posiadanej fachowej wiedzy w zakresie procedur lustracyjnych spółdzielni i odpowiednich kwalifikacjach, lecz nie odznaczały się cechami twórczości charakterystycznymi dla wykonawcy dzieła. Wykonywanie spornych umów dotyczyło nieoryginalnych czynności faktycznych związanych z wypracowaniem własnej oceny działalności spółdzielni, dokonywanej zgodnie z przepisami prawa oraz zasadami lustracji organizacji spółdzielczych na podstawie dokumentacji danej spółdzielni. W ocenie Prezesa NFZ, nie można uznać, że rezultatem kwestionowanych umów jest wyłącznie sporządzenie protokołu działalności, ponieważ stanowi on podsumowanie całego procesu jakim jest badanie lustracyjne, na który składa się szereg różnorodnych czynności, a nie stanowią konkretnego efektu.
W związku z obowiązkami płatnika składek względem zrzeszonych spółdzielni organ odwoławczy uznał, że wykonywane przez lustratora czynności nie zmierzały do powstania oznaczonego dzieła, ale stanowiły część procesu weryfikacji działalności organów spółdzielni pod względem legalności, gospodarności i rzetelności. Analizowane umowy nie wskazywały, by charakter wykonywanych przez Zainteresowanego prac był twórczy i jednostkowy. Podkreślił także, że zawierając z Zainteresowanym sporne umowy płatnik składek realizował ustawowe zadania wynikające z profilu bieżącej i ciągłej działalności związku rewizyjnego.
Na decyzję Prezesa NFZ płatnik składek złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej rażące naruszenie przepisów postępowania poprzez nieuwzględnienie istotnych dla sprawy faktów, które miały miejsce już po wydaniu decyzji organu I instancji i miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy oraz rażące naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez dokonanie niewłaściwej oceny charakteru zawartych z Zainteresowanym umów.
Skarżący wskazał, że przeprowadzając kontrolę ZUS zakwestionował zawierane przez płatnika składek umowy, uznając, że nie mają one charakteru umów o dzieło i lustratorzy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym. Ze stanowiskiem ZUS nie zgodził się Skarżący i odwołał się od wydanych decyzji. Wskutek złożonych odwołań, organ rentowy zmienił swoje stanowisko i uchylił wydane decyzje, tym samym uznał, że zawarte umowy mają charakter dzieła, a lustratorzy nie podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. Płatnik składek wskazał, że dowodem tego jest m.in. decyzja ZUS nr [...] z dnia [...] lipca 2015 r.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest charakter prawny umów zawartych przez Skarżącego z Zainteresowanym. Istota sprawy sprowadza się więc do zweryfikowania stanowisk stron i udzielenia odpowiedzi na pytania, czy były to umowy o dzieło, czy też inne umowy o świadczenie usług, do których zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, stosuje się przepisy dotyczące zlecenia i czy w zaistniałym stanie faktycznym Zainteresowany podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartej umowy.
Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 tej ustawy obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które zostały wymienione w tym przepisie. Należą do nich m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osoby z nimi współpracujące (lit. e). Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 1442 z późn, zm.) dalej "u.s.u.s.", stwierdza wprost w art. 6 ust. 1 pkt 4 rozdziału 2, regulującego "Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym", że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają (...) osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m.in. osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (...). Brzmienie tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o tę samą kategorię osób, podlegających ubezpieczeniu społecznemu, a tym samym kwalifikujących się do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Wyjaśnienia też wymaga, że zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.
W świetle art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Stosownie natomiast do art. 13 pkt 2 u.s.u.s., obowiązkowo ubezpieczeniom tym (społecznym) podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy - od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.
Uznanie, iż sporne umowy nie stanowiły umowy o dzieło (art. 627 i nast. k.c.), lecz umowę świadczenia usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.) oznacza, że Skarżący był obowiązany, jako płatnik składek, do obliczania i pobrania składki z dochodu ubezpieczonego oraz jej odprowadzenia – na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach.
