III SA/Kr 513/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Maria Zawadzka Sędziowie: SWSA Hanna Knysiak-Sudyka ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 września 2021 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia 4 lutego 2021 r., nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Zaskarżoną decyzją z dnia 4 lutego 2021 r., nr [...] Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Dyrektora Zakładu Karnego z dnia [...] 2020 r. o zwolnieniu sierż. M. K. (dalej: "skarżący") – oddziałowego ochrony Zakładu Karnego z dniem 21 grudnia 2020 r. ze Służby Więziennej w związku z upływem 12- miesięcznego okresu zawieszenia w czynnościach służbowych. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 218 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 96 ust. 2 pkt 7 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 848 ze zm., dalej: "u.s.w.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm., dalej: "k.p.a."). Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia [...] 2019 r. Dyrektor Zakładu Karnego orzekł o zawieszeniu w czynnościach służbowych sierż. M. K. – oddziałowego działu ochrony Zakładu Karnego od dnia 20 grudnia 2019 r. do dnia 20 marca 2020 r. w związku z zawiadomieniem Prokuratury Rejonowej o przedstawieniu zarzutów w postępowaniu karnym, w którym skarżącemu zarzucono popełnienie przestępstw określonych w art. 231§1 k.k. i art. 197§ 2 k.k., art. 217 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. oraz w zw. z art. 11 § 2, art. 231§1 k.k. i art. 217§1 k.k. w zw. z art. 12§ 1 k.k. oraz w zw. z art. 11§ 2 k.k. Decyzją z dnia [...] 2021 r. orzeczono o zawieszeniu skarżącego na okres kolejnych trzech miesięcy – od 21 marca 2020 r. do 20 czerwca 2020 r. Decyzją z dnia [...] 2020 r. zawieszono skarżącego na okres od 21 czerwca 2020 r. do 20 września 2020 r., a następnie decyzją z [...] 2020 r. orzeczono o zawieszeniu skarżącego w czynnościach służbowych na czas od 21 września 2020 r. do 21 grudnia 2020 r. Pismem z dnia 3 grudnia 2020 r. skarżący został zawiadomiony o wszczęciu postepowania administracyjnego w sprawie zwolnienia ze służby w związku ze zbliżającym się upływem 12 - miesięcznego okresu zawieszenia w czynnościach służbowych z dniem 20 grudnia 2020 r. Z informacji udzielonej przez Sąd Rejonowy Wydział Karny wynika, że sprawa dotycząca oskarżonego T. K. (sygn. akt [...]) jest w toku, a termin kolejnej rozprawy został wyznaczony na dzień 22 lutego 2021 r. (k. 5). Pełnomocnik skarżącego w dniu 15 grudnia 2020 r. złożył wniosek o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej i przesłuchanie świadków oraz zabezpieczenie zapisu monitoringu z kamer znajdujących się wewnątrz budynku na okoliczność należytego wykonywania przez skarżącego obowiązków służbowych i niedopuszczenia się czynów uzasadniających zwolnienie ze służby. Pismem z dnia 18 grudnia 2020 r. Dyrektor Zakładu Karnego poinformował skarżącego o uznaniu wniosku dowodowego za bezskuteczny ze względu na jego złożenie po upływie zakreślonego terminu. Decyzją z dnia [...] 2020 r., nr [...] Dyrektor Zakładu Karnego orzekł o zwolnieniu ze służby sierż. M. K. – oddziałowego działu ochrony Zakładu Karnego z dniem 21 grudnia 2020 r. w związku z upływem 12- miesięcznego okresu zawieszenia w czynnościach służbowych. W uzasadnieniu organ wskazał, że w związku z wszczęciem przeciwko skarżącemu przez Prokuraturę Rejonową (sygn. akt [...]) postępowania, w którym skarżącemu zarzucono popełnienie przestępstw określonych w art. 231§1 k.k. i art. 197§ 2 k.k., art. 217 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. oraz w zw. z art. 11 § 2, art. 231§1 k.k. i art. 217§1 k.k. w zw. z art. 12§ 1 k.k. oraz w zw. z art. 11§ 2 k.k. na podstawie art. 94 ust. 2 u.s.w. wydano decyzję z dnia [...] 2019 r. o zawieszeniu skarżącego w czynnościach służbowych na okres 3 miesięcy (od 20.12.2019 r. do 20.03.2020 r.). Następnie, w związku z trwającym postępowaniem karnym, wydano trzy kolejne decyzje o zawieszeniu skarżącego w czynnościach służbowych z dnia [...] 2020 r. (zawieszenie od 21.03.2020 do 20.06.2020 r.), z dnia [...] 2020 r. (zawieszenie od 21.06. do 20.09.2020 r.), z dnia [...] 2020 r. (zawieszenie od 21.09. do 20.12.2020 r.). Organ wskazał, że postępowanie karne nie zakończyło się do dnia wydania decyzji o zwolnieniu ze służby, jego związek z wykonywaniem czynności służbowych na terenie zakładu karnego, charakter zarzucanych przestępstw, a także fakt świadczenia pracy w tej samej jednostce przez osoby pokrzywdzone, wskazują na powagę sytuacji i mogą mieć wpływ na bezpieczeństwo i atmosferę w jednostce. O powadze stawianych skarżącemu zarzutów świadczy w ocenie organu fakt, że Sąd prowadzący postępowanie wyznaczył już trzecią rozprawę. Organ podniósł, że charakter i waga zarzutów przedstawionych sierżantowi M. K. oraz znaczny okres trwania postępowania karnego stanowią bezpośrednią przesłankę zwolnienia ze służby na podstawie art. 96 ust. 2 pkt u.s.w. Organ nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności uzasadniając go tym, że powrót skarżącego do pracy z dniem 21 grudnia 2020 r. godziłby wprost w bezpieczeństwo jednostki, a kontakt skarżącego z pokrzywdzonymi byłby wysoce niepożądany. Okoliczności te w ocenie organu powodują, że wyczerpana została przesłanka określona w art. 108 k.p.a. Decyzja została doręczona skarżącemu w dniu 21 grudnia 2020 r. W odwołaniu od decyzji skarżący zarzucił naruszenie: - przepisów prawa materialnego – art. 96 ust. 2 pkt 7 u.s.w. poprzez jego zastosowanie i błędne przyjęcie, że na gruncie niniejszej sprawy zwolnienie ze służby mieści się w granicach uznania administracyjnego, wskutek przekroczenia granic uznania i całkowitej dowolności przy podejmowaniu decyzji; - przepisów postępowania – art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. polegające na zaniechaniu dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, zebrania dowodów i braku wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, a przejawiające się w tym, że organ oparł się w istocie jedynie na pisemnej informacji przekazanej przez Sąd Rejonowy II Wydział Karny na temat postępowania karnego, podczas gdy organ powinien zapoznać się materiałem zgromadzonym w aktach sprawy karnej, aktach postępowania dyscyplinarnego, względnie nadto samodzielnie zebrać materiał dowodowy niezbędny do wydania rozstrzygnięcia oraz art. 8, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez dowolne uznanie, że pełnienie służby przez skarżącego może mieć wpływ na bezpieczeństwo i atmosferę w jednostce. Skarżący podniósł, że organ nie wziął pod uwagę ogółu okoliczności sprawy, nie zebrał materiału dowodowego, co czyni decyzję arbitralną. Nie wskazał w jaki sposób pełnienie obowiązków służbowych przez skarżącego będzie miało wpływ na bezpieczeństwo jednostki, skoro możliwe było takie zorganizowanie pracy, aby wyeliminować kontakt skarżącego z osobami mającymi status pokrzywdzonych w postępowaniu karnym. W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania. Decyzją z dnia 4 lutego 2021 r. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ podzielił stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Podniósł, że nie można zgodzić się, aby osoba będąca funkcjonariuszem więziennym, od której wymaga się niezbędnych cech osobowych w związku z charakterem wykonywanych obowiązków służbowych – w postaci nieposzlakowanej opinii, niekaralności i praworządności, sama dopuszczała się sprzecznych z rotą ślubowania, obowiązującą etyką zawodową, czynów zabronionych przepisami prawa. Organ wskazał, że organ I instancji w pełni zasadnie podjął rozstrzygnięcie o zwolnieniu skarżącego ze służby z dniem 21 grudnia 2020 r. Prawidłowość rozstrzygnięcia potwierdza bowiem charakter zarzutów stawianych skarżącemu w postępowaniu karnym, które zagrożone są karą pozbawienia wolności, związane są z nadużyciem pełnionej funkcji przez skarżącego w postaci przekroczenia uprawnień, doprowadzeniem innej osoby do poddania się czynności seksualnej, albo wykonania takiej czynności, naruszeniem nietykalności cielesnej innego człowieka, dotyczą one zachowań skarżącego w stosunku do osób zatrudnionych i świadczących pracę w Zakładzie Karnym oraz brak możliwości wydania decyzji o zawieszeniu skarżącego w czynnościach ze względu na upływ 12 miesięcznego terminu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący podtrzymał zarzuty podniesione w odwołaniu od decyzji wskazując dodatkowo, że organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję zamiast ją uchylić i umorzyć postępowanie. W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Skarżący podniósł w skardze, że decyzji w jego sprawach nie powinien podejmować płk T. W., ponieważ zdecydował o wniesieniu zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa przez skarżącego, z jego upoważnienia została wydana decyzja o zawieszeniu skarżącego w czynnościach, co powoduje, że trudno mu zachować obiektywizm. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Pismem z dnia 29 kwietnia 2021 r. skarżący uzupełnił skargę poprzez złożenie wniosku dowodowego o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci postanowienia Dyrektora Generalnego Służby więziennej z dnia 13 kwietnia 2021 r. w sprawie wyłączenia z Dyrektora Służby Więziennej jako wyższego przełożonego dyscyplinarnego o udziału w postępowaniu dyscyplinarnym przeciwko skarżącemu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 94 ust. 2 pkt 7 u.s.w. funkcjonariusza można zwolnić ze służby w przypadku upływu 12 miesięcznego okresu zawieszenia w czynnościach służbowych. Zgodnie z art. 98 ust. 1 u.s.w. zwolnienia ze służby albo stwierdzenia wygaśnięcia stosunku służbowego dokonuje przełożony właściwy do mianowania funkcjonariusza na ostatnio zajmowane stanowisko służbowe. Użycie w art. 96 ust. 2 pkt 7 u.s.w. zwrotu "można zwolnić" oznacza, że rozwiązanie z stosunku służbowego na tej podstawie zostało pozostawione tzw. uznaniu administracyjnemu. Kontrola decyzji uznaniowych przez sąd administracyjny jest ograniczona. Jak słusznie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, polega ona na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 27.10.2020 r., I OSK 1011/20, CBOSA). Kontrolując legalność aktu sąd ocenia, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2429/14, CBOSA). Kontroli sądowej podlega uzasadnienie decyzji uznaniowej z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną oraz z wyrażeniami normatywnymi określającymi przesłanki aktualizacji upoważnienia do decyzji uznaniowej (por. wyrok NSA z 15 czerwca 2021 r., II OSK 2813/21, CBOSA). Skarżący podnosił w odwołaniu oraz w zarzutach skargi, że w sprawie nie przeprowadzono żadnego postępowania dowodowego, wniosek skarżącego o przeprowadzenie dowodów został pozostawiony przez organ I instancji bez rozpoznania jako spóźniony. W ocenie Sądu ustalenia organu I i II instancji w oparciu, o które organ przyjął, że zachodzą przesłanki zwolnienia skarżącego ze służby, nie powinny być tylko twierdzeniami organu, lecz powinny znajdować potwierdzenie w zebranych w sprawie dowodach- np. z dokumentów postępowania karnego, z których wynikałaby treść zarzutów, ich związek z wykonywaniem funkcji publicznej przez skarżącego, dane osób pokrzywdzonych. Sąd nie może kontrolować podejmowanych w ramach uznania rozstrzygnięć, ma jednak obowiązek zbadać czy