III SA/Gd 612/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędzia WSA Janina Guść (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 września 2021 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Burmistrz Miasta decyzją z dnia 8 lutego 2021 r. nr [...] odmówił D. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad żoną A. D. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 3, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) – dalej powoływanej jako "ustawa" lub "u.ś.r.", art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) – dalej jako "k.p.a.", oraz rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466). W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskiem z dnia 9 grudnia 2020 r. D. K. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną A. D. Organ ustalił, że związek małżeński między D. K. i A. D. został zawarty w dniu 28 listopada 2020 r. A. D. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnoprawności w C. z dnia 14 lutego 2019 r., jej niepełnoprawność istnieje od urodzenia. Z informacji uzyskanych w trakcie wywiadu środowiskowego wynika, że D. K. zamieszkuje wraz z żoną. Prowadzą wspólne dwuosobowe gospodarstwo domowe. Żona choruje przewlekle, zdiagnozowano u niej upośledzenie przewlekłe, zaburzenia osobowości, utrudniony kontakt słowny. D. K. oświadczył, że codziennie podaje żonie leki, przygotowuje posiłki, pomaga przy ubieraniu, w czynnościach pielęgnacyjnych ciała, pozostaje w stałym kontakcie z lekarzem. Żona samodzielnie nie opuszcza mieszkania. Wymaga stałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Organ zauważył dalej, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i jest swoistą rekompensatą finansową za brak możliwości wykonywania pracy i osiągania dochodów z powodu sprawowania opieki nad członkiem rodziny. Świadczenie określone w art. 17 ust. 1 ustawy nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. D. K. jest osobą długotrwale bezrobotną, a z informacji z Urzędu Pracy oraz z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że nie posiada żadnego okresu aktywności zawodowej. Organ wskazał, że zasadniczą kwestią ocenianą przy przyznawaniu świadczenia jest, czy opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. W danej sprawie musi zachodzić bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją czy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką. Innymi słowy rezygnacja z pracy zawodowej musi nastąpić w celu sprawowania opieki. Zdaniem organu, w niniejszej sprawie brak jest rzeczywistej rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki, gdyż jak wynika z posiadanych dokumentów, D. K. nigdy nie pracował zawodowo. D. K. odwołał się od decyzji organu pierwszej instancji podnosząc, że organ nieprawidłowo odniósł się do przesłanki związku przyczynowego między rezygnacją z aktywności zawodowej a objęciem opieki nad osobą niepełnosprawną. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 14 kwietnia 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził w uzasadnieniu, że niepełnosprawność w stopniu znacznym A. D. (ur. 28.10.1983 r.) potwierdzona została orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. W orzeczeniu tym wskazano, że niepełnosprawność istnieje od urodzenia, a znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 23 listopada 2018 r. Orzeczenie wydano do dnia 29 lutego 2024 r. A. D. choruje na schizofrenię. Organ ustalił, że D. K. pomaga małżonce w codziennych czynnościach życiowych, tj.: przygotowuje posiłki, pomaga przy ubieraniu, w czynnościach pielęgnacji ciała. Pozostaje też w stałym kontakcie z lekarzem. Żona wymaga stałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji. Dodatkowo z wywiadu wynika, że mąż dba o podawanie żonie leków. W opiece nad żoną wspiera go matka. D. K. nie pobiera świadczeń wykluczających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jedynie wówczas, gdy opiekun osoby niepełnosprawnej zmuszony jest zrezygnować z pracy zarobkowej albo też nie może jej podjąć z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Z ustalonych okoliczności wynika, że D. K. nie był zmuszony do rezygnacji z pracy zarobkowej w związku z objęciem opieki nad żoną. Do daty złożenia wniosku nigdy bowiem nie pracował. W odwołaniu nie przedstawiono też żadnej racjonalnej argumentacji mogącej przemawiać za przyjęciem, że obecnie stosunek D. K. do kwestii podjęcia zatrudnienia uległ zmianie. Organ stwierdził, że A. D. niewątpliwie ma znacznie ograniczone możliwości samodzielnego funkcjonowania, jednak czynności wskazywane przez stronę mieszczą się w większości w zwykłych czynnościach podejmowanych często przez dorosłe osoby wobec rodziców lub dziadków, dzieci i małżonków. Przygotowywanie posiłków, zakupy, sprzątanie, pranie, prasowanie to zwyczajne, codzienne czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, a pomoc w czynnościach higienicznych, czy wizyty u lekarza to z kolei pomoc świadczona często osobie chorej, nawet niebędącej osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Organ wskazał, że zakres i rodzaj czynności, które strona miałaby wykonywać nie świadczy o tym, że wypełniają one faktycznie w całości deklarowany przez stronę czas. D. K. zaskarżył decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie, jak również o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Zaskarżonej decyzji zarzucił on naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że z treści art. 17 ust. 1 ustawy wynika, iż podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Istotą wnioskowanego świadczenia jest rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która takiej opieki wymaga. Skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną żoną, która to opieka uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Organ wnioskował o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przepis art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", stanowi, że uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które uzasadniałyby wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone przez organy z zachowaniem przepisów prawa procesowego, organy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego Organy przyjęły, że w sprawie brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki przez skarżącego a niepodejmowaniem przez niego aktywności zawodowej. Dokonana przez organy w tym zakresie ocena jest w prawidłowa. W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z unormowania tego wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślenia wymaga, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1124/1). Omawiane świadczenie nie jest przyznawane za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Musi on wykazać, że rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z tym, że sprawuje stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną oraz, że zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19). W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu było ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Do oceny w tym zakresie konieczne było ustalenie, czy skarżący w celu sprawowania opieki zrezygnował z zatrudnienia bądź go nie podejmuje, a jeżeli tak ustalenie, czy co do zasady, wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącego opieki wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia. Organy prawidłowo oceniły, że w niniejszej sprawie nie zachodzi sytuacja, w której osoba sprawująca opiekę zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Ślub małżonków odbył się 28 listopada 2020 r. Skarżący, który ma 34 lata nigdy nie podejmował zatrudnienia, ani przed ślubem, ani po ślubie. Z do treści orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności A. D. wynika, że niepełnosprawność żony skarżącego istnieje od urodzenia, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 23 listopada 2018 r. Niewątpliwym jest, że skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad żoną. Organ odwoławczy prawidłowo rozważył, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane nie tylko w sytuacji rezygnacji z zatrudnienia z powodu rozpoczęcia sprawowania opieki, lecz także w sytuacji niepodejmowania zatrudnienia z tego powodu, uznając, że nie ma racjonalnej argumentacji przemawiającej za tym, iż obecnie uległ zmianie stosunek skarżącego do kwestii podjęcia zatrudnienia. Organ prawidłowo przyjął, że skoro skarżący nie przejawiał dotychczas żadnej aktywności zawodowej nie ma podstaw, aby przyjmować, iż obecnie chciałby podjąć zatrudnienie, a jedyną przeszkodą jest konieczność sprawowania opieki nad żoną. Sąd podziela stanowisko, że w okolicznościach sprawy i w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie ma żadnych podstaw aby takie założenie uznać za uprawdopodobnione. W ocenie Sądu, trwały wieloletni brak zatrudnienia, brak rejestracji w urzędzie pracy, brak jakiejkolwiek aktywności zawodowej skarżącego mimo wieku 34 lat, przesądzają o braku związku przyczyno-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia czy nie podejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad żoną. Dokonana w zaskarżonej decyzji ocena w tym zakresie jest prawidłowa. Brak spełnienia przesłanki art. 17 ust. 1 u.ś.r. wykluczał możliwość przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. W zaistniałej sytuacji ocena czy zakres sprawowanej opieki uniemożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia nie była w zasadzie konieczna. Podkreślić należy, że okoliczność, iż w treści orzeczenia o niepełnosprawności znajduje się zapis, zgodnie z którym żona skarżącego wymaga stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, nie przesądza automatycznie, że zakres sprawowanej przez skarżącego opieki zostanie przez organ uznany za wykluczający możliwość zatrudnienia. Nie zawsze osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, będzie wymagać tej opieki w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia. Rolą organów jest ustalenie, czy osoba która ubiega się o przyznanie świadczenia sprawuje opiekę w takim wymiarze, który uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez małą część doby. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyroki NSA z dnia 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11 oraz z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15). Zdaniem Sądu, ocena organu, że w analizowanym przypadku zakres sprawowanej opieki nie wyklucza podjęcia zatrudnienia została przez organ odwoławczy dokonana przedwcześnie. Dokonanie oceny w tym zakresie wymagałoby poszerzenia zakresu poczynionych przez organ ustaleń. Z uwagi na zaistniałą przesłankę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jaką był brak wykazania związku między sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia z tego powodu, dokonywanie w sprawie ustaleń w tym zakresie nie było jednak konieczne. Podsumowując, odmowa przyznania świadczenia z uwagi na fakt, że w sprawie nie zachodzi przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącego w celu sprawowania opieki, jest uzasadniona. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako niezasadną. Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).