Przechodząc do analizy charakteru prawnego spornych umów należy wskazać, że zarówno w judykaturze, jak i w literaturze przyjmuje się, że kwestia prawidłowej kwalifikacji umowy może być w praktyce znacznie utrudniona, albowiem, o ile w odniesieniu do prostych sytuacji faktycznych i prawnych nazwanie faktycznej umowy o dzieło w inny sposób nie powoduje wielkich trudności w ustaleniu rzeczywistej konstrukcji umowy, o tyle w wypadku umów bardziej złożonych zasadne jest rozważenie, czy wola stron w tym zakresie (nazwanie umowy w określony sposób, odesłanie do określonych przepisów) nie powinna być podstawą rozstrzygnięcia wątpliwości (tak m.in. G. Kozieł /w:/ A. Kidyba (red.), Z. Gawlik, A. Janiak, K. Kopaczyńska-Pieczniak, G. Kozieł, E. Niezbecka, T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część szczególna, LEX 2010, komentarz do art. 627 k.c., t. 36).
Zgodnie z art. 627 k.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 k.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. A. Brzozowski /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, wydanie 3, pod red. J. Rajskiego, Wydawnictwo C.H. Beck - Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2011, s. 390-391).
Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 k.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami", pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 k.c., a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Przy czym należy wskazać, iż subsumcja zawartej umowy pod przepis art. 750 k.c. nie czyni takiej umowy umową zlecenia, w rozumieniu art. 734 k.c. (vide: L. Ogiegło /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, ..., s. 573 i nast.).
Istota umowy zlecenia, w świetle art. 734 k.c. i nast., wyraża się w tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja zakłada dążenie do osiągnięcia określonego rezultatu - dokonania czynności prawnej, jednakże w razie jego nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania (tak m.in. K. Kołakowski /w:/ G. Bieniek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 2006, s. 387; podobnie: M. Nesterowicz /w:/ J. Winiarz (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 1989, s. 685). Innymi słowy, odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił, czy nie.
Obszerną analizę cech umowy o dzieło i umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy umowy zlecenia przeprowadził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II UK 402/12 (opubl. www.sn/sites/orzecznictwo): "Umowę o dzieło zdefiniowano w art. 627 k.c. jako zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła za wynagrodzeniem. Starania przyjmującego zamówienie w umowie o dzieło mają doprowadzić w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, za wynagrodzeniem zależnym od wartości dzieła (art. 628 § 1, art. 629, art. 632 k.c.). Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Przyjmuje się przy tym, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wady (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 1999 r., IV CKN 152/00, OSNC 2001 Nr 4, poz. 63). (...) W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze więc na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 k.c.), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat. W wypadku umowy o dzieło niezbędne jest zatem, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2012 r., II UK 60/12 - niepublikowane)".
Przedmiotem spornych w niniejszej sprawie umów zawartych przez Skarżącego z Zainteresowanym było zobowiązanie do sporządzenia przez Zainteresowanego:
1.umowa z dnia [...] sierpnia 2011 r., sporządzenie protokołu z działalności S. w [...] w terminie do dnia 15 listopada 2011 r. Zgodnie z § 2 zawartej umowy określono wynagrodzenie w kwocie 3 380,00 zł.
2.umowa z dnia [...] kwietnia 2013 r., sporządzenie protokołu z działalności S. w [...] w terminie do dnia 19 lipca 2013 r. Zgodnie z § 2 zawartej umowy określono wynagrodzenie w kwocie 2 600,00 zł.
Tylko kopie tych umów (poświadczone za zgodność z oryginałem) znajdują się w aktach sprawy i w związku z tym tylko one mogły podlegać wiążącej ocenie Sądu.
