III FSK 9/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek, , po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 września 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 667/21 w sprawie ze skargi A. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 19 lutego 2021 r., nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od A. J. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrokiem z 3.09.2021 r. o sygn. I SA/Gl 667/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę A. J. (dalej: skarżący lub zobowiązany) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 19.02.2021 r., nr 2401-IEE1.711.71.2021.2/MŁ 2401-21-038957, wydane w przedmiocie ulgi płatniczej. Jako podstawę prawną powołano art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 2.1. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Gliwicach do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego), który zaskarżył ten wyrok w całości. Sformułował również wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj.: a) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art.151 p.p.s.a w zw. z art. 7, art. 15, art. 77 § 1 oraz z art. 80 ustawy z 14.06.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) przez oddalenie skargi i utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia w całości, podczas gdy przy jego wydaniu (oraz przy wydaniu postanowienia przez organ l instancji) organ ll instancji nie podjął wszelkich kroków w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i wszelkich okoliczności sprawy, a także wykroczył poza granice uznania administracyjnego, powodujące, że postanowienie posiada cechy dowolności; b) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 7 i art. 13 § 1 ustawy z 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm., dalej: u.p.e.a.) przez oddalenie skargi i utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia w całości, podczas gdy przy jego wydaniu (oraz przy wydaniu postanowienia przez organ l instancji) organ ll instancji wykroczył poza granice uznania administracyjnego powodujące, że postanowienie posiada cechy dowolności; c) art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm., dalej: p.u.s.a.) oraz art. 3 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. i z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., wyrażające się w nienależytym wykonaniu przez Sąd pierwszej instancji obowiązku kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego oraz bezkrytyczne przyjęcie ustaleń poczynionych w postępowaniu administracyjnym przez organ oraz zajętego przez organ stanowiska prawnego, w szczególności biorąc pod uwagę, że były one kwestionowane przez skarżącego. Uzasadnienie orzeczenia nie może sprowadzać się jedynie do podsumowania przebiegu postępowania i powielenia lapidarnego stanowiska organu przez przyjęcie jego ustaleń za własne, podczas gdy ustalenia te nie odpowiadają rzeczywistości (stan faktyczny) i prawu, co ma miejsce w przedmiotowej sprawie. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 13 § 1 u.p.e.a. przez błędną jego wykładnię, polegającą na uznaniu, że instytucja zwolnienia z egzekucji administracyjnej przewidziana jest jedynie dla dłużników, którzy wykażą, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych, oraz że inne wskazywane składniki majątkowe muszą należeć do majątku dłużnika, który dokonuje tego wskazania, podczas gdy prawidłowa wykładnia ww. przepisu powinna doprowadzić Sąd i organy administracji do wniosku, że wskazanie innego składnika majątkowego nie jest przesłanką sine qua non zastosowania instytucji zwolnienia z egzekucji administracyjnej, o której mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a., a także, że wskazanie składnika majątku, z którego można prowadzić egzekucję, przez wskazanie na majątek innego dłużnika solidarnego, jest realizacją tej przesłanki i daje podstawę do zastosowania wspomnianej instytucji. 2.2. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 3.1. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu. Spór zarysowany w sprawie koncentruje się wokół zagadnienia wykładni art. 13 § 1 u.p.e.a. Wnioskami z 2.12.2020 r. pełnomocnik zobowiązanego zwrócił się do organu egzekucyjnego o ograniczenie egzekucji na ww. podstawie prawnej ze świadczenia pieniężnego zobowiązanego do wysokości 50% kwoty wskazanej w tytułach wykonawczych, to jest emerytury zobowiązanego wypłacanej przez ZUS - ze względu na ważny interes zobowiązanego - do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w przedmiocie odpowiedzialności skarżącego jako osoby trzeciej za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za grudzień 2013 r., marzec i listopad 2014 r. wraz z należnymi odsetkami i kosztami egzekucyjnymi, w którym wyrokiem WSA w Gliwicach z 17.02.2021 r., I SA/Gl 1120/20, została oddalona skarga skarżącego. W ocenie skarżącego, organ egzekucyjny niedostatecznie zbadał przesłankę ważnych powodów istniejących po stronie zobowiązanego. W szczególności pominął podnoszone przez skarżącego okoliczności wskazujące na ważny interes skarżącego, takie jak możliwość skutecznej egzekucji także z majątku innych zobowiązanych solidarnie członków zarządu oraz brak przychodów skarżącego z innych źródeł. Błędnie także uznał, że nie istnieje ryzyko wyrządzenia skarżącemu znacznej szkody. 3.2. Przepis art. 13 § 1 u.p.e.a. przewiduje uprawnienie dla organu egzekucyjnego, który na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić na czas oznaczony lub nieoznaczony z egzekucji w całości lub części określone składniki majątku zobowiązanego. W rozpatrywanej sprawie zarzuty naruszenia przepisów postępowania, a także art. 13 u.p.e.a. można sprowadzić do stwierdzenia, że wskazanie przez skarżącego majątku innych osób, zobowiązanych solidarnie ze skarżącym, pozwala na skuteczne zastosowanie art. 13 u.p.e.a, ponieważ - zdaniem skarżącego - nie prowadzi to do naruszenia interesów wierzyciela. Takie stanowisko nie zasługuje na aprobatę. Ubiegając się o zwolnienie spod egzekucji na podstawie art. 13 u.p.e.a., zobowiązany powinien wykazać posiadanie ważnego interesu w zwolnieniu określonych składników majątkowych spod egzekucji, a ponadto wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych. Pojęcie ważnego interesu zobowiązanego należy rozumieć nie jako subiektywne przekonanie zobowiązanego o potrzebie zwolnienia rzeczy z egzekucji, ale jako obiektywne uwarunkowania, rozpatrywane w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. Uwzględnienie wniosku o zwolnienie spod egzekucji nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji. Zobowiązany powinien nie tylko przedstawić argumenty przemawiające za zwolnieniem spod egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych. Trafna jest zatem odmowa zwolnienia składnika majątkowego z egzekucji w sytuacji, jak w rozpatrywanej sprawie, gdy zobowiązany nie posiada innych składników majątkowych podlegających egzekucji. W konkretnym przypadku mamy do czynienia z solidarną odpowiedzialnością kilku członków zarządu spółki, wobec których orzeczono odpowiedzialność za zobowiązania spółki na podstawie ostatecznych decyzji. Stosownie do art. 91 o.p. do odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania podatkowe stosuje się przepisy ustawy z 23.04.1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2022 r. poz. 1360 ze zm.) dla zobowiązań cywilnoprawnych. Zgodnie zaś z art. 366 k.c., kilku dłużników może być zobowiązanych w ten sposób, że wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych (solidarność dłużników). Aż do zupełnego zaspokojenia wierzyciela wszyscy dłużnicy solidarni pozostają zobowiązani. W rozpatrywanym przypadku, mimo skuteczności dotychczasowej egzekucji prowadzonej z majątku obu byłych członków zarządu, pozostaje do uiszczenia jeszcze duża kwota zaległego podatku, odsetek oraz kosztów egzekucyjnych. Instytucja solidarności dłużników istnieje w interesie wierzyciela. Interes ten polega na umocnieniu pozycji prawnej wierzyciela przez zwiększenie pewności zaspokojenia jego roszczeń. Taki właśnie cel omawianej instytucji wytycza zarazem kierunek interpretacji zawartych w jej obrębie przepisów. Trafnie przyjmuje organ, a w ślad za nimi WSA w Gliwicach, że dopiero ewentualne wyegzekwowanie dochodzonych należności od pozostałych osób odpowiedzialnych za te zobowiązania solidarnie, zwolni z tego obowiązku skarżącego. Brak jest powodów, aby na podstawie art. 13 u.p.e.a. zwalniać spod egzekucji jedyny składnik majątkowy zobowiązanego nadający się do egzekucji (inne stosowane wobec skarżącego środki egzekucyjne okazały się nieskuteczne) tylko na tej podstawie, że inny zobowiązany solidarnie były członek zarządu posiada inne składniki majątkowe, jeśli te inne składniki majątkowe nie wystarczają na całkowite zaspokojenie wierzytelności wierzyciela. Takie stanowisko skarżącego stanowi wypaczenie instytucji solidarnej odpowiedzialności kilku dłużników, ponieważ ogranicza wierzycielowi wybór dłużników, z majątku których może prowadzić egzekucję, stanowi zatem oczywiste pokrzywdzenie wierzyciela. Ograniczanie wierzycielowi wyboru dłużników, z majątku których może prowadzić egzekucję, a do tego sprowadza się wniosek skarżącego zwolnienia spod egzekucji części świadczenia emerytalnego, czyli jedynego składnika majątku skarżącego, z którego egzekucja była możliwa, stanowi – wbrew twierdzeniom skarżącego - pokrzywdzenie wierzyciela, ponieważ jeszcze bardziej oddala termin całkowitego zaspokojenia wierzyciela. Nie jest bez znaczenia okoliczność, że zajęcie emerytury skarżącego nastąpiło od marca 2020 r. w wymiarze 25% jej wysokości, tj. około 1507 zł miesięcznie, zobowiązany nie jest więc pozbawiony możliwości korzystania z pozostałej kwoty wypłacanego przez ZUS świadczenia w wysokości 6.029,23 zł. Wobec powyższego organ, a w ślad za nim WSA w Gliwicach prawidłowo stwierdził, że odmowa zwolnienia spod egzekucji zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego wypłacanego nie narusza prawa. Prowadzenie egzekucji z rachunku bankowego pogorsza wprawdzie sytuację materialną zobowiązanego, jednak egzekucja administracyjna jest szczególnym rodzajem postępowania, które z uwagi na swój przymusowy charakter wpływa negatywnie na sytuację materialną zobowiązanego i z reguły jest dla niego uciążliwe. "Ważnego interesu zobowiązanego" nie można utożsamiać jednak z subiektywnym przekonaniem zobowiązanego o potrzebie zwolnienia określonych składników majątkowych z egzekucji. W niniejszej sprawie przekonanie to wynika także ze zróżnicowanej sytuacji materialnej osób odpowiadających solidarnie za zaległości podatkowe spółki, okoliczność ta nie jest jednak przesłanką zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. "Ważnego interesu zobowiązanego", o którym mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a., nie można także wyprowadzać wskazując na wadliwość decyzji, z której wynika dochodzony obowiązek, czy też nieprawomocność wyroku WSA w Gliwicach z 17.02.2021 r., I SA/Gl 1120/20, w którym rozstrzygnięcie takie poddano kontroli sądowoadministracyjnej (skarga kasacyjna od ww. wyroku została oddalona wyrokiem NSA z 1.12.2021 r., III FSK 4220/21). 3.3. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., należy podzielić ocenę organu wyrażoną w odpowiedzi na skargę kasacyjną, że art. 141 § 4 p.p.s.a. określa konieczne elementy, które powinno zawierać każde uzasadnienie wyroku. W myśl tego przepisu uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Stąd też przepis ten nie stanowi właściwej podstawy do kwestionowania ustaleń faktycznych lub błędu w wykładni lub stosowaniu prawa, a jedynie ma umożliwić w późniejszym czasie Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu i stronie zapoznanie się z motywami, jakimi kierował się Sąd pierwszej instancji przy podjęciu orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odniósł się w zaskarżonym wyroku do wszystkich ważnych w sprawie kwestii związanych z przedmiotem postępowania, w tym zaakceptował wykładnię art. 13 § 1 u.p.e.a. dokonaną przez organy obu instancji dokonały. Trafnie argumentował przy tym, że skarżący nie wykazał swojego "ważnego interesu", dającego postawę do zastosowania instytucji zwolnienia z egzekucji. Wyrażone w zaskarżonym wyroku stanowisko zostało właściwie i szczegółowo uzasadnione przez WSA w Gliwicach, z odwołaniem się do stanu faktycznego wynikającego z materiału dowodowego, jak i powołaniem stanu prawnego. W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdza zatem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., ponieważ uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy wymagane powyższym przepisem, natomiast zawarta w nim ocena, odmienna od oczekiwań skarżącego, nie stanowi o naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a. 3.4. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a. Stosownie do art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, ponieważ skarżący, który ją wniósł, zrzekł się rozprawy, a organ w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. sędzia Paweł Dąbek sędzia Stanisław Bogucki sędzia Jolanta Sokołowska