II SA/Gl 630/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędzia WSA Edyta Kędzierska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 września 2021 r. sprawy ze skargi R.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Prezydent Miasta G., decyzją z dnia [...] r., znak [...], działając na podstawie art. 104 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm. – dalej k.p.a.), art. 2, 27 ust. 1, 28, 30 ust. 1 i 3 i in. ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 877 ze zm. – dalej u.p.o.u.a.), odmówił R. A. (dalej: "strona", "skarżący") umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na dzieci: K. A. oraz K. A. W uzasadnieniu podano m. in., że strona posiada zadłużenie z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wyrokiem sądowym strona zobowiązana jest do płacenia alimentów w wysokości po 500 zł (łącznie 1000 zł) na rzecz małoletnich. Zgodnie z pismem komornika z dnia [...] r. dłużnik przekazuje środki pieniężne w różnej wysokości do organu egzekucyjnego w nieregularnych odstępach czasowych począwszy od września 2009 r. Instytucja umorzenia przedmiotowych należności ma charakter wyjątkowy. Nie ma podstaw, by ją zastosować. Państwo ma wspierać, a nie zastępować w alimentacji osoby do tego zobowiązane. W odwołaniu od ww. decyzji strona poprzez pełnomocnika wniosła o jej uchylenie, zarzucając naruszenie art. 7, 8, 11, 107 §1 pkt 6 i §3 k.p.a., w tym braki dowodowe, wadliwe ustalenia faktyczne i prawne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej SKO) decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie m. in. art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podano m. in., że nie zaszły przesłanki do zastosowania art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. z dnia [...] r. wynika, że strona dokonywała wpłat w różnej wysokości w nieregularnych odstępach czasowych. Z ww. zaświadczenia wynika, że dłużnik w 2013 r. dokonał wpłat w miesiącach styczeń, luty, marzec, wrzesień, październik, listopad, grudzień (nie w każdym z ww. miesięcy wpłaty były w wysokości nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów), w 2014 r. wpłaty były w każdym miesiącu, ale przez cały rok nie były w wysokości zasądzonych alimentów, w 2015 r., 2016 r., 2017 r., 2018 r., 2019 r. wpłaty nie były dokonywane w każdym miesiącu i nie wszystkie wpłaty były w wysokości zasądzonych alimentów. Skargę na powyższą decyzję złożyła przez pełnomocnika strona. Zarzucono: 1) obrazę art. 7 k.p.a., poprzez niepodjęcie przez organy postępowania administracyjnego czynności niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy; 2) obrazę art. 8 k.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie postępowania administracyjnego w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej; 3) obrazę art. 9 k.p.a., poprzez nienależyte i niewyczerpujące informowanie skarżącego jako strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; 4) obrazę art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., poprzez jego wadliwe zastosowanie, wyrażające się w odmowie umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci, pomimo faktu, iż egzekucja jest skuteczna od przeszło 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 5) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, podczas gdy decyzja ta powinna była zostać uchylona bądź też zmieniona na korzyść skarżącego. W uzasadnieniu podano m. in., że od 2017 r. egzekucja jest skuteczna każdego roku w kwocie łącznie przekraczającej sumę alimentów należnych małoletnim wierzycielom. Nie można zgodzić się z takim punktem widzenia, jaki prezentują organy w niniejszej sprawie, że koniecznym warunkiem jest tu wpłacanie w każdym miesiącu z osobna kwoty nie mniejszej od sumy zasądzonych alimentów. Opowiedzieć należy się za takim rozumieniem art. 30 ust. 1 ww. ustawy, zgodnie z którym brać pod uwagę należy sumy łącznie wyegzekwowane od dłużnika alimentacyjnego w badanym okresie. Mając powyższe na względzie wniesiono o uwzględnienie skargi, uchylenie decyzji obu instancji oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podał, że działał na podstawie i w granicach prawa, a rozstrzygnięcie znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. W uzasadnieniu powtórzył swą poprzednią argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzajuą naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Z kolei w świetle art. 30 ust. 1 ww. ustawy organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. W postępowaniu toczącym się w trybie art. 30 ust. 1 ww. ustawy organ bada jedynie skuteczność egzekucji. Zatem konieczną przesłanką umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów i to prowadzona przez wymagany tym przepisem okres. Wykładnia językowa przytoczonych przepisów ustawy prowadzi do wniosku, że zastosowanie ulgi przewidzianej w art. 30 ust. 1 oraz jej wysokość