Sąd nie zgadza się z organem, że tak określony przedmiot umów nie może stanowić przedmiotu umowy o dzieło, gdyż wskazuje on na to, że umowa dotyczy wykonania określonych czynności, które w żaden sposób nie zmierzają do powstania nowego bądź zmodyfikowanego, charakterystycznego i stanowiącego o jego indywidualnym charakterze samoistnego dzieła, które zostało zdefiniowane w momencie zawierania umowy. W ocenie Sądu, sporne umowy spełniają przesłanki art. 627 k.c., ich istotą było bowiem zobowiązanie się przyjmującego zamówienie do osiągnięcia oznaczonego rezultatu w postaci opracowania dokumentów spełniających oznaczone w umowie warunki, a zamawiającego - do zapłaty wynagrodzenia. W umowie nie zostało wskazane, ze protokół został sporządzony w ramach lustracji spółdzielni, jednakże wyjaśnienia Skarżącego złożone w trakcie postępowania, nie są kwestionowane przez organy orzekające w sprawie. W zaskarżonych w sprawie decyzjach, organ wyjaśnił pojęcie lustracji, zgodnie z którym "[...]" to procedura przeglądu, weryfikacji przeprowadzana w [...], stanowiąca, zorganizowaną formę kontroli działalności [...] przez jej członków. To badanie zgodności funkcjonowania [...] z jej celami statutowymi, przestrzegania prawa spółdzielczego, oraz respektowania międzynarodowych zasad spółdzielczych. Lustracja bada również wypełnianie swoich obowiązków przez organy przedstawicielskie, przestrzeganie praw członków, ale przede wszystkim efektywność wykorzystania posiadanego majątku i właściwy nad nim nadzór. Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa każda spółdzielnia zobowiązana jest przynajmniej raz na trzy lata, a w okresie pozostawania w stanie likwidacji corocznie, poddać się lustracyjnemu badaniu legalności, gospodarności i rzetelności całości jej działania. Lustrację przeprowadzają właściwe związki rewizyjne w spółdzielniach w nich zrzeszonych, które wyznaczają lustratora. Obowiązki lustratora może pełnić każda osoba, która uzyskała uprawnienia lustracyjne wydane przez Krajową Radę Spółdzielczą. Dodatkowo wskazać należy, iż zgodnie z art. 93 § 1 ustawy z dnia z dnia 16 września 1982 r.- Prawo spółdzielcze (Dz.U. 2018 r., poz. 1285 ze zm., dalej: "P.s." lub "Prawo spółdzielcze" protokół sporządzony przez lustratora ma moc dokumentu urzędowego, okoliczność ta nie przesądza jednak, że sporny protokół nie mógł stanowić dzieła w rozumieniu art. 627 k.c., skoro nie ulega wątpliwości, że protokół ten stanowił efekt pracy Zainteresowanego. Należy zauważyć, że bez sporządzenia protokołu nawet bez listu polustracyjnego praca Zainteresowanego nie miałaby znaczenia, ponieważ nie zostałby osiągnięty cel lustracji. To właśnie osiągnięcie rezultatu w postaci protokołu, stanowiło przedmiot spornej umowy, a nie czynności prowadzące do jego osiągnięcia. W tym dokumencie został zawarty rezultat przeprowadzonej lustracji, zawierający ocenę działalność skontrolowanej spółdzielni, w zakresie legalności, rzetelności i gospodarności. Sporządzenie protokołu wymagało samodzielności i wkładu intelektualnego Zainteresowanego, niezależnie do faktu, że sama lustracja przeprowadzana jest zgodnie z przepisami Prawa spółdzielczego oraz postanowieniami Instrukcji o lustracji organizacji spółdzielczych. Celem lustracji nie była sama kontrola działalności spółdzielni, lecz właśnie ocena tej działalności sformułowana na podstawie danych uzyskanych w toku przeprowadzonej przez Zainteresowanego lustracji. W ten sposób uzyskany rezultat przeprowadzonej lustracji spółdzielni jest zmaterializowanym w wymienionym w umowie dokumencie, efektem pracy Zainteresowanego, stanowiącym po jego sporządzeniu samodzielny byt.
W świetle powyższego w ocenie Sądu, strony spornych umów określiły w sposób konkretny i jednoznaczny przedmiot umowy, którym miały być konkretne, wymienione w umowie dokumenty, spełniające wymienione w umowie wymogi. Dlatego też, zdaniem Sądu, nie można uznać, że tak określony przedmiot umowy nie może stanowić rezultatu umowy w rozumieniu art. 627 k.c., który też nie poddawałby się sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych według kryteriów obiektywnych i powszechnie sprawdzalnych. Nie można również uznać, że tak określony przedmiot umowy, nie jest samoistnym, a więc pozostającym po jego wytworzeniu niezależnie od dalszego działania twórcy rezultatem, materialnym, obiektywnie osiągalnym i w konkretnych warunkach pewnym.
