III SA/Kr 809/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie WSA Tadeusz Kiełkowski WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 kwietnia 2021 r., sygn. akt: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia skargę oddala. Decyzją z [...] 2021 r., znak: [...] Wójt Gminy odmówił M. Ł. (dalej: skarżąca), przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J. M. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że powodem odmowy przyznania świadczenia jest brak spełnienia przesłanki przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, (Dz.U. z 2018 r., poz. 2220, dalej: u.ś.r.), a nadto brak bezpośredniego związku przyczynowego miedzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką, a rezygnacją lub niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym. W odwołaniu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez przyjęcie, że pomimo ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego, nie przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z 29 kwietnia 2021 r., nr: [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało na treść art. 17 ust.1, ust. 1b, ust. 5 i art. 17 b u.ś.r. Dalej Kolegium podało, że organ I instancji orzekając o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r., sygn. K 38/13. Jednakże pomimo spełnienia przez skarżącą warunku wynikającego z treści art. 17 ust.1b u.ś. brak jest, zdaniem Kolegium, podstaw do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium ustaliło, że matka skarżącej posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 7 września 2009 r., znak: [...] o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Kolegium podało też, że skarżąca złożyła oświadczenie, że jest rolnikiem, jednakże zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego od dnia 1 września 2005 r. i na tę okoliczność przedłożyła kopię umów dzierżawy gospodarstwa rolnego zawartych 31 sierpnia 2005 r. i 27 sierpnia 2015 r.- na kolejnych dziesięć lat. Oświadczyła także, że w związku ze sprawowaną opieką nad matką nie może podjąć żadnej pracy zarobkowej. Kolegium wskazało też, że skarżąca w okresie od 1 sierpnia 2012 r. do 30 czerwca 2013 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad matka, jednakże w związku ze zmianą przepisów zaprzestała pobierania powyższego świadczenia. Skarżąca z dniem 15 marca 2019 r. na mocy porozumienia stron, rozwiązała umowę zlecenia w firmie Specjalistyczne Usługi [...] i od miesiąca kwietnia 2019 r. skarżąca pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad matką. Z kolei w oświadczeniu z 15 czerwca 2020 r. skarżąca podała, że rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium ustało też, że matka skarżącej ma 87 lat, jest wdową oraz, że oświadcza, iż "prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe mieszkając z synem Z.". W "Informacji dotyczącej osoby niepełnosprawnej" z dnia 30 marca 2021 r., podpisanej przez skarżącą i jej matkę, wskazano nadto, że matka skarżąca potrzebuje pomocy przy: spożywaniu posiłków - "w krojeniu, smarowaniu masłem itp., czynnościach związanych z utrzymywanie higieny osobistej - czesaniu się, myciu zębów, myciu, kąpieli całego ciała, ubieraniu i rozbieraniu, a ponadto podczas poruszania się po schodach. Dalej Kolegium podało, że w oświadczeniu uzupełniającym ww. informacje, skarżąca podała, że jej opieka nad niepełnosprawną matką polega na pomocy w porannej i wieczornej toalecie, dawkowaniu leków, przygotowywaniu posiłków, załatwianiu spraw urzędowych i wizyt u lekarza, oraz towarzyszeniu w trakcie wizyt u lekarzy. Ponadto skarżąca pomaga matce w kąpieli i utrzymaniu czystości w domu. Organ podał, że ww. zakres obowiązków pokrywa się również zasadniczo z deklarowanym przez skarżącą "Opisem czynności podczas opieki nad niepełnosprawną", gdzie skarżąca podała, że opisane czynności zajmują jej łącznie od 2 do 3,5 godzin dziennie. Tym samym, w ocenie Kolegium, zasadne jest stanowisko organu I instancji, że zakres opieki jaką sprawuje nad matką skarżąca, nie jest sprawowany w takim stopniu, by uniemożliwiał jej podjęcie zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium zauważyło, że w grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają pomocy opiekuna, są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki, ale będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji, są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie, umożliwiając opiekunom zarobkowanie. W przypadku tych osób, czynności związane z opieką, mogą być wykonywane przed rozpoczęciem i po zakończeniu pracy przez opiekuna. Tym samym, zdaniem Kolegium, musi istnieć bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym. Ponadto Kolegium podało, że skarżącą nie jest jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji względem matki, ponieważ takimi osobami jest jej rodzeństwo, również obowiązane do świadczenia pomocy w opiece nad matką. Ustalono bowiem, że poza skarżąca i jej matką, mieszkającymi w miejscowości L, w miejscowości tej mieszka jeszcze dwójka dorosłych dzieci J. M. W ocenie Kolegium, mogłyby one tak zorganizować swój czas i obowiązki, aby naprzemiennie zaopiekować się matką, gdyż wynika to z obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodziców. Kolegium podało, że obowiązek alimentacyjny może również polegać na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżąca domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji. Skarżąca wniosła też o zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Skarżąca podniosła zarzut naruszenia: I. prawa procesowego, tj. 1) art. 7 i art. 77 k.p.a. przez brak wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego i brak zebrania całego materiału dowodowego, co z kolei skutkuje wadliwym - niedostatecznie wyjaśnionym stanem faktycznym, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) art. 7 k.p.a. przez brak uwzględnienia w zaskarżonej decyzji słusznego interesu strony; II. prawa materialnego, tj. art 17 ust. 1 u.ś.r. przez określenie, że w niniejszej sprawie czynności wykonywane przez skarżącą nie powodują konieczności sprawowania opieki w sposób ciągły, a tym samym brak jest podstaw do uznania, że rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie jest związana z opieką nad niepełnosprawną matką. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że nie zgadza się z Kolegium, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki a rezygnacją lub niepodejmowaniem przez opiekuna z zatrudnienia. Zdaniem skarżącej, w sprawie nie budzi wątpliwości, że jest ona jedyną osobą sprawującą opiekę nad matką. Zdaniem skarżącej, przeprowadzone przez organ postępowanie wyjaśniające, pozwoliło na ustalenie okoliczności, dla których pozostałe dzieci J. M. nie są w stanie opiekować się nią. Skarżąca podała też, że z przedkładanego za skargą zaświadczenia lekarskiego z dnia 17 maja 2021 r., jednoznacznie wynika, że jej matka wymaga pomocy osób drugich w podstawowych czynnościach życiowych. Twierdzenie zatem, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą jest niewystarczający do uznania, że spełniła ona przesłanki dla otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, jest nieuzasadnione. W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 - dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona. Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organy obu instancji stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., z treści którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Na wstępie Sąd wskazuje, iż podziela pogląd organu II instancji, że nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela (por. wyroki NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r., I OSK 300/19, z dnia 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Ze wskazanych przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wymienionym w nim osobom, jeżeli spełnią one łącznie wskazane w nich przesłanki. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, skarżąca nie spełnia warunku sprawowania stałej opieki oraz przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki. Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie budzi wątpliwości Sądu fakt, że organ prawidłowo ustalił, że z materiału dowodowego sprawy w żaden sposób nie wynika, aby matka skarżącej wymagała stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, wykluczającej podjęcie przez opiekuna jakiegokolwiek zatrudnienia. Jak wynika z akt sprawy, matka skarżącej posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 7 września 2009 r., znak: [...], o zaliczeniu jej do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe. Matka skarżącej mieszka z synem, a bratem skarżącej. Z oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika, że we wrześniu 2005 r. zaprzestała ona pracy w gospodarstwie rolnym. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że opieka sprawowana przez skarżącą nad matką polega na pomocy w porannej i wieczornej toalecie, dawkowaniu leków, przygotowywaniu posiłków, załatwianiu spraw urzędowych i wizyt u lekarza, towarzyszeniu w trakcie wizyt u lekarzy pomocy matce w kąpieli i utrzymaniu czystości w domu. W ocenie Sądu, wskazane przez skarżącą czynności, to w przeważającej mierze zwykłe czynności dnia codziennego. Podkreślić należy, że z materiału dowodowego zgormadzonego w sprawie nie wynika, aby matka skarżącą była osobą leżącą, niemogącą się poruszać samodzielnie czy też wymagającą szczególnej pielęgnacji. Zdaniem Sądu zakres opieki, który w istocie polega na pomocy w gospodarstwie domowym, które matka skarżącej prowadzi ze swoim synem, a bratem skarżącej, umawianiu wizyt lekarskich, nie wymusza na skarżącej rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Podkreślić należy, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w żaden sposób nie wynika, iż matka skarżącej, nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności skarżącej. Podkreślić należy, że pomoc w prowadzeniu gospodarstwa domowego, nie stanowią czynności o charakterze nadzwyczajnym i nie świadczą o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki innej osoby. Stanowią zaś codzienną rutynę osób, w tym takich, które również pracują zawodowo. Czynności związane z opieką nad matką skarżącej ograniczają się zaś do pomocy w porannej, czy wieczornej toalecie, w kąpieli czy podaniu leków. Nie są to czynności oznaczające stałą lub długotrwałą opieką innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Systemowo, świadczenia pielęgnacyjne, zgodnie z art. 17 ust. 1 zdanie ostatnie u.ś.r., przysługują tylko tym osobom, które "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji". System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad matką a rezygnacją przez nią z pracy w gospodarstwie rolnym, nie istnieje związek przyczynowy. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego nie wynika, aby matka skarżącej, posiadająca co prawda orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, była niesamodzielna w większości sfer życia. Z tych przyczyn nie sposób przyjąć, aby skarżąca, z uwagi na zakres i rozmiar czynności jakie wykonuje opiekując się matką, rzeczywiście nie mogła podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Sąd podziela również stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie np. w wyrokach z dnia 26 kwietnia 2021 roku, sygn. III SA/Kr 1065/20 i z dnia 21 października 2021 r., sygn. III SA/Kr 588/21 (opubl. CBOSA), w których Sąd wskazał, że jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz osoby skarżącej jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje w nieznacznej odległości od tej osoby, to mogą one wspomóc osobę skarżącą w opiece nad nią. Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości, powinny wspomóc tę osobę w inny sposób tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Podkreślić należy bowiem, że stosownie do treści art. 129 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz.1359), krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Okoliczność ta ma znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na szczegółowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką. Ustalenia poczynione w tym zakresie, znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które, w ocenie Sądu, w całości odpowiada prawu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.