ich wydanie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym, a podjęta decyzja została prawidłowo uzasadniona. Tymczasem, w realiach niniejszej sprawy, organy nie przeprowadziły żadnego postępowania dowodowego, opierając swoje rozstrzygnięcia wyłącznie na informacji Sądu Rejonowego, II Wydział Karny, w której wskazano, że postępowanie karne przeciwko skarżącemu nie zostało zakończone, a rozprawa w dniu 30 listopada 2020 r. została odroczona na kolejny termin- 22 lutego 2021 r. W toku postępowania administracyjnego skarżący złożył wniosek o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej oraz przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków i zapisu z kamer monitoringu, organ pozostawił wniosek bez rozpoznania z wskazaniem, że jest spóźniony, organ II instancji również nie odniósł się do wniosku skarżącego przez pryzmat przesłanek, o których mowa w art. 89 k.p.a. Należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 7 k.p.a. organy w toku rozpoznania sprawy z urzędu lub na wniosek strony podejmują wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy. Organ może w każdym stadium postępowania zmienić, uzupełnić lub uchylić swoje postanowienie dotyczące przeprowadzenia dowodu (§ 2). Zgodnie z art. 78 § 1 k.p.a. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Tymczasem, wbrew wnioskom i zarzutom skarżącego, ani organ I, ani II instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego w sprawie. W ocenie Sądu, uwzględniając daleko idące skutki zaskarżonego rozstrzygnięcia – polegające na zwolnieniu skarżącego ze służby więziennej - organy powinny szczególnie wnikliwie ustalić stan faktyczny sprawy, dokonać ważenia interesu publicznego i indywidualnego skarżącego. W szczególności bowiem decyzje pozbawiające stronę prawa powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Zgodnie z zasadą przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a., z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. wyrok WSA w Warszawie z 2 grudnia 2020 r., sygn. akt VIII 665/20, CBOSA). Tymczasem w realiach niniejszej sprawy postępowanie dowodowe nie zostało przeprowadzone, a uzasadnienie decyzji zawiera twierdzenia organów bez ich odniesienia do faktów sprawy, czy przepisów prawa. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Brak tych ustaleń de facto uniemożliwia Sądowi dokonanie kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Zauważyć ponadto należy, że decyzja organu I instancji została doręczona wyłącznie skarżącemu, a nie ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi. Tymczasem zgodnie z art. 40 § 2 k.p.a. jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. W realiach niniejszej sprawy sam fakt niedoręczenia decyzji pełnomocnikowi skarżącego nie spowodował jednak dla skarżącego ujemnych skutków, skarżący złożył bowiem w terminie odwołanie, a następnie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Doręczenie to, aczkolwiek dokonane z oczywistym naruszeniem art. 40§ 2 k.p.a., może być uznane za skutecznie dokonane, skoro nie wywołuje dla strony ujemnych skutków procesowych (por. np. wyroki NSA z dnia: 26 września 2018 r., sygn. akt II OSK 125/18; 13 grudnia 2017 r., sygn. akt I GSK 2145/15, CBOSA). Sąd zapoznał się z przedłożonym przez skarżącego postanowieniem jednakże jego treść nie miała wpływu na ocenę legalności zaskarżonych decyzji. Ponownie rozpoznając sprawę organ przeprowadzi postępowanie dowodowe na okoliczność faktów mających znaczenie dla podjęcia rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 94 ust. 2 pkt 7 u.s.w., a podjęte rozstrzygnięcie uzasadni zgodnie z wskazaniami zawartymi w art. 107 § 3 k.p.a. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. 2019, poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w sentencji.