uzależnione są przede wszystkim od stopnia skuteczności postępowania egzekucyjnego i jednocześnie regularnej wpłaty pełnej wysokości alimentów (np. wyrok WSA w Gliwicach z 1 grudnia 2017 r., sygn. IV SA/Gl 664/17). Obowiązek alimentacyjny rodziców w stosunku do dzieci wynika wprost z art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm. – dalej k.r.o.). Zatem w pierwszej kolejności z obowiązku tego powinni się wywiązywać rodzice. Dopiero w sytuacji, gdy rodzic albo osoba zobowiązana w dalszej kolejności nie wywiązują się z obowiązku alimentacji, środki na utrzymanie dziecka (dzieci) zastępczo wykłada państwo w ramach konstytucyjnego obowiązku wspierania rodziny (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP). Pomocnicze działanie państwa ogranicza się do tych przypadków, gdy rodzice wychowujący dzieci, pozbawieni alimentów ze strony osób zobowiązanych, nie są w stanie samodzielnie zaspokoić potrzeb w zakresie utrzymania dziecka. Samo użycie w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. zwrotu "organ właściwy dłużnika może umorzyć należności" nie świadczy jednak o uznaniowym charakterze przedmiotowej decyzji (choć część orzeczeń wskazuje jednak na uznaniowy charakter tej decyzji). Regulacja zawarta w art. 30 ust. 1 tej ustawy stanowi bowiem instrument służący do zachęcania dłużników do terminowego regulowania dochodzonych w postępowaniu cywilnym należności alimentacyjnych. Długotrwałe odciążenie budżetu państwa od konieczności przyznawania kolejnych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być premiowane wizją odstąpienia od żądania zwrotu części długu przypisanego do organu, który wiele lat temu przyznał i wypłacił świadczenie publicznoprawne służące zastąpieniu bezskutecznie egzekwowanych alimentów. Przepis art. 30 ust. 1 ww. ustawy spełnia więc rolę motywacyjną dla dłużników alimentacyjnych i większą wartość przypisuje temu, aby uprawnieni do alimentów mieli potencjalnie lepszą szansę na ich uzyskanie "na bieżąco" od osób zobowiązanych, kosztem ewentualnej straty w majątku publicznym z tytułu umorzenia należności wypłaconych zastępczo. Ważne jest też to, że okres skutecznej egzekucji w celu umorzenia "zaległych" świadczeń jest liczony w latach (minimum trzy do siedmiu lat), dzięki czemu kształtuje się również właściwe postawy i wzorce zachowania po stronie dłużników alimentacyjnych (odpowiedzialności i systematyczności), co nie jest bez znaczenia dla funkcjonowania całego społeczeństwa. Zdaniem Sądu, materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy oraz uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie dają podstaw do stwierdzenia, że swym powinnościom w toku postępowania administracyjnego organy uchybiły. Kolegium słusznie ustaliło, że z zaświadczenia Komornika wynika, iż dłużnik w 2013 r. dokonał wpłat w miesiącach styczeń, luty, marzec, wrzesień, październik, listopad, grudzień (nie w każdym z ww. miesięcy wpłaty były dokonywane w wysokości nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów), w 2014 r. wpłaty były dokonywane w każdym miesiącu, ale nie zawsze w wysokości zasądzonych alimentów, w 2015 r., 2016 r., 2017 r., 2018 r., 2019 r. wpłaty nie były dokonywane w każdym miesiącu i nie wszystkie w wysokości zasądzonych alimentów. Tego rodzaju postawa nie pozwala na premiowanie skarżącego i umorzenie jego należności. Nie jest uzasadnione, by pochopnie przerzucać obowiązek alimentacyjny na ogół podatników. Nie jest to pomoc bezzwrotna, a ustanowiona w interesie uprawnionych do pobierania świadczeń alimentacyjnych. Dlatego uzasadnionym jest, że organ będzie oczekiwał uregulowania wypłaconych uprawnionym świadczeń alimentacyjnych od zobowiązanego z tytułu alimentów. Od regularnych wpłat alimentów w pełnej wysokości zależy też bieżące utrzymanie dzieci na godnym poziomie. W tym stanie rzeczy obecnie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego w trybie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przy tym nie było podstaw do badania przez organ innych przesłanek umorzenia należności, odroczenia terminu płatności, bądź rozłożenia należności na raty należności w trybie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., bowiem jest to odrębne postępowanie prowadzone przed organem właściwym dla wierzyciela, a nie dłużnika, jak w niniejszej sprawie. Kolegium wyczerpująco odniosło się do zebranego w sprawie materiału dowodowego, a także argumentów strony podniesionych w odwołaniu, dokonując szczegółowej analizy i oceny zebranych dowodów. Nie doszło zatem do naruszenia art. 7 – 9, 77 §1, 80, 107 §3, 138 §1 pkt 1 k.p.a., art. 27 ust. 1, art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., ani też innych przepisów uzasadniających uwzględnienie skargi. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona w stopniu oczywistym podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.