I GSK 636/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia NSA Michał Kowalski (spr.) Sędzia del. WSA Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 listopada 2021 r. sygn. akt III SA/Gl 331/21 w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 listopada 2020 r. nr 020000/71/U-6403/2020-RED w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie opłaty prolongacyjnej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz J. G. 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 9 listopada 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 331/21 na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz. U. 2022 r., poz. 329 – dalej jako p.p.s.a.) w sprawie skargi J. G. uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 listopada 2020 r. w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej. W skardze kasacyjnej zaskarżano powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz zrzeczono się rozprawy. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1) naruszenie prawa procesowego, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w z w. z art. 7 i 77 k.p.a. wskutek uchylenia przedmiotowej decyzji z uwagi na uznanie przez Sąd, że organ winien w pierwszej kolejności rozpoznać wniosek skarżącego o rozłożenie na raty zaległości i następnie uwzględnić stanowisko Sądu zaprezentowane przez Sąd w uzasadnieniu wyroku odnoszące się do kwestii możliwości umorzenia samej opłaty prolongacyjnej, pomimo że w zaskarżonej decyzji organ wskazał, iż w stosunku do opłaty prolongacyjnej nie może badać przesłanek umorzenia przewidzianych w art. 28 u.s.u.s. wskazując, iż w umowie o rozłożenie na raty należności z tytułu składek, kwota należności z tytułu składek, które będą podlegać rozłożeniu na raty, zostanie ustaloną z uwzględnieniem opłaty prolongacyjnej, naliczonej na zasadach i w wysokości przewidzianej przepisami ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1325 ze zm.); 2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 1 w związku z art. 28 ust. 4 i w związku z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020r. poz. 266 ze zm.), poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż opłata prolongacyjna jest należnością z tytułu składek i może podlegać umorzeniu. Strona przeciwna w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie na rzecz pełnomocnika skarżącego kosztów udzielonej z urzędu pomocy prawnej według norm przepisanych, które nie zostały opłacone. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia. Za podstawę wyroku z dnia 9 listopada 2021 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przyjął ustalenia faktyczne dokonane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Wnioskiem z dnia 18 listopada 2020 r. skarżący wystąpił o rozłożenie na raty zadłużenia wynikającego z niedopłaty za okres od marca do czerwca 2009 r. na ubezpieczenie społeczne w kwocie 3019,64 zł oraz ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 2022,82 zł, w następujący sposób: - zastosowana zostanie ulga w opłacie prolongacyjnej w całkowitej wysokości opłaty, - całość zadłużenia zostanie rozłożona na co najmniej 60 rat, - wysokość łącznej raty od nr 1 do nr 59 ustalona zostanie na 42 zł na miesiąc (2x21 zł), wszystkie dodatkowe wpłaty będą zaliczane na poczet ostatniej raty do spłaty, po podpisaniu umowy kolejne raty będą automatycznie potrącane z renty ZUS, organ zastosuje własne ustalenia stanu faktycznego wynikające z uzasadnienia decyzji ZUS z 21 lipca 2020 r. i z 8 września 2020 r. Przystępując do oceny zarzutów skargi kasacyjnej należy zauważyć, że skarżący kasacyjnie organ powołał art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7 i art. 77 k.p.a. Przepis art. 77 § 1 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ustawodawca rozwija w ten sposób wskazaną w art. 7 k.p.a. zasadę prawdy materialnej, nakazując organom administracji publicznej z urzędu gromadzić, a następnie rozpatrzyć dowody. W ocenie organu naruszenie powyższych przepisów polegało na błędnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że nie zachodziły podstawy do wydania decyzji w sprawie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia opłaty prolongacyjnej na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Jak wynika z art. 29 ust. 1a u.s.u.s, odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek oraz rozłożenie należności na raty następuje w formie umowy. Ww. przepis stanowi o rozłożeniu na raty i odroczeniu terminu płatności należności z tytułu składek na ZUS w formie umowy, ale nie zastrzega tej formy do odmowy rozłożenia należności na raty lub odroczenia terminu płatności. W sytuacji, gdy organ odmawia stronie ulgi, jest więc zobowiązany do wydania decyzji administracyjnej i poprzedzenia jej postępowaniem administracyjnym na podstawie przepisów k.p.a., które z mocy art. 123 u.s.u.s. mają zastosowanie w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie (por. wyr. WSA w Poznaniu z dnia 20 stycznia 2009 r. sygn. akt I SA/Po 1477/08). Stąd też zarzucane naruszenie przepisów prawa procesowego należało uznać za nietrafione. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 28 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 4 w zw. z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., "należności z tytułu składek" mogą być umarzane w całości lub w części. Uwzględniając treść art. 24 ust. 2 u.s.u.s., wszędzie tam, gdzie w ww. ustawie występuje zwrot "należności z tytułu składek" regulacja ustawowa dotyczy nie tylko składek, ale również odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Możliwość umarzania składek dopuszczona jest na podstawie art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. Umorzenie składek powoduje także umorzenie pozostałych należności, tj. odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty - art. 28 ust. 4 u.s.u.s. Utrwalona w orzecznictwie jest treść pojęcia "należności z tytułu składek", przyjęta przez Sąd Najwyższy w Wyroku z dnia 7 kwietnia 2006 r., w sprawie I UK 240/05. Wyjątek od normy dopuszczalności umarzania "należności z tytułu składek" ujęty jest w art. 30 u.s.u.s. i stanowi, że umorzenia nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Wyjątki muszą być interpretowane ściśle, a co za tym idzie, inne "należności z tytułu składek", także powiązane ze składkami, które nie podlegają umorzeniu, mogą być umarzane w całości lub w części na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. Umorzenie samych składek powoduje z mocy prawa umorzenie także innych "należności z tytułu składek". Nie stanowi to jednak, że umorzenie innych niż składki należności z tytułu składek jest możliwe tylko w wypadku umorzenia samych składek. Przeciwnie, nawet wtedy, gdy umorzenie samych składek jest niedopuszczalne, możliwe jest, gdy zachodzą warunki umorzenia wymienione w u.s.u.s., umorzenie innych "należności z tytułu składek". (Por. wyroki NSA z 9 września 2008 r., sygn. akt II GSK 322/08, z 21 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 679/08). Zgodzić się więc należy z Sądem I instancji, że każda z należności wymienionych w art. 28 u.s.u.s. jest należnością z tytułu składek i brak jest podstaw do przyjęcia, że opłata prolongacyjna nie wchodzi w skład tego pojęcia, tym samym stanowisko zaprezentowane przez ZUS w niniejszej sprawie jest błędne. Stąd też na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 z późn. zm.). Sformułowany w skardze kasacyjnej wniosek adwokata o zasądzenie (przyznanie) kosztów niepłaconej pomocy prawnej świadczonej w ramach przyznanego skarżącemu prawa pomocy, powinien być rozpoznany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach – zgodnie z art. 254 § 1 p.p.s.a.