I SA/Bd 410/21

WyrokWSA w Bydgoszczy2021-09-28

Skład orzekający: Halina Adamczewska-Wasilewicz, Leszek Kleczkowski, Urszula Wiśniewska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ rentowy prawidłowo odmówił zwolnienia z obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za okres marzec-maj 2020 r. z powodu niezłożenia przez płatnika deklaracji rozliczeniowych, mimo braku wcześniejszego poinformowania go o tym obowiązku i jego konsekwencjach?
Ratio decidendi
Zaskarżona decyzja narusza prawo, ponieważ organ rentowy nie dopełnił obowiązku informacyjnego wobec strony (art. 9 k.p.a.), nie wyjaśniając jej należycie okoliczności prawnych i faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym braku złożenia deklaracji rozliczeniowych i jego konsekwencji. Brak takiego pouczenia, zwłaszcza wobec braku profesjonalnego pełnomocnika strony, mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy i uniemożliwił stronie prawidłowe dochodzenie swoich praw. Organ powinien był poinformować stronę o konieczności złożenia deklaracji i skutkach ich niezłożenia przed wydaniem decyzji odmownej.
Stan faktyczny
Skarżący zwrócił się do ZUS o zwolnienie z opłacenia składek za marzec-maj 2020 r. na podstawie ustawy o COVID-19. ZUS odmówił, wskazując na niezłożenie przez skarżącego deklaracji rozliczeniowych do 30 czerwca 2020 r. Skarżący argumentował, że jako osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą bez zatrudniania pracowników, jest zwolniony z obowiązku składania deklaracji. ZUS utrzymał w mocy decyzję odmowną, podtrzymując stanowisko o konieczności złożenia deklaracji jako warunku zwolnienia. Skarżący wniósł skargę do WSA, powtarzając swoje argumenty i zarzucając organowi naruszenie przepisów k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia wątpliwości.
Rozstrzygnięcie
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 września 2021 r. sprawy ze skargi W. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję Wnioskiem z [...] kwietnia 2020 r. Skarżący zwrócił się do Inne o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. powołując się na przepisy ustawy z dnia [...] marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.), dalej ustawa o COVID-19. Decyzją z [...] lipca 2020 r. Inne Oddział w T. odmówił Stronie prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres marzec - maj 2020 r. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący wskazał, że prowadzi jako osoba fizyczna działalność gospodarczą - F. U.-H. I. E. W. R.. Nie zatrudnia pracowników. Prowadził działalność przed [...] kwietnia 2020 r., a przychód z jego działalności w marcu 2020 r. nie przekroczył 300 % prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia. W ocenie Strony, jako osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą, jest zwolniona z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych. Skarżący podniósł, że ZUS nie informował go wcześniej, iż w związku z prowadzoną działalnością musi co miesiąc składać deklaracje rozliczeniowe. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. ZUS utrzymał w mocy ww. decyzję z [...] lipca 2020 r. W uzasadnieniu powołując się na art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy o COVID-19 zauważył, że płatnik składek, który ubiega się o zwolnienie z ich opłacenia, zobowiązany był przesyłać do ZUS dokumenty rozliczeniowe za marzec, kwiecień i maj 2020 r. na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami był zwolniony z obowiązku ich składania. Przesłanie dokumentów rozliczeniowych nie później niż do 30 czerwca br., stanowi bowiem warunek zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Warunek ten nie dotyczy jedynie płatników, którzy byli zwolnieni z obowiązku składania dokumentów rozliczeniowych. Organ podał, że z analizy konta Skarżącego jako płatnika składek wynika, iż nie przesłał on do [...] czerwca 2020 r. dokumentów rozliczeniowych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Zatem nie przysługuje mu zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pacy i Fundusz Solidarnościowy za marzec, kwiecień i maj 2020 r. W skardze do tut. Sądu Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi rentowemu albo uchylenie decyzji i wydanie wyroku zwalniającego go z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za marzec, kwiecień i maj 2020 r. W uzasadnieniu skargi Skarżący powtórzył argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podał, że prowadzi jako osoba fizyczna działalność gospodarczą - F. U.-H. I. E. W. R.. Nie zatrudnia pracowników. Prowadził działalność przed [...] kwietnia 2020 r., a przychód z jego działalności w marcu 2020 r. nie przekroczył 300 % prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia. W ocenie Strony, jako osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą jest zwolniona z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych. Skarżący podniósł, że ZUS nie informował go wcześniej, iż w związku z prowadzoną działalnością musi co miesiąc składać deklaracje rozliczeniowe. Podkreślił, że powyższe okoliczności zawarł we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, natomiast w zaskarżonej decyzji ZUS nie wyjaśnił jego wątpliwości, a jedynie powtórzył, iż powinien złożyć deklaracje za marzec, kwiecień i maj. Zdaniem Strony uzasadnienie decyzji jest skandaliczne, nie ustosunkowano się bowiem do żadnego z podniesionych zarzutów, co narusza m.in. art. 107 k.p.a. oraz przepisy ustawy o COVID-19. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując dotychczasową argumentację prezentowaną w sprawie. Dodatkowo wyjaśnił, że w związku z nowelizacją ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych na mocy art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2019 r., poz. 2550), która weszła w życie [...] lutego 2020 r., jeśli płatnik korzystał z "Małego ZUS" w styczniu 2020 r. (tak jak Skarżący) i nadal chciał korzystać z "Małego ZUS Plus", nie musiał przekazywać żadnych dokumentów zgłoszeniowych. Powinien jednak wykazać nową podstawę wymiaru składek uzależnioną od dochodu w dokumentach rozliczeniowych ZUS DRA cz. II lub ZUS RCA cz. II oznaczonych numerem z zakresu 40-49. Innymi słowy przedsiębiorca korzystający z "Małego ZUS Plus" miał obowiązek przekazać do ZUS ww. dokumenty rozliczeniowe (ZUS DRA cz. II lub ZUS RCA cz. II), w komplecie z ZUS DRA i dotyczyło to również przedsiębiorców, którzy złożyli te dokumenty za styczeń w związku z korzystaniem z "Małego ZUS". Organ wyjaśnił, że zmiana ta spowodowała konieczność złożenia dokumentów rozliczeniowych, zmieniła się bowiem podstawa wymiaru składek, którą należało wykazać w ZUS DRA cz. II lub ZUS RCA cz. II, które powinny być złożone odpowiednio do 10 lub do [...] marca 2020 r. Organ wskazał, że powyższe zasady wynikają z przepisów prawa i przedsiębiorca profesjonalnie prowadzący działalność gospodarczą powinien je znać i stosować. Zakład podkreślił, że nie informuje indywidualnie płatników składek o zmianach w przepisach prawa, jednak wszelkie informacje zamieszczane są na stronie ZUS [...] zus.pl. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje. Na wstępie zaznaczenia wymaga, że wyrok wydano na posiedzeniu niejawnym, w trybie określonym w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych ustaw (Dz. U. poz. 1090). Zgodnie z nim, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z [...] września 2021 r. skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Skarżący został poinformowany o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne, o dostępie do informacji o sprawie w wykazie spraw sądowych e-Wokanda pod wskazanym adresem oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie w terminie 10 dni od dnia doręczenia pisma. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. W niniejszej sprawie Organ przyjął, że Skarżący nie złożył dokumentów rozliczeniowych za marzec, kwiecień i maj 2020 r., pomimo że taki obowiązek istniał do złożenia ich w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r. W konsekwencji zdaniem Organu, Skarżącemu nie przysługuje zwolnienie z obowiązku opłacenia składek. Strony są zgodne, że złożenie deklaracji nie miało miejsca. Z tym że Skarżący podnosi, że był zwolniony z obowiązku złożenia deklaracji, a jeżeli były jakieś wątpliwości z rozliczeniem z jego konta, to ZUS powinien go poinformować. Podać należy, że w myśl art. 31zo ust. 2 ustawy o COVID-19 "Na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r." Z kolei art. 31zq ust. 1-4 ustawy o COVID-19 wprowadza obowiązek składania deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych. Stosownie do treści art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID-19 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Jak zasadnie wskazał WSA w Poznaniu w wyroku z 14 lipca 2021 r. sygn. akt III SA/Po 940/20, a który to pogląd tut. Sąd podziela, w art. 47 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 266, z późn. zm.), dalej jako: u.s.u.s., uregulowana jest kwestia terminów i sposób realizacji obowiązków przez płatnika składek. W istocie nie ma możliwości zwolnienia od obowiązku opłacenia składek, bez ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. W u.s.u.s. jest uregulowana kwestia zwolnienia z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc. Rozstrzygnięcie kwestii obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej jest związane ze stosowaniem prawa materialnego. Bez ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne za dany okres, nie jest możliwe zwolnienie z płacenia składek. W powyższym stanie prawnym została wydana zaskarżona decyzja Inne utrzymująca w mocy poprzedzającą ją decyzję odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. W tym względzie należy podkreślić, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 123 u.s.u.s. oraz art. 180 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), dalej jako k.p.a., miały zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym zasady ogólne. Stanowią one między innymi, że organy administracji publicznej obowiązane są: stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a.). W ocenie tut. Sądu w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 9 k.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (wyrok WSA w Olsztynie z 24 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 805/20). W orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega między innymi na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (por. wyrok NSA z 6 września 2001 r., sygn. akt V SA 44/01). Ponadto obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. wyrok NSA z 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95). Przenosząc powyższe rozważania na grunt stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że w następstwie złożenia wniosku z [...] kwietnia 2020 r. (z datą wpływu do organu – [...] kwietnia 2020 r.) doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym, kierując się zasadą informowania stron wyrażoną w art. 9 k.p.a., organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a., organ powinien był – w rozsądnym terminie – udzielić Skarżącemu należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m. in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, a więc konkretnie wskazać jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony (wyrok WSA w Olsztynie z 24 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 805/20). W rozpoznawanej sprawie organ nie udzielił stronie przed dniem 30 czerwca 2020 r. wyjaśnień, że warunkiem pozytywnego załatwienia wniosku jest złożenie brakujących dokumentów rozliczeniowych (deklaracji) i wydał decyzję odmowną. Zwrócić również należy uwagę, że Skarżący występował bez profesjonalnego pełnomocnika. Natomiast norma postępowania zawarta w art. 9 k.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek, zaś to wszystko w celu ochrony strony przed negatywnymi konsekwencjami braku wiedzy co do obowiązującego prawa. Tym samym doszło do naruszenia art. 9 k.p.a. Wbrew bowiem nakazowi wynikającemu z przywołanego przepisu art. 9 k.p.a., organ nie poinformował strony nie tylko należycie i wyczerpująco o okolicznościach faktycznych i prawnych, ale w ogóle nie podjął jakichkolwiek kroków w celu udzielenia takiej informacji stronie, nie wezwał jej do złożenia wymaganych dokumentów, które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, i nie czuwał tym samym, aby strona nie poniosła szkody na skutek swojej nieświadomości prawnej, co do złożenia deklaracji. W aktach sprawy brak jest dowodów, które mogłyby choć pośrednio świadczyć o tym, że organ podjął starania by w porę poinformować Skarżącego, że bez złożenia brakujących dokumentów jego wniosek nie będzie pozytywnie rozpatrzony. Brak ten, który w toku postępowania w porę nie został stronie zasygnalizowany przez organ, ostatecznie spowodował negatywne rozpatrzenie jego wniosku. Jest to o tyle istotne, że gdyby nastąpiło to jeszcze przed 30 czerwca 2020 r., wówczas Skarżący miałby szansę dotrzymać terminu i złożyć wymaganą dokumentację. Organ powinien był o to zadbać i zweryfikować, czy wniosek jest kompletny oraz czy zostały spełnione wszystkie wymogi formalne. Zwłaszcza, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem art. 12 § 1 k.p.a., organ był zobligowany działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Na skutek takiego działania organu doszło także do naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 k.p.a., na podstawie którego w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie zaskarżania rozstrzygnięć (por. wyroki WSA w Szczecinie: z 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19, z 11 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 864/20). Oczywiście tut. Sąd dostrzega, że w świetle art. 15zzzzzn pkt 1 ustawy o COVID w okresie stanu epidemii, w szczególności, gdy urząd administracji obsługujący organ administracji publicznej wykonuje zadania w sposób wyłączający bezpośrednią obsługę interesantów, organ administracji publicznej może odstąpić od zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a. także w przypadku, gdy wszystkie strony zrzekły się swego prawa. Jak wynika z danych powszechnie dostępnych – strona internetowa ZUS (www.zus.pl) – ZUS od 4 maja 2020 r. przywrócił standardową obsługę klientów w placówkach Zakładu, zachęcając jedynie do załatwiania spraw w ZUS "bez wychodzenia z domu", przez portal Platformy Usług Elektronicznych. Zatem organ powinien był realizować – od 4 maja 2020 r. – uregulowaną w przywołanym powyżej art. 10 k.p.a. zasadę czynnego udziału strony w toku