Mimo, że w umowie brak jest wskazania wprost na odpowiedzialność przyjmującego zamówienie za wady dzieła, to w § 4 umów zawarto zapis " W sprawach nieuregulowanych w umowie mają zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego, w części dotyczącej umowy o dzieło", który rozwiewa w ocenie Sądu wątpliwości, co do zasad odpowiedzialności Zainteresowanego za wykonane dzieło.
Reasumując wszystkie powyżej wymienione cechy, są właściwe, zgodnie z przytoczonym powyżej orzecznictwem, dla umowy o dzieło i cechy te, w ocenie Sądu, charakteryzują sporne umowy. Sąd nie zgadza się zatem z przeciwnym stanowiskiem organu, nie popartym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie oraz przekonującą argumentacją.
Z tych względów Sąd uznał za zasadne zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organy art. 734 § 1 w zw. z art. 750 k.c., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że łączące strony umowy o dzieło były umowami o świadczeniu usług, a nie umowami o dzieło w myśl art. 627 k.c., pomimo że specyfika umowy zawartej z Zainteresowanym wskazuje na wszelkie cechy umowy o dzieło. Doprowadziło to w konsekwencji do naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach, polegające na uznaniu, że Zainteresowany podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, w związku ze świadczeniem pracy na podstawie spornych umów.
Organ ponownie rozpatrując sprawę uwzględni stanowisko Sądu, iż sformułowany w spornych umowach przedmiot umowy, w sposób wystarczający określa rezultat tej umowy, który może stanowić dzieło w rozumieniu art. 627 k.c.
Natomiast co do umów, na które wskazuje organ w decyzji zawierane w okresie: od stycznia 2011 r. do grudnia 2013,a które nie zostały do akt sprawy załączone, Sąd stwierdził, iż nie mogą być przedmiotem wiążących rozważań Sądu. Wskazać jedynie należy, iż umowy których przedmiotem było: a) sporządzenie protokołów z działalności różnych spółdzielni wraz z projektem wniosków polustracyjnych, b) badanie sprawozdań finansowych różnych spółdzielni, były już przedmiotem wielu orzeczeń sądowych np. wyroku z dnia 9 września 2020 r. SA/Wa 2597/19, wyroku z dnia 22 lipca 2020 r., VI SA/Wa 18/20 , wyroku z dnia 3 marca 2020 r., VI SA/Wa 2409/19, wyroku z dnia 25 luty 2020 r., VI SA/Wa 2362/19, wyroku z dnia 17 września 2020 r., VI SA/Wa 140/20 VI, których poglądy w nich wyrażone Sąd w składzie rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela.
W rozpoznawanej sprawie w zakresie tych umów obowiązkiem organu, rozpoznającego sprawę ponownie, będzie zgromadzenie w sprawie materiału dowodowego zgodnie z art.77 k.p.a. i jego ocena na podstawie art.80 k.p.a. oraz samodzielne ustalenie treści umów zawartych przez Skarżącego, a nie oparcie się wyłącznie na protokole ZUS, który w tym zakresie, poprzez niezałączenie do niego dokumentów, na podstawie których został sporządzony, jest nieweryfikowalny i nie poddaje się ocenie Sądu ani organu. Ponadto protokół ZUS na który powołuje się organ w rozpoznawanej sprawie to nic innego jak kserokopia częściowo nieczytelna, niepoświadczona za zgodność z oryginałem (k. 9 - 30 akt administracyjnych), który z tych względów nie może być uznany za dowód w sprawie i dokument urzędowy. Z tych względów dopiero po przeprowadzeniu prawidłowo postępowania dowodowego, z uwzględnieniem oceny prawnej wyrażonej przez Sąd, będzie możliwe wydanie wiążącego orzeczenia w sprawie.
Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art.135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019 r., poz. 2325) orzekł jak w wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło