III OSK 348/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. S. reprezentowanego przez W. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 września 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 636/21 w sprawie ze skargi R. S. reprezentowanego przez kuratora W. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 grudnia 2020 r. nr 010000/620/23233/2020/CSW w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z 28 września 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. akt II SA/Wa 636/21) oddalił skargę R. S. reprezentowanego przez kuratora W. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 18 grudnia 2020 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że decyzją z 18 grudnia 2020 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 291 ze zm. – zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS) odmówił R. S. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Jak wskazał organ na przestrzeni 41 lat życia, tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy, skarżący udokumentował jedynie 2 lata, 2 miesiące i 9 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Natomiast w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy – zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – udokumentował tylko 11 miesięcy i 14 dni tych okresów. W latach 1988 – 1990, 1990 – 1995, 1996 – 2006, 2008 – 2010 nie odnotowano żadnego okresu zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Zdaniem organu, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w ww. przerwach wobec skarżącego nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Całkowita niezdolność do pracy została u skarżącego ustalona dopiero od 10 stycznia 2010 r., a do tego dnia nie istniały przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Skarżący nie wykazał też innych szczególnych okoliczności w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które nie miał wpływu. Ponadto dochód przypadający na jednego członka rodziny skarżącego nie wskazuje, aby pozostawał bez niezbędnych środków utrzymania. Skargę na powyższą decyzję złożył R. S., zarzucając jej rażące naruszenie prawa materialnego oraz procesowego, tj.: art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz art. 107 § 3 K.p.a. W skardze podniesiono również że skarżący nie chodzi, jest osobą leżącą, ma bardzo poważne problemy z komunikacją w mowie, nie pisze. Wymaga całodobowej opieki osób trzecich w zakresie zabiegów higienicznych oraz żywienia. Uraz skarżącego został spowodowany przez osoby trzecie, bez jego winy. Ze względu na niezdolność do samodzielnej egzystencji, nigdy w życiu nie nabędzie prawa do renty czy emerytury z FUS. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Oddalając powyższą skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał na trzy przesłanki z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wszystkie ww. przesłanki muszą być spełnione łącznie (kumulatywnie). Brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Sąd zaznaczył przy tym, że pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy wyjątkowych potrzeb czy niedostatku lub sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli zdarzeń, które na gruncie ustawy o emeryturach i rentach z FUS ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy. Odwołując się następnie do opisanego na wstępie stażu ubezpieczeniowego, Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie uzależnia wprost uprawnień do świadczeń w drodze wyjątku od długości stażu ubezpieczeniowego. Istotne są przyczyny braku nabycia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym - czy nienabycie takich uprawnień spowodowane było szczególnymi okolicznościami, tj. zdarzeniem bądź trwałym stanem wykluczającym aktywność zawodową konkretnej osoby. Przy czym okoliczność ta musi pozostawać w związku przyczynowym z brakiem uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, musi mieć charakter obiektywny oraz być niezależna od woli tej osoby, która pomimo dołożenia należytej staranności, nie była w stanie zapobiec jej skutkom ani przezwyciężyć tych skutków. Krótki okres ubezpieczenia skarżący motywuje pracą "na czarno", co było częstym zjawiskiem w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku oraz wysokim bezrobociem. Zdaniem jednak Sądu pierwszej instancji, w przypadku skarżącego nie można mówić o zaistnieniu szczególnych okoliczności uniemożliwiających spełnienie przez niego przesłanek do nabycia świadczenia w trybie zwykłym. Za taką okoliczność nie sposób uznać świadomego podejmowania przez skarżącego pracy zarobkowej bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne. Był to wybór skarżącego, który korzystając wówczas ze zdolności do pracy, celowo unikał obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu. To z kolei rodzi określone skutki w sferze uprawnień do świadczeń przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS. Taka ocena świadomego zatrudniania się, wykonywania prac dorywczych lub prowadzenia działalności gospodarczej bez zgłoszenia tego faktu do ubezpieczenia społecznego i odprowadzania składek jest też prezentowana w judykaturze. Sąd pierwszej instancji zwrócił też na wyrażane w orzecznictwie poglądy, że podejmowanie pracy dorywczej bez ubezpieczenia, które oczywiście nie może być przez organ "promowane" w rozważaniach nad spełnieniem ustawowej przesłanki "szczególnych okoliczności", nie może z góry skreślać ubezpieczonego z grona osób, do których tę przesłankę należy odnieść. Podejmowanie pracy zarobkowej bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego niejednokrotnie nie świadczy o celowym wyborze takiej formy zatrudnienia, zwłaszcza gdy bezrobotny, mający na utrzymaniu rodzinę, ma wybór pomiędzy pracą bez umowy o pracę lub żadną, gdyż pracodawca nie godzi się na "legalną" formę zatrudnienia. W ocenie jednak Sądu taka sytuacja nie wystąpiła w analizowanym przypadku, bowiem z akt sprawy nie wynika, iż do takiej formy zatrudnienia skarżący został zmuszony przez sytuację, na którą nie miał wpływu, tym bardziej, że nie przywołał argumentów świadczących o trudnościach w podjęciu legalnego zatrudnienia, a jedynie wskazał, iż "w latach 90-tych pracodawcy prywatni niechętnie zatrudniali na umowę o pracę". Nadto w ocenie Sądu pierwszej instancji do "szczególnych okoliczności" nie można zaliczyć bezrobocia bez wykazania żadnych działań w poszukiwaniu zatrudnienia, nawet jeśli działania te zakończyły się niepowodzeniem. Istotne znaczenie mają w tym przypadku dowody potwierdzające rzeczywistą aktywność w poszukiwaniu pracy. Tymczasem w aktach przedmiotowej sprawy brak jest dokumentów wskazujących na podejmowanie przez skarżącego jakichkolwiek prób zatrudnienia choćby poprzez rejestrację w urzędzie pracy w ewidencji osób bezrobotnych. Także sam fakt urazu, jakiego skarżący doznał w wieku 41 lat, jest niewystarczający, aby uznać, że ziściła się przesłanka "szczególnych okoliczności". Ponadto skarżący pobiera świadczenie opiekuńcze w wysokości 215,84 zł i świadczenie uzupełniające w kwocie 500 zł, zaś jego matka otrzymuje emeryturę w wysokości 2242,40 zł netto, a więc dochód na jednego członka dwuosobowej rodziny skarżącego przekracza kwotę najniższej emerytury, która od 1 marca 2020 r. (i na dzień wydania zaskarżonej decyzji) wynosiła 1200,00 zł brutto. Końcowo Sąd pierwszej instancji ocenił aktualny stan zdrowia skarżącego jako bardzo zły, a posiadane przez niego i jego matkę środki utrzymania za niewystarczające z uwagi na wysokie koszty związane z codzienną pielęgnacją skarżącego. Nie zmienia to jednak w ocenie Sądu tego, że w niniejszej sprawie nie wykazano niezależnych od woli skarżącego zdarzeń uniemożliwiających wypracowanie mu do 41 roku życia adekwatnego stażu ubezpieczeniowego. W konsekwencji nie można Prezesowi ZUS skutecznie postawić zarzutu wyjścia poza granice uznania administracyjnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS polegające na przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że sytuacja bytowa oraz postawa skarżącego sprzed okresu orzeczenia w stosunku do niego całkowitej niezdolności do pracy nie daje podstaw do przyjęcia, iż w niniejszej sprawie zaistniały szczególne okoliczności uniemożliwiające spełnienie przez niego przesłanek do nabycia świadczenia w trybie zwykłym w sytuacji, w której organ nie podjął z urzędu czynności zmierzających do dostatecznego wyjaśnienia przyczyn braku podjęcia oficjalnego zatrudnienia przez skarżącego, jak również poprzez uzależnienie możliwości przyznania na podstawie naruszonego przepisu świadczenia jedynie od okresu, w jakim skarżący podlegał przed dniem 10 stycznia 2010 r. ubezpieczeniu społecznemu, który nie jest wskazany w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jako przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia w nim uregulowanego; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 8 § 1 w zw. art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 86 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a., polegające na nierozpoznaniu przez WSA w Warszawie podniesionego przez skarżącego zarzutu naruszenia art. 107 § 3 "k.p.c." poprzez lakoniczne uzasadnienie decyzji organu w zakresie oceny sytuacji materialnej skarżącego oraz skupienie się na okresach składkowych przed wypadkiem, a co za tym idzie, polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd w toku kontroli legalności zaskarżonej decyzji organu, że wbrew ustawowemu obowiązkowi organ nie zebrał, a z tego powodu konsekwentnie nie rozpatrzył, całego materiału dowodowego dotyczącego sprawy, albowiem nie podjął z urzędu czynności zmierzających do dostatecznego wyjaśnienia przyczyny braku podjęcia zatrudnienia lub braku podjęcia oficjalnego zatrudnienia przez skarżącego w okresie przed 10 stycznia 2010 r., w tym nie przesłuchał przedstawiciela ustawowego skarżącego (matki), co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem w konsekwencji Sąd uznał za prawidłowe rozstrzygnięcie organu odmawiające przyznania świadczenia w drodze wyjątku i nie uchylił zaskarżonej decyzji, podczas gdy dostrzeżenie ww. naruszeń przez Sąd spowodowałoby uchylenie decyzji przez Sąd w całości i ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ, tym razem prawidłowo, bo z uwzględnieniem wszystkich relewantnych okoliczności. Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz pełnomocnika skarżącego kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, bowiem nie zostały one uiszczone ani w całości, ani w części. Nadto skarżący oświadczył, że zrzeka się rozpoznania skargi na rozprawie i wniósł o jej rozpoznanie na posiedzeniu niejawnym. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że organ nie może ograniczyć czynności ustalenia stanu faktycznego wyłącznie do czynności podejmowanych na wniosek stron. Niewątpliwie organ winien z urzędu określić, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy. Sprawa została wszczęta na wniosek skarżącego i niezasadnym byłoby przyjęcie, że dostarczenie materiału dowodowego w sprawie obciąża w całości skarżącego, względnie jego matkę, w szczególności zważywszy na ich trudną sytuację życiową i ogólną nieporadność oraz mając wzgląd na zasadę oficjalności. Jak zaznaczył skarżący, upatruje on istnienia po swojej stronie szczególnych okoliczności z faktu, że w 2010 r. uległ bez swojej winy wypadkowi, wskutek którego stał się osobą całkowicie niezdolną do pracy. Wcześniej nie miał możliwości pracy na etacie i odprowadzania z tego tytułu stosownych składek. Aby przeżyć i utrzymać siebie, zmuszony sytuacją, podejmował pracę dorywczą "na czarno", która jako jedyna pozwalała mu na uzyskania środków do życia. Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył Prezes ZUS, wnosząc o jej oddalenie w całości. Organ oświadczył, że nie żąda przeprowadzenia rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Oceniając wniesioną skargę kasacyjną w granicach określonych treścią art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329) i nie dostrzegając przy tym przypadków nieważności postępowania wymienionych w § 2 tego artykułu, za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 8 § 1 w zw. art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 86 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. (zarzut 2). Kwestionując prawidłowość przeprowadzonej przez Sąd pierwszej instancji kontroli zaskarżonej decyzji, strona skarżąca zarzuciła organowi, że nie podjął on z urzędu inicjatywy dowodowej i nie wyjaśnił przyczyn braku podjęcia przez skarżącego zatrudniania lub braku podjęcia oficjalnego zatrudnienia, tj. formy zatrudnienia, od której oprowadzone są składki na ubezpieczenia społeczne i emerytalno – rentowe. Zauważyć jednak trzeba, na co wielokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że organy, realizując zasadę prawdy obiektywnej zawartą w art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., zobowiązane są co prawda do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, ale nie zwalnia to strony od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy. Zobowiązana jest ona bowiem przedstawić w sprawie wszystkie informacje niezbędne do ustalenia jej stanu faktycznego, wskazać dowody mające, jej zdaniem, znaczenie w sprawie i udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu (por. wyroki NSA z: 27 lipca 2011 r. sygn. akt II OSK 1560/10, 18 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 256/17, 27 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 2168/17, 30 czerwca 2022 r. sygn. akt III OSK 5191/21 – orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl). W okolicznościach niniejszej sprawy, organ przyjął i ocenił wyjaśnienia skarżącego, że krótki okres ubezpieczenia wynikał z tego, że pracował "na czarno", co było częstym zjawiskiem w latach dziewięćdziesiątych XX w. oraz z uwagi na wysokie bezrobocie. Nie można natomiast zarzucić mu braku współdziałania ze stroną skarżącą w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy, skoro strona nie przedstawiła żadnych innych wyjaśnień czy dowodów uzasadniających jej krótki staż ubezpieczeniowy. Za nieuzasadnione należy przy tym uznać żądanie przesłuchania przedstawiciela ustawowego skarżącego – matki, skoro reprezentowała ona skarżącego w niniejszym postępowaniu i miała możliwość złożenia stosownych wyjaśnień we wnoszonych środkach zaskarżenia. Znamienne pozostaje zresztą i to, że również w rozpoznawanej skardze kasacyjnej nie wskazano na żadne konkretne okoliczności, które uzasadniałyby niewielki staż ubezpieczeniowy skarżącego. Ogólnikowe stwierdzenie, że skarżący podejmował się prac dorywczych, aby przeżyć i utrzymać się, stanowią natomiast nieuprawnioną polemikę z prawidłowo ustalonym stanem faktycznym sprawy, zaakcentowanym przez Sąd pierwszej instancji. Na uwzględnienie nie zasługiwał także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (zarzut 1). Zauważyć należy, że szczególnie istotnym dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest wykazanie, że ubezpieczony, którego działalność stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do uzyskania świadczenia ubezpieczeniowego w zwykłym trybie na skutek jakichś szczególnych okoliczności. Świadczenie w drodze wyjątku, o którym mowa w omawianym przepisie prawa, nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy i nie może być oderwane od wysokości składek opłacanych przez ubezpieczonego. Jest to świadczenie, które może być przyznane w przypadku, gdy niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania renty na zasadach ogólnych było skutkiem szczególnych okoliczności. Konieczne jest zatem wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę kasacyjną zaistnienie takich "szczególnych okoliczności" nie zostało wykazane w niniejszej sprawie. Prawidłowo Sąd pierwszej instancji wskazał przede wszystkim na krótki staż ubezpieczeniowy skarżącego, który na przestrzeni 41 lat życia, a więc do momentu, kiedy orzeczono wobec niego całkowitą niezdolność do pracy, wyniósł jedynie 2 lata, 2 miesiące i 9 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Przy rozpatrywaniu spraw o świadczenie w drodze wyjątku należy bowiem brać pod uwagę udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy, który powinien obejmować znaczący okres. Niedostrzeganie okresu zatrudnienia prowadziłoby w prosty sposób do przyznawania świadczeń, niewiele różniących się co do wysokości, osobom powołującym się na nieporównywalne okresy zatrudnienia, co w ostatecznym rachunku naruszałoby interes społeczny, a także zasady sprawiedliwości. W nawiązaniu natomiast to twierdzeń zawartych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, wskazać należało, że przesłanka "szczególnych okoliczności" dotyczy okresu przed 2010 r., kiedy ustalono u skarżącego całkowitą niezdolność do pracy, a nie samego wypadku, jakiemu uległ w tym roku. Zwrócić również należało uwagę, że skarżący wskazywał na trudną sytuację na rynku pracy w latach dziewięćdziesiąty ubiegłego wieku, nie wyjaśnił jednak w żaden sposób braku aktywności zawodowej w okresie na początku XXI w., gdy w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy zamiast wymaganych 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych udokumentował jedynie 11 miesięcy i 14 dni tych okresów. Słusznie również wskazywał organ na liczne okresy do dnia powstania niezdolności do pracy, w których nie odnotowano żadnego okresu zatrudnienia lub innej działalności skarżącego popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Wszystkie te okoliczności świadczą o prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie zaistniał przypadek "szczególnych okoliczności", o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W konsekwencji nie można było Sądowi skutecznie zarzucić naruszenia ww. przepisu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 i art. 182 § 2 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponieważ przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a., mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami, zaś wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 P.p.s.a.