prowadzonego postępowania w sprawie. Zauważyć przy tym trzeba, że jeśli organ odstępuje od zasad określonych w art. 10 § 1 i wytycznych z art. 79a § 1 k.p.a. (co może nastąpić w sytuacji przewidzianej w art. 10 § 2 k.p.a.), to w myśl art. 10 § 3 k.p.a. jest zobowiązany utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny takiego odstąpienia. Tymczasem takiej adnotacji w aktach brak. Z akt badanej sprawy nie wynika, aby przed wydaniem decyzji odmownej, ZUS umożliwił stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; nie wyjaśnił również stronie przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co w tym przypadku skutkowało wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem Skarżącego. Uznać zatem należy, że wykazane naruszenie art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd zawraca uwagę na obowiązujący od 16 grudnia 2020 r. art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy COVID-19, zgodnie z którymi w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Ww. przepisy wprost uwzględniają sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. Choć przepisy te weszły w życie w dniu następującym po dniu ogłoszenia, to obejmują zdarzenia, które miały miejsce: "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii został zaś ogłoszony od 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 491). Sąd dostrzega, że w dacie wydania decyzji (pierwszoinstancyjnej - [...] lipca 2020 r.; drugoinstancyjnej – [...] sierpnia 2020 r.) przepisy art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19 nie obowiązywały, jednak wskazują one na dostrzeżenie przez ustawodawcę konieczności wprowadzenia tej regulacji prawnej mającej chronić wnioskodawców przed utratą m.in. zwolnienia. Tym samym wyznaczają kierunek, który powinien być uwzględniany przy stosowaniu choćby zwolnień przewidzianych ustawą o COVID-19. Potwierdza to tylko słuszność stanowiska o obowiązku informowania wnioskodawców przed wydaniem decyzji o niezłożeniu wymaganego dokumentu i skutkach z tym związanych. Zdaniem tut. Sądu uchybienia w toku postępowania ze strony organu nie mogą negatywnie wpływać na prawa strony, nawet jeżeli ona nie złożyła deklaracji w wymaganym terminie. Sąd ma na uwadze dobro Skarżącego w postaci prawa do zwolnienia z opłacenia składek w tym trudnym okresie stanu epidemii. Dlatego przestrzeganie przez organ wskazanych przepisów k.p.a. przez organ musi być dokonywane skrupulatnie, aby umożliwić zainteresowanym spełnienie warunków zwolnienia. Nie można wykluczyć, że po takiej informacji ze strony Organu, już wówczas dokonałby uzupełnienia i złożyła deklaracje, co zdaje się wynikać ze skargi. W związku z tym obecnie organ będzie obowiązany zastosować procedurę z art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy COVID-19, czyli wyznaczyć 30-dniowy termin na przywrócenie terminu do złożenia deklaracji. Po złożeniu wniosku o przywrócenie terminu wraz z deklaracjami, rozpozna go. W zależności od wyniku tego rozpoznania, załatwi dopiero wniosek o zwolnienie z opłacenia składek. Jeżeli natomiast Skarżący nie uczyni zadość obowiązkowi i nie złoży deklaracji za marzec, kwiecień i maj 2020 r., to organ będzie obowiązany wykazać w uzasadnieniu decyzji, że wbrew twierdzeniom Skarżącego taki obowiązek istniał i nie był od niego zwolniony. Decyzja powinna zawierać uzasadnienie odpowiadające wymogom z art. 107 § 1 pkt 4 § 3 k.p.a. Wywód dotyczący obowiązku składania przez Skarżącego deklaracji – z odwołaniem się do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – nie może być zamieszczany dopiero w odpowiedzi na skargę, jak uczyniono to w niniejszej sprawie. Odpowiedź na skargę nie stanowi uzupełnienia uzasadnienia decyzji. Strona ma prawo poznać argumentację organu w tym zakresie na etapie wydania decyzji co najmniej drugoinstancyjnej, aby mogła na etapie skargi do tego się odnieść i przedstawić swoje racje, w czym wyraża się zasada prawa do obrony. Kontroli sądowej nie podlega odpowiedź na skargę, lecz zaskarżona decyzja. Tym samym tut. Sąd obecnie nie przesądza, czy Skarżący ma prawo do zwolnienia z opłacenia składek za ww. miesiące. Stwierdza wyłącznie, że kwestia ta jest otwarta i zależna od tego czy organ wykaże istnienie po stronie Skarżącego obowiązku złożenia deklaracji. Sąd wyjaśnia Skarżącemu, że w przypadku istnienia takiego obowiązku na mocy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, złożenie deklaracji jest warunkiem niezbędnym do uzyskania prawa do zwolnienia z opłacenia składek. Jeżeli zatem organ wyznaczy termin do ich złożenia wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, to obowiązek taki powinien być bezwzględnie wykonany. Skutki niedopełnienia takiego obowiązku nie mogą wówczas być przerzucane na organ, lecz będą obciążać Wnioskodawcę. Wobec powyższego, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło