I SA/Rz 557/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jacek Boratyn, Sędzia WSA Piotr Popek /spr./, Sędzia WSA Jarosław Szaro, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 września 2021 r. sprawy ze skargi "A." Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego w P. z dnia [...] maja 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania kopii wyłączonych dokumentów oddala skargę. Przedmiotem skargi A. spółka z o.o. (dalej: spółka/skarżąca) jest postanowienie Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego (dalej: NPUCS ) z dnia [...] maja 2021r., nr [...], w przedmiocie odmowy wydania skarżącej kopii dokumentów z akt sprawy. W stanie faktycznym sprawy wobec skarżącej NPUCS prowadził postępowanie podatkowe w zakresie rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe od lipca do grudnia 2016r. W toku tego postępowania organ dopuścił jako dowód w sprawie dokumenty udostępnione zarządzeniem Prokuratury Okręgowej w O. z dnia 10 września 2020r. z akt postępowania przygotowawczego prowadzonego pod sygn. Akt [...], w tym: wyciąg z zarządzenia w przedmiocie udostępnienia akt postępowania przygotowawczego sygn. akt [...] z dnia 10 września 2020r., wyciągi z postanowień o przedstawieniu zarzutów: R. I., M. J., M. M., wyciągi z protokołów przesłuchania podejrzanego: R. I., M. J., M. M., wyciąg z protokołu konfrontacji M. M., A. K., wyciąg z protokołu otwarcia korespondencji poczty elektronicznej. Wnioskiem z dnia 4 stycznia 2021r. skarżąca zwróciła się do organu o wydanie kopii następujących dokumentów: - wyciąg z postanowienia o przedstawieniu zarzutów R. I. sygn. akt [...] z dnia [.] lipca 2020r. - kart 1, - wyciąg z protokołu przesłuchania podejrzanego R. I. znak: [...] z dnia [.] lipca 2020r. - kart 5, - wyciąg z postanowienia o przedstawieniu zarzutów M. J. sygn. akt [...] z dnia [.] czerwca 2020r. - kart 9, wyciąg z protokołu przesłuchania podejrzanego M. J. sygn. akt [...] z dnia [.] lipca 2020r. - kart 4, - wyciąg z protokołu przesłuchania podejrzanego M. J. sygn. akt [...] z dnia [.] lipca 2020r. - kart 7, wyciąg z postanowienia o przedstawieniu zarzutów M. M. sygn. akt [...] z dnia [.] czerwca 2020r. - kart 13, - wyciąg z protokołu przesłuchania podejrzanego M. M. sygn. akt [...] z dnia [.] lipca 2020r. - kart 8, - wyciąg z protokołu przesłuchania podejrzanego M. M. sygn. akt [...] z dnia [.] lipca 2020r. - kart 4, - wyciąg z protokołu konfrontacji M. M., A. K. sygn. akt [...] z dnia [.] sierpnia 2020r. - kart 4, - wyciąg z protokołu otwarcia korespondencji poczty elektronicznej sygn. akt [...] z dnia [.] marca 2020r. - kart 10 Postanowieniem z dnia [.] lutego 2021r., nr [...], NPUCS wyłączył z akt postępowania podatkowego prowadzonego w zakresie "Prawidłowość i rzetelność rozliczania podatku od towarów za poszczególne okresy rozliczeniowe od lipca do grudnia 2016 roku", dokumenty wymienione w sentencji tego postanowienia, ze względu na interes publiczny poprzez wyłączenie ich jawności dla strony. W uzasadnieniu ww. postanowienia organ powołał się na dobro śledztwa o sygn. Akt [...], prowadzonego pod nadzorem Prokuratury Okręgowej w O., z którego dokumenty te zostały pozyskane. Następnie postanowieniem z dnia [.] lutego 2021r., nr [...], NPUCS odmówił wydania skarżącej kopii wnioskowanych dokumentów. Uzasadniając swe stanowisko organ wskazał, że dysponentem rzeczonych materiałów dowodowych jest Prokuratura Okręgowa w O., nadzorująca śledztwo o sygn. Akt [...]. Z uwagi na fakt, że prokurator prowadzący przedmiotowe śledztwo zajął jednoznaczne stanowisko, że nie wyraża zgody na udostępnienie stronie postępowania podatkowego materiałów z akt śledztwa, organ I instancji stwierdził, że spełniona została ustawowa przesłanka ograniczenia stronie możliwości dostępu do akt sprawy o sygn. Akt [...], z uwagi na dobro prowadzonego śledztwa i odmówił wydania kopii wnioskowanych dokumentów, wyłączonych z akt sprawy podatkowej ze względu na interes publiczny, poprzez wyłączenie ich z jawności dla strony. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła zażalenie, po rozpoznaniu którego powołanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] maja 2021r., nr [...], NPUCS utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Organ odwoławczy uzasadniając zajęte stanowisko wskazał, że uprawnienia strony wynikające w art. 178 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (j.t. Dz. U. z 2020r. poz. 1325 ze zm. - dalej: O.p.) nie mają charakteru absolutnego i doznają ograniczeń na mocy art. 179 § 1 O.p. zgodnie z którym, przepisów art. 178 nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny. Odnosząc się do pojęcia "interesu publicznego" użytego w art. 179 § 1 O.p. NPUCS wyjaśnił, że nie zostało ono przez ustawodawcę zdefiniowane. Przesłanka interesu publicznego, warunkująca ograniczenie prawa wglądu w akta sprawy powinna zostać przez organy podatkowe skonkretyzowana na gruncie danej sprawy. Obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie w danej sprawie jest dokonanie wyłączenia z akt sprawy dokumentów, czy też ich części, w przypadku ustalenia na tle konkretnych okoliczności faktycznych, że przesłanka taka zachodzi. Obowiązek ten organ prowadzący postępowanie konkretyzuje, wydając postanowienie na podstawie art. 179 § 2 O.p. w uzasadnieniu, którego powinien przeprowadzić analizę przyczyn uzasadniających pozbawienie strony tego postępowania dostępu do materiałów wyłączonych z akt sprawy. Powołując się na poglądy orzecznictwa organ wskazał, że przez "interes publiczny" należy rozumieć korzyść służącą ogółowi, dyrektywę postępowania, nakazującą respektowanie takich wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, a w ramach tak rozumianego interesu publicznego, mieści się dobro prowadzonego śledztwa. Ujawnianie przestępstw i skuteczne ściganie ich sprawców, jako element bezpieczeństwa i porządku publicznego, leży bowiem w interesie całego społeczeństwa. Potrzeba ochrony tego dobra może zatem stanowić uzasadnienie dla ograniczenia stronie postępowania podatkowego dostępu do niektórych dokumentów z akt sprawy podatkowej. O tym zaś, czy w konkretnej sprawie zachodzi potrzeba ochrony tego dobra, decyduje organ prowadzący dane postępowanie karne. Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji uzasadniając odmowę wydania stronie wnioskowanych dokumentów wyjaśnił, co w rozpoznanej sprawie stanowi interes publiczny uniemożliwiający udostępnienie żądanych dokumentów. W ocenie organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo, skonsultował się z dysponentem tych dokumentów - Prokuratorem nadzorującym śledztwo o sygn. Akt [...], prowadzone przez Prokuraturę w O., aby zajął stanowisko w kwestii ewentualnego udostępnienia tych dokumentów stronie postępowania podatkowego. W tym stanie rzeczy działanie NPUCS choć autonomiczne w swej istocie, było zależne od stanowiska prokuratora. To bowiem prokurator najlepiej mógł ocenić, czy wydanie tych dokumentów stronie postępowania podatkowego może zagrażać dobru prowadzonego śledztwa. W przedmiotowej sprawie prokurator zajął jednoznaczne stanowisko, że z uwagi, na dobro prowadzonego śledztwa, nie wyraża zgody na udostępnienia stronie przedmiotowych dokumentów na obecnym jego etapie (adnotacja znak [...] z dnia 4 lutego 2021r.). W tej sytuacji organ I instancji nie mógł postąpić wbrew wyraźnemu zastrzeżeniu prokuratora. Dodatkowo Prokurator Prokuratury Krajowej w K. delegowany do Prokuratury Okręgowej w O. swoje stanowisko w zakresie odmowy udostępniania materiałów z akt śledztwa o sygn. Akt [...], ostatecznie potwierdził w piśmie z dnia 15 kwietnia 2021r., w którym poinformował, że nadal nie wyraża zgody na udostępnienie stronie postępowania, tj. skarżącej materiałów z akt śledztwa [...], przekazanych na potrzeby postępowania podatkowego, albowiem mogłoby to zakłócić prawidłowy tok śledztwa. W ocenie organu II instancji organ podatkowy prowadzący postępowanie podatkowe był związany wolą dysponenta materiałów, które za zgodą prokuratora zostały włączone do akt postępowania podatkowego prowadzonego wobec w/w spółki. Decyzja prokuratora o odmowie udostępnienia materiałów stronie postępowań kontrolnych ma dla organów podatkowych charakter wiążący przy rozpatrywaniu wniosków o udostępnienie dokumentów z akt sprawy. W przekonaniu organu odwoławczego wbrew stanowisku skarżącej, organ I instancji dokonał konkretyzacji pojęcia interesu publicznego w niniejszej sprawie, wskazując, że przedmiotowe materiały nie mogą być udostępniane stronie, wbrew wyraźnemu zastrzeżeniu prokuratora ze względu na interes publiczny, jakim jest dobro śledztwa o sygn. Akt [...], prowadzonego pod nadzorem Prokuratury Okręgowej w O. Wprost zatem skonkretyzowano przedmiot mający w postępowaniu podatkowym prymat. Prawidłowy przebieg śledztwa, za którego ochroną przemawiał uzasadniony interes publiczny stanowi priorytet ponad czynny udział strony i jawność postępowania podatkowego. Skarżąca w złożonej skardze zakwestionowała legalność odmowy wydania jej kopii dokumentów z akt postępowania zażalenia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: 1. art. 179 § 2 O.p. mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy poprzez jego zastosowanie, pomimo, że przepis ten w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania, 2. art.217 § 2 O.p. polegające na zaniechaniu uzasadnienia faktycznego zaskarżonego postanowienia. Mając na względzie wskazane naruszenia, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasadzenie na jej rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżąca zakwestionowała stanowisko organu w kwestii związania stanowiskiem prokuratora w przedmiocie odmowy udostępnienia wskazanych dokumentów. Zdaniem skarżącej żaden przepis nie stanowi o takim związaniu. Podniosła, że przyjęcie przez organ, że udostępnienie dokumentów naruszyłoby dobro śledztwa wymagało poczynienia stosownych rozważań przed załączeniem ich do akt sprawy. Ponadto skarżąca zarzuciła, że organ nie określił w czym miałby się przejawiać interes publiczny przemawiający za odmową udostępnienia wnioskowanych dokumentów, nie wykazał istnienia takiego interesu, ani w jaki sposób udostępnienie tych dokumentów miałoby zagrażać interesowi publicznemu. Zdaniem skarżącej dopuszczalne jest pozbawienie strony dostępu jedynie do tej części dokumentu, która zawiera dane uzasadniające jego wyłączenie z akt sprawy. Organ nie wyjaśnił dlaczego odmówiono udostępnienia wszystkich wyciągów z protokołów przesłuchań czym naruszył art. 217 § 2 O.p.. W odpowiedzi na skargę NPUCS podtrzymał swe dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 . – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2019r. poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – dalej: P.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a P.p.s.a.. Skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie NPUCS o odmowie wydania kopii dokumentów z akt sprawy stanowiących materiały z akt śledztwa [...], prowadzonego pod nadzorem Prokuratury Okręgowej w O., które zostały przekazane temu organowi na potrzeby postępowania podatkowego prowadzonego wobec skarżącej. Skarżąca wnioskowała o wydania kopii: wyciągu z postanowień o przedstawieniu zarzutów: R. I., M. J., M. M., wyciągów z protokołów przesłuchania podejrzanego: R. I., M. J., M. M., wyciągu z protokołu konfrontacji