II SA/Rz 1491/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący AWSA Karina Gniewek – Berezowska /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 listopada 2021 r. sprawy ze sprzeciwu J.S. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] ( dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z [...] września 2021 r., nr [...] uchylająca decyzję Burmistrza [...] z [...] sierpnia 2021 r., nr [...] odmawiająca J.S. ( dalej: "wnioskodawca" lub "sprzeciwiający") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką H.S. W podstawie prawnej decyzji powołano art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. 2021 r. poz. 735 – dalej: "k.p.a."). Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: Wnioskiem z 3 sierpnia 2021 r. sprzeciwiający wystąpił do Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...], Burmistrz [...] odmówił wnioskodawcy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji w wydanej przez siebie decyzji stwierdził, że w sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z wyjątkiem tego, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki tj. H.S. powstała po 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole, lub w szkole wyżej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W odwołaniu sprzeciwiający podniósł, że w związku z opieką nad 83 letnią matką, która wymaga stałej opieki nie może podjąć żadnej pracy. Zwraca się w związku z tym o pozytywne rozpoznanie sprawy. Opisaną na wstępie decyzją Kolegium uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Organ odwoławczy wskazał, że wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W dalszej części uzasadnienia organ, powołując się na liczne orzeczenia Sądów, obszernie argumentował, brak podstaw do stosowania niekonstytucyjnego przepisu. Jednocześnie stwierdził, że sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona by móc orzec merytorycznie. Ze stanowiskiem tym nie zgodził się sprzeciwiający podnosząc, że w sprawie zostały zgromadzone wszelkie materiały. W odpowiedzi na sprzeciw organ wniósł o jego oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego uchylająca decyzję Burmistrza [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego J.S. z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką H.S. Tytułem wstępu wskazać należy, że decyzje kasacyjne zostały poddane szczególnej kontroli sądowadministracyjnej, objętej instytucją sprzeciwu przewidzianą w art. 64 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Przewidziany został krótszy, bo 14 dniowy termin do zaskarżania tych decyzji- art. 64 c ust. 1 p.p.s.a., sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym – art. 64d § 1 p.p.s.a. a sądowa kontrola ograniczona została do oceny prawidłowości zastosowania przez organ II instancji art. 138 § 2 k.p.a – 64 e p.p.s.a. W myśl art. 138 § 2 k.p.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy uwzględnić przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Tym samym, organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną, gdy organ I instancji przy rozpatrywaniu sprawy nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego lub naruszył przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym uznanie sprawy za niewyjaśnioną i przez to niekwalifikującą się do merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ drugiej instancji (zob. wyrok NSA z 14 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1386/15). Kasacyjne rozstrzygnięcie może zapaść wyłącznie, gdy wątpliwości organu drugiej instancji co do stanu faktycznego nie da się wyeliminować w trybie art. 136 k.p.a. Konieczność natomiast uzupełnienia postępowania dowodowego, mieści się w kompetencjach organu odwoławczego, wyłączając tym samym dopuszczalność decyzji kasacyjnej (por. wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 1427/16). W sprawie podstawą kasatoryjnego rozstrzygnięcia organu II instancji było zanegowanie stanowiska organu I instancji odnośnie przyjęcia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj. niemożności ustalenia daty, w której powstała niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki. Przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji organ odwoławczy uzasadnił zaś koniecznością dokonania ustaleń niezbędnych dla merytorycznego rozpatrzenia sprawy, których zdaniem tego organu zabrakło z uwagi na oparcie decyzji na wyżej wymienionej negatywnej przesłance. W opozycji do organu sprzeciwiający twierdzi, że w sprawie brak jest podstaw do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania ponieważ zebrano wystarczający materiał dowodowy. Zgodnie z art. 17 u.ś.r.: 1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. 1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. 1b. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Oczywiście słuszne jest stanowisko SKO odnośnie zakwestionowania negatywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia, jaką jest wiek w którym powstał stan niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, co organ II instancji należycie uzasadnił powołując się prawidłowo na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, jak i sądów administracyjnych. Ocena tej przesłanki nie budzi aktualnie żadnych wątpliwości. Okoliczności sprawy wskazywały jednak na to, że organ II instancji kwestionując ocenę organu I instancji w odniesieniu do tej przesłanki mógł rozpoznać sprawę merytorycznie bez konieczności jej przekazywania do ponownego rozpoznania. Pozwalał na to zebrany w sprawie materiał dowodowy. W sprawie w sposób bezsprzeczny ustalono, że H.S. wymaga stałej opieki, którą świadczy w zakresie pełnym jej syn J.S. H.S. ma 83 lata, stwierdzono u niej podaczkę, miażdżycę, nadciśnienie tętnicze arytmię, przeszła również nowotwór tarczycy. Wymaga stałej opieki. W związku z częstymi atakami padaczki jest znacznie osłabiona i nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji. Sprawowana przez skarżącego codzienna opieka nad matką obejmuje czynności związane z zapewnieniem higieny osobistej w tym kąpieli, obcinania paznokci, strzyżenia włosów, mycia zębów, prowadzenia do toalety, przygotowywania ubrań, mierzenia ciśnienia i poziomu cukru, podawania leków, sprzątania, prasowania, kontrolowania wizyt lekarskich, opłacania rachunków, robienia zakupów, wspólnych wyjść na spacery. W aktach znajduje się orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności H.S. Z akt sprawy wynika, że jest wdową. Sprzeciwiający złożył oświadczenie o tym, że w związku z opieką nad matką nie podejmuje zatrudnienia. Był zatrudniony do 31 lipca 2021 r. jednak z uwagi na niemożliwość pogodzenia wykonywania pracy z opieką nad matką od 1 sierpnia 2021 r. nie pracuje. W świetle powyższych okoliczności nie budzi wątpliwości, że niepełnosprawność H.S. stanowi podstawę do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w przypadku opieki. Nie jest sporne, że opiekę nad nią sprawuje jej syn uprawniony w okolicznościach sprawy w pierwszej kolejności do świadczenia pielęgnacyjnego ani to, że opieka jest sprawowana należycie, co potwierdził wywiad środowiskowy jak również oświadczenie H.S. Nie było również kwestionowane, że wnioskodawca nie podejmuje zatrudnienia w związku z opieką nad matką. W świetle tak stwierdzonych faktów trudno znaleźć jeszcze inne niewyjaśnione okoliczności, których ustalenie uzasadniało przekazanie sprawy przez organ II instancji do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Podkreślenia wymaga fakt, że okoliczność tą przyznał również organ I instancji, który w uzasadnieniu do wydanej decyzji stwierdził, że spełnione są wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z wyjątkiem wieku, w którym powstała niepełnosprawność. Zatem poza użytym przez Kolegium sformułowaniem dotyczącym konieczności ustalenia okoliczności i przesłanek niezbędnych dla merytorycznego rozpatrzenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, stanowiącym co do zasady podstawę wydania decyzji w oparciu o art. 138 § 2 k.p.a. nie poszły żadne konkretne wskazania co do kierunku tych ustaleń, a zebrany w sprawie materiał dowodowy wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia, nie uzasadniał kasacyjnej decyzji organu II instancji. Sąd zwraca przy tym uwagę na wyjątkową wrażliwość tych spraw. Wiele osób składających wnioski o świadczenie pielęgnacyjne nie doczekało się merytorycznego rozpoznania sprawy z uwagi na śmierć, w trakcie trwającego postępowania, osób wymagających opieki. Również ta okoliczność powinna być brana pod uwagę przed pochopnym uchylaniem decyzji i kierowaniem sprawy do ponownego rozpoznania. Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 151a §1 p.p.s.a.