III SA/Kr 556/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: S WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie: S WSA Janusz Kasprzycki ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 października 2021 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 stycznia 2021 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 21 stycznia 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w sprawie udzielenia Z. K. (dalej: "skarżący") pomocy finansowej w postaci specjalnego zasiłku celowego w wysokości 500 zł, z tego 400 zł na opłatę czynszu i 100 zł jako dofinansowanie zakupu leków i środków czystości. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 8 ust. 1 pkt 1 , art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., dalej: "u.p.s."). Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 30 października 2020 r. skarżący zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o udzielenie pomocy na: ratowanie zdrowia, zwłaszcza wzroku i słuchu, 2/ opłacenie czynszu za lokal bezpośrednio na konto CE, 3/ na lekarstwa, suplementy, koszty badań szpitalnych zwłaszcza prowadzonych w Klinice [...] w N z kosztami dojazdu, 4/ zaadoptowanie piwnic na mieszkanie pod pogorzeliskiem rodzinnego domu, 5/ żywność, środki odgrzybiające lokal, 6/ środki czystości, prania i higieny. We wniosku skarżący podniósł, że utrzymuje się z zasiłku stałego w wysokości 548 zł oraz zasiłku pielęgnacyjnego, łącznie z tytułu zasiłków uzyskuje kwotę 763,84 zł. Z aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 17 listopada 2020 r. wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka w lokalu udostępnionym przez Urząd Miasta, a w okresie od 1.08.2020 r. do 31.12.2020 r. otrzymywał zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup żywności. Decyzją z dnia 19 listopada 2020 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej przyznał skarżącemu pomoc finansową w postaci zasiłku celowego specjalnego w wysokości 500 zł, z tego 400 zł na opłatę czynszu (przelewem na konto [...] Centrum Edukacji) oraz dofinansowanie zakupu leków i środków czystości w wysokości 100 zł (wypłata w kasie ośrodka). Organ wskazał, że zgodnie z art. 41 pkt 1 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie przekraczającej kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Ustalając wysokości przyznanego skarżącemu zasiłku wzięto pod uwagę uprawnienia, zasoby i możliwości strony oraz możliwości finansowe MOPS. W rezultacie uznano, że skarżący spełnia ustawowe przesłanki do otrzymania zasiłku celowego. W odwołaniu od decyzji skarżący podniósł, że kwota 100 zł przyznana na dofinasowanie leków jest zbyt mała ponieważ stan zdrowia skarżącego się pogorszył, a nadto odczuwa uporczywy dyskomfort z powodu przebywania w zagrzybionym mieszkaniu. Decyzją z dnia 21 stycznia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że Skarżący jest osobą 80- letnią samotnie gospodarującą, jego źródłem utrzymania jest zasiłek stały w kwocie 548 zł i 215,84 zł zasiłku pielęgnacyjnego (łącznie 763,84 zł/miesięcznie). Organ ustalił, że dochód miesięczny skarżącego przekracza kryterium dochodowe określone w ustawie, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 701 zł. Organ wskazał na trudną sytuację materialną skarżącego i dostrzegł, że wyższe wsparcie finansowe byłoby wskazane, jednak MOPS dysponuje ograniczonymi środkami, a musi z nich zabezpieczyć również pomoc innym rodzinom, które tej pomocy potrzebują. Organ podniósł, że skarżący korzysta stale z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił, że przyznana mu pomoc nie jest wystarczająca ze względu na dolegliwości zdrowotne, których doznał w wyniku zamieszkiwania w zawilgoconym i zapleśnionymi pomieszczeniu. W ocenie skarżącego nie polegają na prawdzie twierdzenia organu, że MOPS nie dysponuje wystarczającymi środkami na zaspokojenie potrzeb wszystkich osób i rodzin w żądanej przez nie wysokości. Skarżący wskazał, że w wyniku pożaru w 2000 roku stracił mieszkanie, wszystkie rzeczy, całą odzież, nie uzyskał wówczas pomocy, o którą wnosił. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności decyzji przeprowadzona zgodnie z ww. granicami wykazała, że nie zawiera ona wad dających podstawę do jej uchylenia, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie. Art. 8 ust. 1 u.p.s. stanowi, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 528 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny"- przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Zgodnie z art. 41 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i uzyskuje dochód w kwocie 763, 84 złote, na który składają się: zasiłek stały w wysokości 548 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł. Dochód skarżącego przekracza zatem kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 u.p.s. Skarżący otrzymuje ponadto pomoc od Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w postaci zasiłku celowego na zakup żywności (za okres od 01.08.2020 do 31.12.2020 r. w wysokości 8 złotych dziennie), a także przyznawanych systematycznie zasiłków celowych specjalnych na opłatę czynszu. Bezsporna jest również trudna sytuacja życiowa i zdrowotna skarżącego, który jest osobą starszą, schorowaną. Sporną okolicznością jest wysokość przyznanego przez organ specjalnego zasiłku celowego na zakup leków i środków czystości. W ocenie skarżącego przyznana kwota 100 zł jest rażąco niska. Skarżący nie kwestionował kwoty zasiłku przyznanego na dofinansowanie opłaty czynszu. Wykładnia art. 41 u.p.s. prowadzi do wniosku, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego wymaga stwierdzenia, że zachodzi szczególny przypadek uzasadniający przyznanie zasiłku osobie samotnie gospodarującej, której dochody przekraczają wysokość określonego w ustawie kryterium dochodowego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku" występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby ubiegającej się o świadczenie pomocy społecznej ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych (wyrok NSA z 30.10.2020 r. I OSK 1242/20). Musi być to przypadek na tyle charakterystyczny i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na nadzwyczajność zdarzenia, które wystąpiło i jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba sobie z nim nie poradzi, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości (zob. wyrok NSA z 7 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 4406/18, CBOSA). Podkreślić należy, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego oparte jest na uznaniu administracyjnym, o czym świadczy użyte w art. 41 u.p.s. sformułowanie "może być przyznany". Organ administracji, mając na względzie zasady udzielania pomocy społecznej, ma zatem swobodę w podjęciu decyzji co do przyznania takiej pomocy i jej wysokości. Organ pomocy społecznej zobligowany jest jednak przy ocenie zasadności oraz określeniu wysokości przyznanego specjalnego zasiłku celowego, wziąć pod uwagę wielkość przyznanych z budżetu państwa środków finansowych oraz liczbę osób uprawnionych do korzystania z pomocy społecznej, w tym przede wszystkim osoby, których dochód jest niższy niż ustawowe kryterium dochodowe (tak wyrok NSA z 14.10.2021 r., I OSK 518/21, CBOSA). Ze względu na fakt, że decyzja wydawana na podstawie art. 41 u.p.s. jest decyzją uznaniową, kontrola jej legalności dokonywana jest przez Sąd w ograniczonym zakresie. Polega ona na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 27.10.2020 r., I OSK 1011/20, CBOSA). Kontrolując legalność aktu, Sąd ocenia, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (tak: wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2429/14, CBOSA). W niniejszej sprawie w toku postepowania administracyjnego został zebrany materiał dowodowy (wywiad środowiskowy), na podstawie którego organ I, a następnie II instancji ustalił istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, w szczególności wysokość dochodów skarżącego, jego sytuację rodzinną, zdrowotną, majątkową i życiową. Organy ustaliły, że skarżący korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, a także ich wysokość. W oparciu o dokonane ustalenia organy zasadnie wskazały, że skarżący stale korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w postaci zasiłku stałego, pielęgnacyjnego, specjalnych zasiłków celowych na opłatę czynszu oraz zasiłku celowego przeznaczonego na zakup żywności lub posiłku. Stwierdziły, że skarżący przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 u.p.s. Równocześnie przyjęły, że ze względu na szczególnie trudną sytuację skarżącego zasadne jest przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Organ wskazał, że przyznawana pomoc nie może zaspokajać wszystkich potrzeb skarżącego w pełnej wysokości ponieważ środki, którymi dysponuje organ są ograniczone. W rezultacie, ustalając wysokość świadczenia wzięto pod uwagę uprawnienia, zasoby i możliwości skarżącego oraz możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej. Podzielić należy stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny, że specjalny zasiłek celowy nie jest przyznawany na pokrywanie pełnych całomiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą, lecz ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel bytowy (tak wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2868/19, CBOSA). W rezultacie skarżący nie może oczekiwać, że poprzez przyznanie zasiłku zostaną zaspokojone wszystkie potrzeby związane ze stanem zdrowia i utrzymaniem lokalu. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, z prawidłowo zastosowaną podstawą prawną decyzji w postaci art. 41 u.p.s. Organ wydał decyzję uwzględniając interes skarżącego, a także interes publiczny w postaci zapewnienia środków, które MOPS będzie mógł przeznaczyć na pomoc innym osobom i rodzinom, w szczególności tym, które uzyskują dochody niższe niż określone w art. 8 u.p.s. Z uwagi na ograniczone własne środki finansowe, jakimi dysponują organy pomocy społecznej, obowiązane są one do sprawiedliwego ich rozdzielania pomiędzy wszystkich uprawnionych oczekujących pomocy. Tym samym organy pomocy społecznej mogły, uwzględniając jednak kryteria ustawowe, limitować rozmiar przyznawanych świadczeń w indywidualnych sprawach (tak słusznie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2019 r., I OSK 3257/18, CBOSA). Mając na względzie powyższe, organ mógł przyznać pomoc w przyjętej w zaskarżonej wysokości, nawet jeżeli nie zaspokajała ona w pełni potrzeb, czy oczekiwań skarżącego. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.