M. M., A. K. oraz wyciągu z protokołu otwarcia korespondencji poczty elektronicznej. Podstawą prawną działania organu były przepisy art.179 § 1 i § 2 O.p., stanowiące odstępstwo od wyrażonej w art.178 § 1 O.p. zasady jawności akt postępowania wobec stron, przejawiającej się w obowiązku udostępnienia stronie akt sprawy do wglądu, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo wglądu do akt sprawy doznaje ograniczeń - stosownie do art. 179 § 1 O.p. - w odniesieniu do dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów wyłączonych przez organ z akt sprawy ze względu na interes publiczny. NPUCS uzasadnił odmowę potrzebą ochrony interesu publicznego związanego z dobrem prowadzonego śledztwa. Powołał się również na związanie stanowiskiem prokuratora będącego dysponentem wskazanych dokumentów, który nie wyraził zgody na ich udostępnienie stronie. Skarżąca kwestionując legalność odmowy wydania jej kopii spornych dokumentów zarzuciła bezzasadność uznania, że organ podatkowy związany był stanowiskiem prokuratora w tym zakresie, brak wykazania interesu publicznego przemawiającego za odmową udostępnienia jej dokumentów, a także brak należytego wyjaśnienia w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przyczyn odmowy udostępnienia wszystkich wyciągów z protokołów przesłuchań. Z akt przedmiotowego postępowania wynika, że odmowa wydania kopii wnioskowanych dokumentów, uprzednio wyłączonych z akt sprawy ze względu na interes publiczny rozumiany jako dobro prowadzonego śledztwa, nastąpiła z uwagi na brak zgody prokuratora, będącego procesowym dysponentem spornych dokumentów, na ich udostępnienie skarżącej. Pojęcie interesu publicznego jest pojęciem nieostrym i nie zostało zdefiniowane. Nie można go, więc rozumieć tak szeroko, aby niweczyło to istnienie dwóch powyższych zasad. Konieczne jest więc ustalenie jednoznacznej przesłanki stosowania tej instytucji, w każdej indywidualnej sprawie, a poprawność wykładni tego pojęcia podlega badaniu w toku instancji. W ocenie Sądu w pojęciu interesu publicznego o którym mowa w art. 179 § 1 O.p. mieści się także dobro prowadzonego śledztwa. Ujawnianie przestępstw i skuteczne ściganie ich sprawców, jako element bezpieczeństwa i porządku publicznego, leży bowiem w interesie całego społeczeństwa i stanowi swego rodzaju dobro wspólne. Potrzeba ochrony tego dobra może zatem stanowić uzasadnienie dla ograniczenia stronie postępowania dostępu do niektóry dokumentów z akt sprawy podatkowej. O tym zaś, czy w konkretnej sprawie zachodzi potrzeba ochrony tego dobra decyduje każdorazowo organ prowadzący dane postępowanie karane (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 5 stycznia 2010r., sygn. akt I SA/Bk 514/09, wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 grudnia 2015r., sygn. akt I SA/Łd 1147/15, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 15 listopada 2016r. sygn. akt I SA/Rz 720/16). Dysponentem procesowym dokumentów pozostawał Prokurator Prokuratury Rejonowej w K., delegowany do Prokuratury Okręgowej w O., który nie wyraził zgody na udostępnienie stronie postępowania (skarżącej spółce) materiałów z akt śledztwa o sygn. Akt [...], prowadzonego pod nadzorem Prokuratury Okręgowej w O., przekazanych NPUSC na potrzeby prowadzonego przez ten organ postępowania podatkowego, albowiem mogłoby to zakłócić prawidłowy tok śledztwa (adnotacja organu z dnia 4 lutego 2021r., pismo Prokuratora Prokuratury Rejonowej w K. K. K. z dnia 15 kwietnia 2021r.). W rozpoznawanej sprawie o potrzebie ochrony interesu publicznego, rozumianego jako dobro śledztwa, zdecydował organ prowadzący to śledztwo. Skoro organ ten widział w możliwości ich udostępnienia stronie, niebezpieczeństwo dla tegoż śledztwa, spełniona została ustawowa przesłanka ograniczenia stronie możliwości dostępu do akt sprawy z uwagi na interes publiczny. Organ podatkowy dokonał zaś wyboru spośród dwóch dóbr chronionych prawem to jest czynnego udziału strony w postępowaniu podatkowym i prawidłowego przebiegu śledztwa przyznając prymat temu ostatniemu jako dobru, za którego ochroną przemawia uzasadniony interes publiczny. W świetle zarzutów skargi należy wskazać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, który Sąd w niniejszej sprawie w pełni podziela, że decyzja prokuratora o odmowie udostępnienia materiałów stronie postępowań kontrolnych ma dla organów podatkowych charakter wiążący przy rozpatrywaniu wniosków o udostępnienie dokumentów z akt sprawy (por. wyrok NSA z 7 marca 2018r., sygn. akt I GSK 592/16, wyrok WSA w Rzeszowie z 25 lipca 2017r., sygn. akt I SA/Rz 336/17, wyrok WSA w Poznaniu z 22 grudnia 2017r., sygn. akt I SA/Po 1160/17, wyrok WSA w Łodzi z 18 grudnia 2018r., sygn. akt I SA/Łd 586/18). W przekonaniu Sądu prawidłowo zatem uznał organ podatkowy, że należało uwzględnić stanowisko prokuratora będącego pierwotnym dysponentem spornych dokumentów. Wyrażona przez niego odmowa zgody na udostępnienie spornych dokumentów skarżącej miała decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Tak więc wobec kategorycznego sprzeciwu prokuratora, organ podatkowy na tym etapie postępowania nie mógł wydać skarżącej kopii spornych dokumentów. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 kwietnia 2012r., sygn. akt II FSK 1958/10, dost. CBOiS) wskazał, że kwestionując zasadność odmowy umożliwienia zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z akt sprawy, strona powinna wykazać brak podstaw do ich wyłączenia na podstawie art. 179 § 1 O.p.. W rozpoznawanej sprawie skarżąca powinna zatem wykazać, że wyłączenie z akt sprawy dokumentów nie jest uzasadnione interesem publicznym, lecz tego nie uczyniła, ani w postępowaniu przed organami podatkowymi, ani przed sądem. Z uwagi na powyższe, w ocenie Sądu, niezasadny jest zarzut naruszenia art. 179 § 2 O.p.. Nietrafny okazał się również zarzut naruszenia art. 217 § 2 O.p., gdyż postanowienie zawiera należyte uzasadnienie faktyczne i prawne, odpowiadające wymogom określonym w tym przepisie. W ocenie Sądu wyrażona w uzasadnieniach postanowień organów obu instancji argumentacja odnośnie wystąpienia w realiach niniejszej sprawy konieczności ochrony interesu publicznego, rozumianego jako dobro prowadzonego śledztwa, jest przekonująca i organowi nie można zarzucić gołosłowności. Podana przez organ przyczyna odmowy udostępnienia skarżącej dokumentów odnosiła się do wszystkich wnioskowanych dokumentów, co zostało wskazane w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. We wspomnianym wyroku NSA podkreślił, że z treści art.179 § 1 i 2 O.p. nie wynika obowiązek wyłączenia z akt sprawy tylko części dokumentu, np. przez anonimizację, a co najwyżej prawo organu do wyłączenia tylko jego części. Wyłączenie z akt tylko części dokumentu jest uprawnieniem organu w sytuacji, gdy tylko ta część zawiera w swej treści przesłankę wyłączenia, zaś pozostawienie tak zmodyfikowanego dokumentu w aktach sprawy jest niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Końcowo Sąd jedynie nadmienia, że choć dokumenty wyłączone z akt sprawy są niejawne dla strony postępowania, są one dostępne dla sądów dokonujących kontroli instancyjnej wydanych wobec strony rozstrzygnięć. Dlatego też ograniczenie prawa strony do obrony własnych praw nie jest nazbyt dotkliwe, gdyż rolą Sądu w postępowaniu sądowo-administracyjnym zgodnie z przepisem art. 134 § 1 P.p.s.a. jest dokonywanie kontroli zaskarżonych rozstrzygnięć również w oderwaniu od podnoszonych przez strony zarzutów. Nie znajdując podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd oddalił skargę.