II SA/Go 655/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Rogalski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 września 2021 r. sprawy ze skargi Z.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Wnioskami z [...] grudnia 2017 r. oraz z [...] kwietnia 2019 r. Z.K. zwrócił się do Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego [...] z dnia [...] września 2016 r., przy czym ze względu na tożsamość zawartego w nich żądania podlegały one łącznemu rozpoznaniu przez organ egzekucyjny. Wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego został rozstrzygnięty odmownym postanowieniem Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...], utrzymanym w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...]. Oba te postanowienia zostały uchylone prawomocnym wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 5 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Go 592/19. Przyczyną uchylenia wskazaną w uzasadnieniu tego wyroku było to, że organy odmawiając umorzenia egzekucji nie ustaliły stanu majątkowego zobowiązanego i nie porównały go z szacowanymi wydatkami egzekucyjnymi, czyli brak kalkulacji koniecznej do ustalenia czy potencjalnie wyegzekwowane kwoty przewyższą wydatki egzekucyjne. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, postanowieniem z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm., dalej w skrócie u.p.e.a.) oraz art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256, dalej w skrócie k.p.a.) odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego wobec Z.K. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] września 2016 r. W uzasadnieniu postanowienia organ wyjaśnił m.in., iż nie dostrzegając wynikających z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. przesłanek obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego, w tym podstaw do uznania egzekwowanych należności za przedawnione, wystąpił do Sądu Rejonowego z wnioskiem o wyjawienie majątku przez zobowiązanego w trybie art. 913 Kodeksu postępowania cywilnego. Zobowiązany przed złożył przed tym sądem w dniu 23 maja 2020 r. oświadczenie majątkowe, w którym wykazał dochód z prowadzonej działalności gospodarczej za 2019 r. w wysokości 3.806,90 zł, zapasy towarów na kwotę 7.358 zł, oraz samochód osobowy marki [...] z 1998 r. Ponadto z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców uzyskał informację o nabyciu przez zobowiązanego w dniu [...] lipca 2020 r. samochodu marki [...] rok produkcji 2010 r., o szacunkowej wartości 12.000,00 zł. Zdaniem organu egzekucyjnego wskazywana przez zobowiązanego kwota dochodu w powiązaniu z faktem, iż nie korzysta on z pomocy społecznej wskazuje, że zobowiązany pozostaje na utrzymaniu bliżej nieokreślonych osób albo posiada dodatkowe nieujawnione źródło dochodu, w konsekwencji czego zdaniem organu egzekucyjnego stwierdzenie przesłanki bezskuteczności egzekucji na obecnym etapie postępowania egzekucyjnego byłoby przedwczesne. Nie wykorzystano bowiem możliwości prowadzenia egzekucji przy zastosowaniu środków egzekucyjnych do których nie jest uprawniony dyrektor oddziału zakładu ubezpieczeń społecznych, w tym przede wszystkim egzekucji z ruchomości. Ponadto z kalkulacji możliwych do wyegzekwowania kwot w postępowaniu egzekucyjnym oraz potencjalnych kosztów mogących powstać w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego wynika, że w postępowaniu tym uzyska się kwotę przewyższającą wydatki egzekucyjne. Na powyższe postanowienie Z.K. wniósł zażalenie, zarzucając nienależyte odniesienie do jego sytuacji materialnej, naruszenie przepisów postępowania, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, pominięcie okoliczności mających istotny wpływ na jej wynik, pozbawienie środków na utrzymanie konieczne, a także ponawiając zarzuty oraz argumentację związaną z trudną sytuacją ekonomiczno-materialną. Odnosząc się do kalkulacji przedstawionej przez organ egzekucyjny w zaskarżonym postanowieniu zobowiązany wyjaśnił, iż pojazd marki [...] zakupił za kwotę 3.700 zł w ramach pożyczki uzyskanej z Powiatowego Urzędu Pracy na podstawie art. 15 zzd. ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczeniem COVID-19 i jest jego siódmym właścicielem z kolei. Samochód został nabyty w związku z awarią wcześniej posiadanego pojazdu, w celu wykonywania działalności gospodarczej i jest on niezbędny do wykonywania pracy zarobkowej. Panujący stan pandemii ograniczył możliwość realizacji prowadzonej przez niego działalności, która w chwili obecnej umożliwia osiągnięcie dochodów na minimalnym poziomie zaspokajającym jedynie podstawowe potrzeby życiowe. Postanowieniem z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajdują przepisy art. 59 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r., tzn. przed datą wejścia w życie nowelizacji tego aktu normatywnego, dokonanej ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070), co wynika z treści art. 13 ust. 1 ustawy nowelizującej. Omawiane postępowanie egzekucyjne zostało bowiem wszczęte przed wskazaną wyżej datą. Ponadto zgodnie z art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w sprawie nastąpiło zawieszenie biegu 5-letniego terminu przedawnienia zaległości, które trwać będzie do zakończenia postępowania egzekucyjnego. Jak wynika z tego przepisu, bieg terminu przedawnienia należności składkowych zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Kierując się treścią art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a. organ przyjął, iż wszczęcie egzekucji w zakresie tytułu wykonawczego uwzględniającego należności składkowe zobowiązanego za okres od maja do sierpnia 2013 r. (których dotyczy przedmiotowe postępowanie egzekucyjne) nastąpiło w dniu [...] października 2016 r. czyli przed 5-letnim terminem ich przedawnienia, tj. przed dniem 11 czerwca 2018 r. Tym samym przesłanka wygaśnięcia obowiązku w wyniku przedawnienia egzekwowanych składek zgłoszona w przedmiotowej sprawie na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. nie znajduje podstaw. Nie dostrzegając podstaw obligatoryjnego umorzenia postępowania wynikających z art. 59 § 1 u.p.e.a. organ odwoławczy poddał analizie przesłanki wynikające z art. 59 § 2 tej ustawy, w myśl którego postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Przepis ten posługuje się konstrukcją uznania administracyjnego, co oznacza, że organ egzekucyjny przy zaistnieniu w danym stanie faktycznym przesłanki bezskuteczności egzekucji może umorzyć postępowanie egzekucyjne, ale może też odmówić jego umorzenia. Działanie to leży w granicach swobody wyboru organu zakreślonego przesłanką określoną w art. 59 § 2 u.p.e.a. Organ egzekucyjny ma jednak obowiązek zbadania istnienia przesłanki fakultatywnego umorzenia. Podzielając w całości stanowisko Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przedstawione w zaskarżonym postanowieniu, organ odwoławczy wskazał nadto, iż analiza całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, w tym podniesionych przez zobowiązanego w zażaleniu argumentów dotyczących obniżenia wartości pojazdów [...], jak i ograniczonych możliwości prowadzenia działalności gospodarczej w czasie pandemii prowadzi do konkluzji, iż rzeczywista wartość przedstawionych składników majątkowych zobowiązanego, z których organ egzekucyjny może przeprowadzić skuteczną egzekucję to kwota oscylująca wokół 7 tysięcy zł, na którą składa się przede wszystkim wartość zapasów towarów znajdująca się w posiadaniu zobowiązanego. Maksymalne potencjalne wydatki egzekucyjne przedstawione rzetelnie przez organ pierwszej instancji, odnoszące się do czynności potencjalnie możliwych do zrealizowania w celu wyegzekwowania należności z kolejnych składników majątkowych zobowiązanego, wynoszą natomiast 1.900 zł. W przewidywanych wydatkach organ egzekucyjny uwzględnił natomiast koszty związane ze sprzedażą ruchomości obejmujące: koszt wyceny (300-500 zł), koszt obwieszczenia o licytacji w prasie (800 zł), i opłatę za przeprowadzenie licytacji (5% kwoty uzyskanej ze sprzedaży tj. 600 zł). Zatem minimalna różnica stanowiąca możliwą do uzyskania kwotę 5.100 zł, po odliczeniu potencjalnych wydatków egzekucyjnych, jednoznacznie stanowi o braku przesłanki umożliwiającej umorzenie postępowania egzekucyjnego toczącego się wobec majątku zobowiązanego, na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej Z.K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zarzucił nienależyte odniesienie do jego sytuacji materialnej, naruszenie przepisów postępowania, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, pominięcie okoliczności mających istotny wpływ na jej wynik, pozbawienie środków na utrzymanie konieczne, a także podniósł zarzuty oraz argumentację związaną z trudną sytuacją ekonomiczno-materialną. Wyjaśnił, iż nie posiada majątku, a dochody, które uzyskuje z pozarolniczej działalności gospodarczej, nie wystarczają na utrzymanie konieczne. Pojazd marki [...] zakupił za kwotę 3.700 zł w ramach pożyczki (nie podlegającej egzekucji) uzyskanej z Powiatowego Urzędu Pracy na podstawie art 15 zzd. ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczeniem COVID-19 i jest jego siódmym właścicielem z kolei. Samochód został nabyty w celu wykonywania działalności gospodarczej polegającej na handlu obwoźnym, jest on niezbędny do wykonywania osobistej pracy zarobkowej, jak również w życiu prywatnym (dojazdy do lekarza, przywóz opału), zaś jego brak pozbawi skarżącego tych możliwości. Pojazd ma 332.000 km przebiegu i uczestniczył w zdarzeniu losowym, co zaskutkowało wymianą drzwi. Panujący stan pandemii ograniczył możliwość realizacji prowadzonej przez skarżącego działalności, która w chwili obecnej umożliwia osiągnięcie dochodów na minimalnym poziomie zaspokajającym jedynie podstawowe potrzeby życiowe. Zdaniem skarżącego w jego przypadku wystąpiła przesłanka ważnego interesu osoby zobowiązanej, gdyż po uiszczeniu nalezności nie będzie dysponował żadnymi środkami niezbędnymi dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej p.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Sprawa została rozpatrzona na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Skutkiem umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne lub fakultatywne. W pierwszym przypadku musi się ziścić którakolwiek z przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 59 § 1, w drugim – a art. 59 § 2 u.p.e.a. Przedmiotem sprawy i zarazem zakresem kontroli w niniejszej sprawie jest tylko kwestia objęta drugim z powołanych przepisów, tzn. sytuacja, gdy postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Takie zakreślenie granic niniejszej kontroli, w stosunku do treści skargi wynika ze związania treścią prawomocnego wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 5 lutego 2020 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Go 592/19 i wyrażoną w nim oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania (art. 153 p.p.s.a.). W wyroku tym Sąd wskazał, że w kontrolowanych postanowieniach zabrakło odniesienia do przesłanek, których dotyczy art. 59 § 2 u.p.e.a. czyli majątku dłużnika, z którego jest lub mogłaby być prowadzona skutecznie egzekucja, czynności egzekucyjnych realizowanych w niniejszym postępowaniu, efektywności tych czynności i kosztów poniesionych lub potencjalnie mogących wystąpić, bowiem organy nie przeprowadziły jakiejkolwiek kalkulacji, która mogłaby stanowić podstawę oceny, czy w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przewyższające wydatki egzekucyjne, czy też nie i nakazał organom uzupełnienie postępowania dowodowego w tym zakresie, a po ustaleniu wskazanych okoliczności poddania ich ocenie w ramach przysługującego organowi uznania administracyjnego. Oceniając wydane postanowienia w świetle treści art. 59 § 2 u.p.e.a. i wskazanych wyżej wytycznych zawartych w poprzednio wydanym orzeczeniu w sprawie należy stwierdzić, że zostały one zrealizowane, postępowanie dowodowe jest kompletne, ustalenia pełne, a finalna ocena mieści się w graniach uznania administracyjnego. Zastosowanie art. 59 § 2 u.p.e.a. i umorzenie w oparciu o ten przepis egzekucji wymaga stwierdzenia, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz, że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone. Organ egzekucyjny ma przy tym prawo umorzenia postępowania, ale nie ciąży na nim w tym zakresie żaden obowiązek. Dlatego, co do zasady umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy ustalono, że zobowiązany nie posiada żadnego majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego. Jak wynika z akt administracyjnych i co zostało wyżej opisane, organ ustalił stan majątkowy strony oraz przeprowadził kalkulację, z której niezbicie wynika, że na dzień szacunku (kalkulacji) potencjalnie wyegzekwowane kwoty przewyższają wydatki egzekucyjne. Twierdzenie skarżącego odnoszące się do innej niż ustalona przez organ wartości ruchomości, w szczególności samochodu [...], nie zostały przez stronę wykazane w takim stopniu, by podważyć kwoty wykazywane przez organ w oparciu o zobiektywizowane dane i informacje. Dlatego podzielić należy twierdzenia organu i przedstawioną przez organ kalkulację. Podsumowując Sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji odpowiadają prawu, bowiem przy ich wydaniu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, które mogłoby lub miało istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności nie doszło w sprawie do naruszenia art. 59 § 2 u.p.e.a. oraz art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., w zakresie naruszenia obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Jeśli chodzi o pozostałe zarzuty zawarte w skardze, to należy stwierdzić, iż wykraczają one poza zakres rozstrzygnięty już i przesądzony wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 5 lutego 2020 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Go 592/19 i nie mogą być przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie. Na marginesie należy tylko zaznaczyć, że przepis art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. dotyczący wyłączenia spod egzekucji środków pochodzących z dotacji dotyczy, jak wprost z niego wynika "środków", a nie rzeczy nabytych za te środki czyli np. samochodu. Z kolei samochód osobowy używany do wykonywania działalności zarobkowej (gospodarczej) nie jest przedmiotem objętym wyłączeniem spod egzekucji administracyjnej, o którym mowa w art. 8 § 1 pkt 5 u.p.e.a., co potwierdza treść 8 § 1 pkt 4 tej ustawy, w myśl którego nie podlegają egzekucji administracyjnej narzędzia i inne przedmioty niezbędne do pracy zarobkowej wykonywanej osobiście przez zobowiązanego, z wyłączeniem środka transportu, oraz surowce niezbędne do tej pracy na okres 7 dni, przy czym pogląd taki spotyka się z akceptacją w orzecznictwie sądowym (por. wyrok WSA w Opolu z 31 stycznia 2007 r., I SA/Op 321/06, orzeczenia.nsa.gov.pl) Wskazać też należy, że zmiana sytuacji skarżącego i wystąpienie nowych okoliczności, może stanowić podstawę do wystąpienia z kolejnym wnioskiem o umorzenie egzekucji. Z powyższych względów skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.