IV SA/Wa 1217/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Sędziowie sędzia WSA Aneta Dąbrowska (spr.), sędzia del. SO Aleksandra Westra, Protokolant ref. Marta Pachulska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 października 2019 r. sprawy ze skargi P. S. i K. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę. [...] i [...] (dalej jako: "Skarżący") wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Rolnictwa z [...] marca 2019 r. wydaną w przedmiocie podpadania nieruchomości pod działanie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej [(Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz.13) – zwanego dalej: "dekretem"]. Stan sprawy przedstawia się następująco: Pismem z 23 kwietnia 2009 r. Skarżący, reprezentowani przez pełnomocnika będącego adwokatem, wnieśli do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomość składająca się z działek ewidencyjnych o numerach [...]i [...] w obrębie [...], o powierzchni 5,4188 ha, położona w [...], nie podpadała pod działanie dekretu. Wojewoda [...] (zwany dalej: "Wojewodą" czy "organem pierwszej instancji") decyzją z [...] czerwca 2016 r.: . 1) stwierdził, że nieruchomość składająca się aktualnie z działki ewidencyjnej nr [...] (powstała z parceli katastralnej pgr l.kat. [...]) i działki ewidencyjnej nr [...] (powstała z części parceli katastralnej pgr I.kat. [...]), położona w [...], obręb [...], objęta księgą wieczystą [...] - nie podpadała pod działanie dekretu; 2) umorzył postępowanie w zakresie dotyczącym wydania decyzji stwierdzającej, że nieruchomość oznaczona jako działka ewidencyjna nr [...] (powstała z parceli katastralnej pgr l.kat. [...]), położona w [...], obręb [...], objęta księgą wieczystą [...] - nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Prezydent Miasta [...]odwołał się od punktu 1 decyzji Wojewody z [...] czerwca 2016 r. wnosząc o wydanie odmiennego rozstrzygnięcia w kwestionowanym zakresie. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (zwany dalej: "Ministrem" czy "organem odwoławczym") decyzją z [...] marca 2019 r. uchylił punkt 1 decyzji Wojewody z [...] czerwca 2016 r. i stwierdził, że aktualnie działka ewidencyjna nr [...] (powstała z parceli katastralnej pgr l.kat. [...]) i działka ewidencyjna nr [...] (powstała z części parceli katastralnej pgr I.kat. [...]), położone w obrębie 0318 w [...], wchodzące w skład nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w [...][...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą [...] – podpadają pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy, po przytoczeniu treści § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, art. 2 ust. 1 lit. e i art. 1 ust. 2 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, podkreślił że postępowaniem odwoławczym objęte zostały działki ewidencyjne nr [...] o powierzchni 4,6302 ha i nr [...] o powierzchni 0,7080 ha - obie położone w obrębie ewidencyjnym nr [...]w mieście [...]w województwie [...]. Z wykazu synchronizacyjnego, sporządzonego 19 listopada 2007 r. przez geodetę uprawnionego [...], wynika, że działka nr [...] odpowiada dawnej parceli katastralnej [...] w gminie katastralnej [...], a działka nr [...]odpowiada części dawnej parceli katastralnej [...] w gminie katastralnej [...]. Parcele katastralne [...]i [...] zapisane były w wykazie hipotecznym tabularnym Iwh 47 gm. kat. [...] ([...]), gdzie na karcie B jako ostatni właściciel wpisany był [...] 4-im. [...] zmarły [...] września 1984 r. zmarły [...]w [...]. Spadkobiercami dawnego właściciela są Skarżący. Prezydent Miasta [...][...] września 2007 r. wydał zaświadczenie, w którym zaświadczył, że nieruchomość położona w [...] objęta lwh tab. [...][...]- składająca się z parcel gruntowych l.kat. [...]oraz [...]– wpisana dotychczas na rzecz [...] 4-im. [...], została na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu przejęta przez Skarb Państwa na cele reformy rolnej. Nieruchomość ta stanowiła część większego majątku, należącego do [...]. Wykazy nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej w powiecie [...] wymieniają szereg miejscowości, w których znajdowały się nieruchomości stanowiące własność [...], tj. [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...]oraz [...]. Łączna powierzchnia tych nieruchomości wynosiła 3862,25 ha, w tym 1982,5 użytków rolnych (dokumenty z Archiwum Akt Nowych z zespołu akt Ministerstwo Rolnictwa i Reform Rolnych w [...] oraz dokumenty z Archiwum Narodowego w [...] z zespołu akt Wojewódzki Urząd Ziemski w [...]). Nieruchomość jako całość spełniała więc normę obszarową wskazaną w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Konieczną była więc ocena, czy działki objęte wnioskiem - z uwagi na swój charakter - mogły zostać wyłączone spod przejęcia. Organ wskazał, że dla możliwości wyłączenia części majątków spod przejęcia kluczowe znaczenie ma uchwała Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r. (sygn. akt W 3/89). Jak się wywodzi, zespoły dworsko-parkowe nie były przydatne dla celów wskazanych w lit. a-c, natomiast cele wskazane pod lit. d i e mogły być realizowane przez przejęcie terenów, a nie "obiektów" (kontynuacją tej linii orzeczniczej były m. in. wyroki NSA sygn. akt I OSK 532/07, I OSK 823/07, I OSK 1116/07, I OSK 287/08). Stanowisko to potwierdził NSA w uchwale z 10 stycznia 2011 r. (I OPS 3/10), a przedstawiona linia orzecznicza pozostaje aktualna do dziś. Według organu, powinno się ustalić, czy dana nieruchomość jest nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym w części bądź w całości, a jeśli taką nie jest, to czy pozostawała w związku funkcjonalnym z tą nieruchomością (por. wyrok NSA z 1 kwietnia 2011 r., I OSK 176/10; wyrok WSA w Warszawie z 17 marca 2011 r., IV SA/Wa 249/11). Związek funkcjonalny, jako warunek objęcia części majątku przepisami dekretu, należy rozumieć jako brak możliwości prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego bez tej części i odwrotnie. Badanie związku funkcjonalnego ma charakter subsydiarny wobec oceny przesłanek wyrażonych wprost w dekrecie i znajduje zastosowanie jedynie wówczas, gdy nieruchomość bądź jej część nie jest nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym. Działki nr [...]i [...] położone są ok. 2,7 km na południowy wschód od centrum [...] w obrębie [...]. Działka nr [...]obejmuje północne zbocze [...], gdzie znajdują się ruiny zamku [...], natomiast działka nr [...]położona jest na wschód od działki nr [...] (nie sąsiaduje z nią), za drogą publiczną i nie ma na niej śladów żadnych zabudowań. Zamek [...] został zbudowany w XIV w., gruntownie przebudowano go w XVI w. Od 1690 r. zamek pozostawał opuszczony, popadając w ruinę. W 1723 r. zamek przypadł w posiadanie [...]. W XVIII w. podjęto decyzję o zburzeniu murów zamku, a materiał z rozbiórki przeznaczono na budowę kościoła ss. [...] w [...]. W 1848 r. dokonano kolejnych rozbiórek pozostałości murów zamkowych, uzyskując materiał na potrzeby majątku [...]. W 1939 r. rozpoczęto pierwsze prace wykopaliskowe, kontynuowane w latach 1963-1969 oraz 1979-1986; wówczas to zabezpieczono ruiny zamku. Zachowane ruiny zamku znajdują się na wschodniej części wydłużonej kulminacji o maksymalnej szerokości ok. 30 m. Kulminacja przedzielona jest dawną fosą, która dzieliła zamek na większy, górny (obejmował obszar ok. 700 m2) i znacznie mniejszy dolny (karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa: ruiny zamku [...]). Relikty zamku [...] zostały wpisane do rejestru zabytków województwa [...] na podstawie decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z [...] października 1977r. pod numerem rejestru [...]. W 1938 r. - z okazji dwudziestolecia niepodległości państwa polskiego - [...] oświadczył, że jest gotowy darować Gminie Miasta [...] na wieczystą własność "miejsce, na którym stał zamek założycieli miasta wraz z przyległymi, na północnym stoku [...] położonymi gruntami, a to z wyłącznym przeznaczeniem tychże na park miejski (...)". Rada Miejska w [...] przyjęła dar i zobowiązała się "solennie przeznaczyć, urządzić i używać tego daru wyłącznie na cele parku miejskiego". Jednak nie doszło do przeniesienia własności tej nieruchomości na rzecz Gminy Miasta [...]. Po II wojnie światowej majątek [...] został przejęty na cele reformy rolnej. W piśmie z 11 grudnia 1945 r. Powiatowy Urząd Ziemski w [...] informował Zarząd Miejski w [...] o gruntach przydzielonych temu Zarządowi w toku reformy rolnej; znalazły się wśród nich tereny przeznaczone na "park pod górą [...]", w tym parcele gruntowe [...] i [...]gm. kat. [...] (Iwh 47) o łącznej powierzchni 5,5064 ha. W odpowiedzi na przywołane pismo Zarząd Miejski w [...] pismem z 21 grudnia 1945 r. poinformował Powiatowy Urząd Ziemski w [...] , że postanowił nabyć na wieczystą własność wszystkie grunta zarezerwowane dla miasta przy parcelacji majątku [...], na warunkach określonych w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej, z tym zastrzeżeniem, że określone parcele o łącznej powierzchni 16,5324 ha, w tym parcele [...]i [...], zostały darowane Gminie Miasta [...]przez byłego właściciela majątku Gumniska i Zarząd Miejski "prosi o przyjęcie tego faktu do wiadomości, tym bardziej że przedmiot darowizny objął już w posiadanie, a dekret nie kwestionuje prawnych lub fizycznych działów nieruchomości ziemskich, dokonanych przed 1 września 1939 r.". 22 stycznia 1946 r. Powiatowy Urząd Ziemski w [...] przekazał Wojewódzkiemu Urzędowi Ziemskiemu w [...] pismo Zarządu Miejskiego w [...] w sprawie zwolnienia tego Zarządu z opłat za grunty nadzielone w toku parcelacji na rzecz tego Zarządu, wskazując zarazem, że darowizna dokonana przez właściciela hipotecznego w 1938 r. z uwagi na brak formy aktu notarialnego jest w świetle obowiązujących przepisów nieważna. W piśmie z 15 czerwca 1946 r. Wojewódzki Urząd Ziemski w [...] wskazał, że przydział gruntów na cele rozbudowy miasta dokonuje się na zasadzie art. 15 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, a nie na zasadzie aktów nadania, a ponadto należy rozważyć, czy wnioskiem o wyłączenie parcel na cele rozbudowy miasta nie objął również gruntów na północnym stoku [...] , darowanych miastu w 1938r., z uwagi na brak formalnego załatwienia tej darowizny. Parcele katastralne [...]i [...], oznaczone obecnie jako działki nr [...] i [...], opisane były w wykazie hipotecznym lwh tab. 47 jako pastwisko. W protokole parcelowym [...]-[...] parcela [...]o powierzchni 0,8294 ha oznaczona została jako pastwisko V klasy, a parcela [...] o powierzchni 4,6302 jako pastwisko V i VI klasy. W ten sam sposób zakwalifikowano te parcele w arkuszu posiadłości gruntowej liczba porządkowa 39 dla gminy katastralnej [...]. Zarówno protokół parcelowy, jak i arkusz posiadłości gruntowej wchodziły w skład opisowej części operatu katastralnego w b. zaborze austriackim, który należy uznać za wiarygodny, ponieważ służył celom urzędowym, w tym wymiarowi podatku gruntowego. W orzecznictwie wskazuje się, że dokumentacja katastralna jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a., a zatem dowodzi tego, co zostało w niej urzędowo stwierdzone. Dokument taki posiada szczególną moc dowodową i korzysta z domniemania prawdziwości oraz domniemania zgodności z prawdą tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone (wyrok WSA w Warszawie z 7.02.2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1104/17). Wykorzystanie tych terenów jako pastwiska znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym. I tak w literaturze historycznej znajduje się informacja, że ogrodnik miejski "miał też nadzór nad dwoma gruntami miejskimi: nad łąkami pod Górą [...], które w 1938 r., w dwudziestolecie Niepodległości, [...], ofiarował miastu na park (teraz były w dzierżawie)" ([...]., t. 10, [...],[...]2003, s. 179), a w protokole Miejskiej Rady Narodowej w [...] z 14 czerwca 1945 r. wskazano, że "interpelowany w sprawie łąk na Górze [...]ob. [...]oświadczył, że łąki zostały wydzierżawione przez biuro rolne ZM [Zarządu Miasta]". Dzierżawa polega na oddaniu przedmiotu dzierżawy do używania i pobierania pożytków. Dzierżawa nie miałaby racji bytu, gdyby teren nie był wykorzystywany gospodarczo. W aktach sprawy znajdują się ponadto fragmenty albumu [...] "[...]- miasto niezwykłe" zawierające fotografie z albumu żołnierza niemieckiego, wykonane na Górze [...] i w jej okolicach w 1940 r., a więc w okresie zbliżonym do wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej (1944 r.). Fotografie przedstawiają typowo rolniczy krajobraz (wiejskie chałupy, łąki, udój krowy). Ponadto przy piśmie z 2 września 2016 r. Urząd Miasta [...] przysłał oświadczenie [...] (ur. 1925 w [...], zam. w [...]od 1927 r.), który przed II wojną światową i w okresie okupacji hitlerowskiej jako kilkunastoletni chłopiec bywał na Górze [...].[...]podał, że "tereny wzniesienia należały do majątku [...] i były u podnóża obsiane oraz uprawiane przez pracowników majątku książąt, a w górnej części stanowiły pastwiska, łąki i nieużytki. W pobliżu szczytu góry (w rejonie, gdzie obecnie znajduje się plac zabaw) znajdowały się zabudowania gospodarcze leśniczego [...] . Leśniczy ten wypasał swoje zwierzęta gospodarskie (krowy, konie) na terenie, na którym obecnie znajdują się ruiny zamku". Przytoczone oświadczenie nie ma waloru dowodu z zeznań świadka. Jak ustalono, [...] zmarł [...] października 2016r., nie jest więc możliwe przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka zgodnie z wymogami procedury wynikającymi z k.p.a. Zatem, kierując się zasadą swobodnej oceny dowodów, oceniono to oświadczenie w świetle całego zgromadzonego materiału dowodowego. W zestawieniu z innymi dowodami oświadczenie to tworzy spójną całość i potwierdza wykorzystywanie terenów Góry [...] jako pastwiska. Zgodnie z § 4 ww. rozporządzenia pastwiska zaliczane były do użytków rolnych. Z brzmienia art. 2 ust. 1 lit. e dekretu wynika natomiast, że użytki rolne wchodzą w skład nieruchomości ziemskiej (zakres znaczeniowy pojęcia "użytki rolne" jest węższy). Rolniczego charakteru nieruchomości nie niweczą ruiny zamku [...]. Teren objęty postępowaniem utracił mieszkalny charakter jeszcze w XVIII w. Ruiny zamku zajmują jedynie fragment działki nr [...] i mają szczątkowy charakter; zachowały się jedynie dolne partie przyziemia. W decyzji konserwatorskiej z 1977 r. zostały opisane jako "relikt", a [...], wyrażając w 1938 r. gotowość uczynienia darowizny, użył sformułowania "miejsce, na którym stał zamek". Bez znaczenia jest także objęcie zamku ochroną konserwatorską. Nastąpiło to dopiero wiele lat po przeprowadzeniu reformy rolnej, w następstwie badań archeologicznych. Poza tym aktualne standardy ochrony zabytków nie mogą być przesłanką dla oceny skutków prawnych regulacji, które weszły w życie w połowie lat 40 ubiegłego wieku (wyrok WSA w Warszawie z 13.11.2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 1015/12). Objęcie obiektu ochroną konserwatorską nie ma wpływu na możliwość przejęcia go na cele reformy rolnej. Obie te instytucje (reforma rolna i ochrona konserwatorska) wynikają z odmiennych przesłanek i są od siebie niezależne (wyrok NSA z 15.01.2016 r., sygn. akt I OSK 1038/14). Odnosząc się do twierdzeń wnioskodawców, jakoby teren Góry [...] nie nadawał się na cele reformy rolnej, ponieważ już w 1938 r. został przeznaczony na park miejski, a obecnie zakwalifikowany jest jako teren rekreacyjno-wypoczynkowy. Zgodnie z art. 1 ust. 2 lit. e dekretu reforma rolna obejmowała m. in. zarezerwowanie odpowiednich terenów pod rozbudowę miast. Z przepisem tym koresponduje art. 15 dekretu, który stanowi, że przy wypracowaniu planu podziału pewna część ziemi zostaje niepodzielona dla utrzymania wzorowych gospodarstw w interesie podniesienia poziomu gospodarki rolnej, dla szkół rolniczych i powszechnych, dla rozbudowy miast i innych ważnych zadań użyteczności publicznej. W korespondencji urzędowej z 1945-1946 r. teren Góry [...] był przywoływany właśnie w kontekście rozbudowy miasta, np. w piśmie Prezydenta Miasta [...] z 26 lutego 1945 r. znajduje się informacja, że już w 1939 r. przeprowadzono pomiary i studia potrzebne do zaprojektowania kierunku rozbudowy miasta i potrzebnego na ten cel obszaru; na przyszłą rozbudowę miasta planowano zarezerwować m. in. tereny na południe od toru kolejowego w kierunku Góry [...] w celu rozplanowania zieleni oraz racjonalnego rozplanowania ulic i placów. Rozbudowa miast polegała nie tylko na budowie domów, lecz także na realizacji innych potrzeb (por. art. 4 pkt 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 kwietnia 1927 r. o rozbudowie miast - Dz.U. z 1936 r. Nr 10, poz. 107). Niewątpliwie racjonalna rozbudowa miasta wymagała zarezerwowania obszarów pod miejsca rekreacji, w tym parki i inne tereny zielone. Na marginesie warto też wskazać, że w 1938 r. Dowództwo Okręgu Korpusu nr [...] w [...] nosiło się z zamiarem nabycia na plac ćwiczeń gruntów w [...] łącznie z częścią pasma wzgórza [...] i ruinami zamku [...] (G. S., [...],[...]2009, s. 26). Zgodnie z art. 1 ust. 2 lit. e dekretu do celów reformy rolnej należało także zarezerwowanie odpowiednich terenów na potrzeby wojskowe. Realizacja celów wskazanych w art. 1 ust. 2 lit. e dekretu odbywała się przez przejęcie określonych terenów (a nie - jak zwraca się uwagę w orzecznictwie - obiektów). Relikty zamku nie stanowiły jednak obiektu rozumianego jako wyodrębniony budynek lub zespół budynków, cały teren objęty postępowaniem nadawał się więc na realizację celów reformy rolnej. Rolniczy charakter terenu oznaczonego obecnie jako działki [...] i [...] nakazuje uznać, że - jako nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym, wchodząca w skład majątku przekraczającego normy obszarowe wskazane w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu - podlegał on przejęciu na cele reformy rolnej, bez konieczności badania funkcjonalnych powiązań z gospodarstwem rolnym (por. wyrok NSA z 21.06.2017 r., sygn. akt I OSK 2334/15). W tym stanie rzeczy stwierdzono, że działki [...] i [...] podpadały pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. [...] i [...] w skardze wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący zarzucili wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniami: A. przepisów postępowania mającymi istotny wpływ na wynik sprawy, a to: 1) art. 7, art. 8 i art. 77 i art. 80 k.p.a. przez: - przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, w szczególności wybiórcze odniesienie się do zebranego w sprawie materiału dowodowego, a to fragmentów albumu [...], oświadczenia [...], z których rzekomo wynika, że na działkach nr [...] i nr [...] prowadzona była działalność rolnicza (tj. były wypasane zwierzęta gospodarskie) – podczas, gdy materiał ten odnosi się ogólnie do terenu Góry [...] bez precyzyjnego określenia lokalizacji, w sytuacji gdy: teren Góry [...] to kilkaset ha, teren wzniesienia zamkowego wraz z przyległościami to co najmniej 36 ha, a tym samym nie jest wiadome czy i na jakim terenie faktycznie miała być prowadzona działalność rolnicza, a ponadto [...] złożył swoje oświadczenie po kilkudziesięciu latach i zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego nie mógł dokładnie pamiętać takich szczegółów, - ustalenie, że na przedmiotowym terenie mogła być prowadzona działalność rolnicza w sytuacji, gdy na powyższą okoliczność nie ma żadnych dowodów w sprawie, poza powyżej kwestionowanymi, a jednocześnie naruszenie zasad doświadczenia życiowego przez uznanie, że na ruinach zamku można prowadzić działalność rolniczą, - nieuwzględnienie faktu ukształtowania terenu, w szczególności nachylenia terenu o spadku kilkudziesięciu %, fos, rowów,- które widoczne są na mapach i planach, a co Minister winien uwzględnić z urzędu - co wskazuje, że przedmiotowy teren nie mógł być wykorzystywany na żadną działalność rolniczą, na pewno zaś nie na wypasanie bydła, - nieustalenie czy działki nr [...] oraz nr [...] mogły być uznane za nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym w całości bądź w części (a jeśli w części to w jakiej) podczas, gdy sam organ wielokrotnie wskazuje, że część działki była zabudowana zabytkowymi ruinami Zamku [...], w konsekwencji powyższego naruszenia błąd w ustaleniach faktycznych i przyjęcie, że na działkach nr [...] i nr [...] była prowadzona działalność wytwórcza w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, czy sadowniczej (tj. że stanowiły nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym), - odmowę dania wiary materiałowi dowodowemu zebranemu przez organ pierwszej instancji w zakresie opisu nieruchomości i przeznaczenia jako terenu rekreacyjnego zabudowanego pozostałościami średniowiecznego zamku i ograniczenie się do stwierdzenia, że na działce znajdowały się ruiny bez nadania temu prawidłowego znaczenia zwłaszcza w sytuacji, gdy w zakresie wiedzy powszechnie dostępnej i faktów powszechnie znanych jest nie do pogodzenia możliwość prowadzenia działalności rolniczej na terenie zabytków, albowiem, np: prace rolnicze wiążą się z koniecznością prac ziemnych mogących naruszyć trwałość zabytków, układ korzeni może spowodować erozję murów i fundamentów ruin, prowadzenie wypasu zwierząt jest niebezpieczne zarówno dla zwierząt (możliwość upadku ze znacznych wysokości) jak i dla zabytku (osuwanie terenu)2) art. 6 k.p.a. oraz naruszenie prawa materialnego, a to art. 2 ust. 1 lit. e dekretu przez przyjęcie, że działki zabudowane ruinami średniowiecznego zamku mogły być wykorzystywane do wypasu bydła; 3) art. 7, art. 8 i art. 77 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 136 k.p.a. przez nieprzeprowadzenie dowodu, w szczególności dowodu z opinii geodezyjnej, na okoliczność granic działki obejmującej obszar zajęty przez ruiny zamku [...] i [...] - co na gruncie własnych twierdzeń Ministra było niezbędne skoro Minister przyznał, że co najmniej część terenu była zajmowana przez ruiny zamku, które nie mogły być przejęte na cele reformy rolnej; 4) art. 7, art. 8 i art. 77 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 136 k.p.a. przez odmowę dania wiary materiałowi dowodowemu zebranemu przez organ pierwszej instancji w zakresie braku możliwości realizacji celów reformy rolnej w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości i nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność braku możliwości prowadzenia na przedmiotowym terenie działalności rolniczej, który to jedyny dowód mógłby ewentualnie doprowadzić do odmiennych konstatacji niż te objęte decyzją organu pierwszej instancji. B. prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 2 ust. 1 lit. e dekretu przez: 1) błędną wykładnię pojęcia nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym i przyjęcie, że: - sama możliwość rolniczego wykorzystania danego terenu decydowała o jego nacjonalizacji w trybie przywołanego przepisu, w sytuacji, gdy zgodnie z przepisami dekretu (oraz utrwalonym orzecznictwem) to możliwość wypełnienia celów dekretu decydowała o możliwości przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej; - oznaczenie geodezyjne nieruchomości ma znaczenie dla uznania o zasadności nacjonalizacji na podstawie dekretu, gdy zgodnie z jego przepisami (oraz utrwalonym orzecznictwem) należy ustalić faktyczne możliwości realizacji celów dekretu; - nieruchomość zabudowana zabytkowymi ruinami zamku jest objęta działaniem przywołanego przepisu, w sytuacji gdy zasady postępowania z zabytkami, w szczególności opisane w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczpospolitej "O opiece nad zabytkami" z 1928 r. i w ustawie z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultur wykluczają możliwość spełniania jakichkolwiek funkcji wskazanych w dekrecie; 2) niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że aktualne działki ewidencyjne nr [...] podpadają pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu pomimo, że działki te nie obejmowały nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi – w odpowiedzi na skargę – wniósł o oddalenie skargi, tym samym podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do argumentacji skargi, organ odwoławczy zauważył, że austriacki kataster obok parcel gruntowych (pgr) przewidywał istnienie parcel budowlanych (pb). Ze znajdujących się w aktach sprawy arkuszy posiadłości gruntowych wynika, że istniały takie kategorie jak "grunta podbudowlane", "nieurodzajne powierzchnie" i "inne od podatku wolne powierzchnie". Skarżący przywołują orzecznictwo dotyczące zespołów dworsko-parkowych, które jest nieadekwatne do przedmiotu prowadzonego postępowania. Organ też zauważył, że przed II wojną światową sporna nieruchomość nie była objęta ochroną konserwatorską, a ruiny nie były odsłonięte w takim stopniu jak dziś. Skarżący popełniają błąd prezentyzmu, tj. przenoszą na 1944 r. współczesną wiedzę o zamku i aktualne standardy ochrony zabytków, uwzględniając zmiany, jakie nastąpiły przez kilkadziesiąt lat: prace archeologiczne, które pozwoliły odsłonić większą część ruin, wzrost świadomości dotyczącej dziedzictwa kulturowego i wprowadzenie bardziej restrykcyjnych zasad ochrony zabytków. Przed II wojną światową ruiny zamku nie były w ten sposób postrzegane, o czym świadczy to, że [...] - ofiarując miastu tereny w rejonie [...], na których "stał" zamek - nie uczynił zastrzeżenia co do zabezpieczenia lub określonego sposobu zagospodarowania ruin, przeciwnie - z załączonego do skargi fragmentu publikacji G. S. wynika, że planowano "rozkopać" wzgórze zamkowe, a [...] zastrzegł sobie jedynie prawo zachowania ewentualnych cennych ruchomości. Odnosząc się do twierdzenia skarżących, że "wywodzenie skutków prawnych na korzyść państwa ze zdjęć okupanta budzi co najmniej zażenowanie", organ przywołał treść art. 75 § 1 k.p.a. Korzystanie z materiałów wytworzonych przez okupanta nie jest niedopuszczalne (zob. wyrok NSA z 27 kwietnia 2017 r., I OSK 1588/15, wydany w sprawie, w której organy korzystały z niemieckiej mapy wojskowej). Organ również zauważył, że wystarczająca była potencjalna możliwość rolniczego wykorzystania nieruchomości, ponieważ intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie (tak uchwała TK z 19.09.1990 r., W 3/89). Również rozważania na temat możliwości przeznaczenia nieruchomości na cele reformy rolnej, Minister zawarł w końcowej części zaskarżonej decyzji (rozbudowa miasta, potrzeby wojskowe), jednak skarga nie odnosi się do tych ustaleń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) - zwanej dalej: P.p.s.a.], sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany – stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, nie uwzględnił skargi. W konsekwencji uznał, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] marca 2019 r. nie narusza prawa w stopniu dającym podstawę do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Kontrolowaną decyzją z [...] marca 2019 r. organ odwoławczy stwierdził, że działka ewidencyjna o numerze [...] (powstała z parceli katastralnej pgr l.kat. [...]) i działka ewidencyjna o numerze [...] (powstała z części parceli katastralnej pgr I.kat. [...]) położone w obrębie [...]w [...] podpadają pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Regulacjami prawnymi, które znalazły zastosowanie w przedmiotowej sprawie administracyjnej były zatem przepisy dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1944 r., Nr 4, poz. 17), zmienionego dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia narodowego z dnia 6 września 1944 o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 9) – (t.j. Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13), który wszedł w życie 13 września 1944 r. (z dniem ogłoszenia) i rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 10, poz. 51). Z dniem wejścia w życie dekretu i zgodnie z jego treścią, wszystkie nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym wymienione w art. 2 ust. 1 lit. b, c, d i e dekretu przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu, co oznacza, że przewłaszczenie następowało z mocy samego prawa. Stosownie do art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Z brzmienia art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, w szczególności z użytego tam sformułowania "rozmiar łączny", wynika że oceniając spełnianie norm obszarowych określonych w tym przepisie, należy brać pod uwagę wszystkie nieruchomości stanowiące własność danej osoby, nawet wówczas gdy położone są w różnych miejscowościach i zapisane w wielu księgach wieczystych (np. wyroki NSA z: 19 marca 1998 r., sygn. akt IV SA 1045/97; 21 grudnia 2006 r., sygn. akt I OSK 851/05; 20 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OSK 619/08 – publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uchwały 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 stycznia 2011 r. (sygn. akt I OPS 3/10), a także uchwały Sądu Najwyższego z 18 maja 2011 r. (sygn. akt III CZP 21/11) wynika, że do rozstrzygania w przedmiocie objęcia danej nieruchomości dyspozycją art. 2 ust. 1 lit e dekretu nadal właściwe są organy administracji publicznej. Podstawę do wydawania decyzji administracyjnej w takim zakresie stanowi § 5 ww. rozporządzenia. Orzekanie na podstawie ww. przepisu miało (i ma) miejsce jedynie w kwestiach związanych z zaprzeczeniem wystąpienia skutku, jaki z mocy dekretu, następował w dacie jego wejścia w życie, tj. skutku w postaci przejścia prawa własności nieruchomości nim objętych na rzecz Państwa. Rozstrzyganie na podstawie § 5 rozporządzenia następuje nie tylko w zakresie norm obszarowych, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, ale również w zakresie kwestii - czy dana nieruchomość jest nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym (w części bądź w całości), a jeśli taką nie jest, to czy pozostawała w związku funkcjonalnym (łączności) z nieruchomością ziemską. Przepisy dekretu i rozporządzenia nie definiowały pojęcia "nieruchomość ziemska". Takiej definicji nie zawierały również obowiązujące w dacie wejścia w życie dekretu, systemy prawne z zakresu prawa rzeczowego. W tej sytuacji wskazane pojęcie jest wyjaśniane z uwzględnieniem normatywnych celów reformy rolnej, a zwłaszcza w nawiązaniu do art. 1 ust. 2 dekretu, który ustalał - dla realizacji jakich zamierzeń mają służyć grunty przejmowane na potrzeby reformy rolnej. I tak, rozumienie tego pojęcia przyjmuje się z uchwały Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990r., W 3/89, ( pub. OTK 1990, nr 1, poz. 26). W uchwale tej Trybunał Konstytucyjny wskazał, że objaśnienia pojęcia "nieruchomość ziemska" należy dokonywać m. in. przez pryzmat określonych w tym akcie celów reformy rolnej. Przez określenie nieruchomości przymiotnikiem "ziemskie" prawodawca miał na względzie te obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy. Analizując przepisy dekretu, jak i rozporządzenia, Trybunał wywiódł, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji rolniczej, zwierzęcej lub sadowniczej, z tym że przez inne podmioty. Następnie w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 2006 r. (sygn. akt I OPS 2/06; publ. ONSAiWSA 2006, Nr 5, poz. 123 i orzeczenia.nsa.gov.pl) odniesiono się nie tylko z aprobatą do wyżej przytoczonego stanowiska Trybunału Konstytucyjnego, ale je dodatkowo uszczegółowiono i rozwinięto. Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, że z art. 2 ust. 1 dekretu wynika, ż na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko "nieruchomości ziemskie", których charakter czy też przydatność odpowiadają celom wskazanym w "art. 1, część druga" dekretu (zdanie zamykające ust. 1). Nie chodzi tu więc o wszystkie nieruchomości, które mogły być określone jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji celów reformy rolnej (tudzież, jak to ujęto w innym miejscu uzasadnienia referowanej uchwały: "nadającą się do przeznaczenia" na te cele) – które zostały wyczerpująco wymienione w punktach a, b, c, d i e w art. 1 ust. 2 dekretu. Odnosząc się zaś do głównego zagadnienia, któremu poświęcona była ww. uchwała – tj. do przedmiotu i zakresu orzekania przez sąd administracyjny na podstawie przepisu § 5 rozporządzenia [...] – stwierdził, że przeważająca część dotychczasowego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sądu Najwyższego, a także Trybunału Konstytucyjnego akceptuje stanowisko, że na podstawie § 5 ww. rozporządzenia można orzekać nie tylko w zakresie norm obszarowych, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, tym samym nie wyłączając możliwości orzekania o tym, czy dana nieruchomość jest nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym (w części bądź w całości), a jeśli taką nie jest, to czy w takim razie pozostawała w związku funkcjonalnym (łączności) z nieruchomością ziemską. Przeprowadzone rozważania doprowadziły skład orzekający NSA do wyrażenia poglądu, w myśl którego przepis § 5 rozporządzenia, może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu. Cele wskazane pod lit. e dekretu mogły być realizowane przez przejęcie terenów, a nie obiektów (wyroki NSA w sprawach o sygn. akt: I OSK 532/07, I OSK 823/07, I OSK 1116/07, I OSK 287/08). Z kolei aktualność tak przedstawiającego się stanowiska została potwierdzona w kolejnej uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 stycznia 2011 r. (sygn. akt I OPS 3/10; publ. ONSAiWSA 2011, Nr 2, poz. 23 i orzeczenia.nsa.gov.pl), w myśl której § 5 rozporządzenia może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu [...]; art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71 ze zm.). I jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 listopada 2017 r. (sygn. akt I OSK 644/17, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl) – z dotychczas poczynionych uwag wypływają dalsze wnioski dotyczące właściwego sposobu wykładni art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, jeśli idzie o identyfikację nieruchomości, które podpadały pod działanie tego przepisu. Po pierwsze, zakresem normowania tego przepisu objęte były nie tylko te nieruchomości o przeznaczeniu rolnym, które w momencie wejścia w życie dekretu faktycznie były wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie (w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej), ale także te, które ówcześnie "nadawały się" (były przydatne) do takiego wykorzystania lub wykorzystania na inne cele reformy rolnej. Istotne znaczenie miała więc również potencjalna możliwość wykorzystania nieruchomości na te cele – oczywiście przy założeniu konieczności poniesienia jedynie rozsądnych, z gospodarczego punktu widzenia, nakładów. Innymi słowy, sama potencjalna możliwość wykorzystania danej nieruchomości o charakterze rolnym na szeroko rozumiane cele reformy rolnej mogła być uznana za wystarczającą dla stwierdzenia, że nieruchomość ta podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, o ile możliwość takiego wykorzystania znajdowała racjonalne uzasadnienie gospodarcze (por. wyrok NSA z 28.07.2016 r., sygn. akt I OSK 2569/14, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Przykładowo chodzi tu więc o przypadki, gdy wykorzystanie na cele reformy rolnej nie wiązałoby się z koniecznością radykalnej zmiany ówczesnego faktycznego sposobu użytkowania danej nieruchomości, a jedynie zintensyfikowania działalności (np. wytwórczej) dotychczas na niej prowadzonej. Po drugie, z perspektywy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu kluczowe znaczenie miał charakter danej nieruchomości – rolniczy – a już nie miejsce jej położenia. Zatem z samego faktu położenia danej nieruchomości w granicach administracyjnych miasta nie można wyciągać wniosku o jej nieziemskim charakterze (w powyższym rozumieniu) i zarazem o niepodleganiu przepisom dekretu z 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie w pełni podziela stanowisko i argumentację przedstawione w uzasadnieniu wyroku NSA z 24 czerwca 2015 r., sygn. akt I OSK 2440/13 (CBOSA). Po trzecie, wyjątkowo pod działanie ww. przepisu dekretu mogła podpadać także nieruchomość niebędąca nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym, o ile pozostawała w związku funkcjonalnym (łączności) z taką nieruchomością (por.: uzasadnienie ww. uchwały NSA z 5.06.2006 r., s. 42–43 i tam przywołane orzecznictwo; por. też wyrok NSA z 21.06.2017 r., sygn. akt I OSK 2334/15, CBOSA). Pojęcie związku funkcjonalnego w analizowanym kontekście nie jest ustawowo dookreślone. W świetle utrwalonego orzecznictwa NSA należy jednak przyjąć, że pomiędzy określoną nieruchomością (nie-ziemską) a częścią rolną nieruchomości ziemskiej taki związek zachodzi w sytuacji, gdy nie byłoby możliwe prawidłowe funkcjonowanie owej części rolnej bez danej nieruchomości; a innymi słowy – gdyby bez tej nieruchomości prowadzenie działalności rolniczej było niemożliwe lub znacznie utrudnione. Dla istnienia związku funkcjonalnego nie wystarcza wyłącznie związek podmiotowy – np. przez osobę właściciela – ani same powiązania finansowe i terytorialne (por. wyrok NSA z 13.04.2016 r., sygn. akt I OSK 1218/15, CBOSA, i tam przywołane orzecznictwo). Przechodząc na stan niniejszej sprawy, w świetle przytoczonych regulacji prawnych i przedstawionych rozważań, należy wskazać, że organ drugiej instancji - po przeprowadzonym postępowaniu odwoławczym – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił decyzję organu pierwszej instancji w zakresie, w którym stwierdzała, że działki ewidencyjne o numerach [...] i [...] nie podpadają pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i w tym zakresie orzekł co do istoty sprawy, to jest stwierdził, że ww. działki podpadają pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W pierwszej kolejności organ odwoławczy wykazał, że nieruchomość stanowiąca przedmiot kontrolowanego przez Sąd postępowania stanowiła część większego majątku, należącego do [...], który jako całość spełniał normę obszarową wymaganą art. 2 ust. 1 lit. e dekretu (łączna powierzchnia nieruchomości wynosiła 3862,25 ha, w tym 1982,5 użytków rolnych). Natomiast w dalszej kolejności, konieczną była ocena, czy dane działki objęte wnioskiem skarżących - z uwagi na swój charakter - mogły zostać wyłączone spod przejęcia, tym samym podpadania pod działanie dekretu. Innymi słowy, zadaniem organu było ustalenie - czy dana nieruchomość jest nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym w części bądź w całości, a jeśli taką nie jest - to czy pozostawała w związku funkcjonalnym z tą nieruchomością (pod. wyrok NSA z 1 kwietnia 2011 r., I OSK 176/10 oraz wyrok WSA w Warszawie z 17 marca 2011 r., IV SA/Wa 249/11). Idąc w tym kierunku organ odwoławczy ustalił, że nieruchomość będąca przedmiotem postępowania w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu była nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym, tym samym podpadała pod ww. normę i ustalenie to Sąd uznał za prawidłowe. Wobec uznania charakteru rolniczego ww. nieruchomości, nie było podstaw do badania funkcjonalnego powiązania spornych działek z pozostałą częścią majątku ziemskiego. Przedmiotem oceny organu były działki ewidencyjne o numerach [...]i [...]. Organ odwoławczy ustalił, że działka nr [...] o powierzchni 4,6302 ha i działka nr [...] o powierzchni 0,7080 ha, odpowiadają odpowiednio parceli katastralnej pgr l.kat. [...] i części parceli katastralnej pgr I.kat. [...]w gminie katastralnej [...]. Położenie tych działek to obręb ewidencyjny [...]w [...], woj. [...]. Działki te wchodzą w skład nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w [...][...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą [...]. Parcele katastralne [...] i [...] zapisane były w wykazie hipotecznym tabularnym Iwh 47 gm. kat. [...] ([...]). Działka nr [...] obejmuje północne zbocze [...], gdzie znajdują się ruiny zamku [...]. Z kolei działka nr [...] położona jest na wschód od działki nr [...], za drogą, nie ma na niej śladu żadnych zabudowań. Działki nr [...] i [...] położone są ok. 2,7 km na południowy wschód od centrum [...] w obrębie [...]. Na [...] istniał Zamek [...]. W XVIII w. podjęto decyzję o zburzeniu murów zamku, a w XIX dokonano kolejnych rozbiórek pozostałości murów zamkowych. W 1938 r. [...] zadeklarował na rzecz Gminy Miasta [...] darowiznę "miejsca, na którym stał zamek [...] wraz z przyległymi, na północnym stoku [...] położonymi gruntami, a to z wyłącznym przeznaczeniem tychże na park miejski [...]", ale nie doszło do formalnego przeniesienia własności zadeklarowanej nieruchomości na rzecz Gminy Miasta [...]. W 1939 r. rozpoczęto pierwsze prace wykopaliskowe, kontynuowane w latach 1963-1969 oraz 1979-1986 i wtedy zabezpieczono ruiny zamku. W międzyczasie majątek został przejęty na cele reformy rolnej. Zaś zachowane ruiny zamku znajdują się na wschodniej części wydłużonej kulminacji o maksymalnej szerokości ok. 30 m. Kulminacja przedzielona jest dawną fosą, która dzieliła zamek na większy – górny, obejmujący obszar ok. 700 m2 i znacznie mniejszy – dolny. W 1977 r. relikty zamku [...] zostały wpisane do rejestru zabytków województwa [...]. Parcele katastralne [...] i [...] w wykazie hipotecznym lwh tab. [...] i arkuszu posiadłości gruntowej liczba porządkowa 39 dla gminy katastralnej [...] - opisane były jako pastwisko. Według protokołu parcelowego [...] - parcela [...] o powierzchni 0,8294 ha oznaczona została jako pastwisko V klasy, a parcela [...] o powierzchni 4,6302 jako pastwisko V i VI klasy. W taki też sposób były wykorzystywane. W pewnym okresie były nawet dzierżawione. Powyższych ustaleń organ dokonał na podstawie materiału dowodowego, szczegółowo powołanego w zaskarżonej decyzji, zatem odniesienie się do niego przez Sąd – w dalszej części rozważań – nastąpi wyłącznie w kontekście zarzutów skargi. I tak w świetle zgromadzonego przez organ materiału dowodowego i poczynionych na jego podstawie ustaleń, nie można organowi odwoławczemu zarzucić wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 136 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, które miało wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzone przez organ odwoławczy postępowanie dowiodło, że wyżej opisane parcele miały charakter rolny i jako takie były przydatne do produkcji rolnej, a tym samym do realizacji celów reformy rolnej określonych art. 1 ust. 2 dekretu. W pojęciu nieruchomości o charakterze rolnym mieściły się użytki rolne, do których – oprócz gruntów ornych, łąk, ogrodów warzywnych i owocowych – na mocy § 4 rozporządzenia - zaliczano pastwiska. Sporne parcele spełniały wszelkie wymogi użytku rolnego, jak i nieruchomości ziemskiej, bowiem były wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie, zwłaszcza w zakresie produkcji zwierzęcej. O produkcyjnym potencjale tych parcel świadczy też fakt ich okresowej dzierżawy, wszak nie dzierżawi się gruntów, które nie przynoszą pożytków. Wbrew twierdzeniu skarżących, prowadzenia działalności rolniczej (wypasu bydła) nie uniemożliwiało ukształtowanie terenu (np. stopień nachylenia) czy istnienie ruin zamku. Relikty zamku nie stanowiły obiektu rozumianego jako wyodrębniony budynek lub zespół budynków, co oznacza, że cały teren objęty postępowaniem nadawał się na realizację celów reformy rolnej. Ruiny zamku nie były też odsłonięte w takim stopniu jak dziś. Działalność rolnicza nie była prowadzona na terenie zabytku, albowiem objęcie przedmiotowego terenu ochroną konserwatorską nastąpiło dopiero w 1977 r. Tym samym punktem odniesienia dla ustaleń organu nie mogły być też przepisy o zabytkach, tak wskazywane przez skarżących rozporządzenie Prezydenta Rzeczpospolitej "O opiece nad zabytkami" z 1928 r., jak i ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultur. W tym miejscu należy przyznać rację organowi, że skarżący przenoszą na 1944 r. współczesną wiedzę o zamku (jego ruinach) i aktualne standardy ochrony zabytków, uwzględniając zmiany, jakie nastąpiły przez kilkadziesiąt lat (prace archeologiczne, które pozwoliły odsłonić większą część ruin, wzrost świadomości dotyczącej dziedzictwa kulturowego i wprowadzenie bardziej restrykcyjnych zasad ochrony zabytków). Trafne jest też spostrzeżenie organu, że przed II wojną światową ruiny zamku nie były w ten sposób postrzegane, o czym świadczy to, że [...] - ofiarując miastu tereny w rejonie [...], na których stał zamek, nie uczynił zastrzeżenia co do zabezpieczenia lub określonego sposobu zagospodarowania ruin, przeciwnie - z załączonego do skargi fragmentu publikacji G. S. wynika, że planowano "rozkopać" wzgórze zamkowe, a [...] zastrzegł sobie jedynie prawo zachowania ewentualnych cennych ruchomości. W kontekście tych rozważań należy też nawiązać do tego co zostało już wcześniej przez Sąd zauważone i podkreślone przez Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku z 14 listopada 2017 r., a nawiązującym do uchwały Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r., że zakresem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu objęte były nie tylko nieruchomości o przeznaczeniu rolnym, które w momencie wejścia w życie dekretu faktycznie były wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie, ale i te, które ówcześnie nadawały się (były przydatne) do takiego wykorzystania lub wykorzystania na inne cele reformy rolnej. Innymi słowy, sama potencjalna możliwość wykorzystania danej nieruchomości o charakterze rolnym na szeroko rozumiane cele reformy rolnej mogła być uznana za wystarczającą dla stwierdzenia, że nieruchomość ta podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu (pod. wyrok NSA z 28.07.2016 r., sygn. akt I OSK 2569/14, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Na temat możliwość przeznaczenia nieruchomości na inne cele reformy rolnej, organ zawarł też rozważania w końcowej części zaskarżonej decyzji. W sprawie nie doszło, jak to wywodzą skarżący, do przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów, wybiórczego odniesienia się do zebranego materiału dowodowego, czy niezgromadzenia materiału w zakresie wyczerpującym, wystarczającym do ostatecznego załatwienia sprawy. Organ, zgodnie z normą art. 76 § 1 k.p.a., jako dowód mógł dopuścić wszystko, co mogło przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie było sprzeczne z prawem. Zatem i materiał pochodzący z albumu [...] pt. "[...] – miasto niezwykłe". Nadto i oświadczenie [...], które jako jeden z dowodów w sprawie wraz z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie - dały organowi odwoławczemu podstawę do wyżej zaprezentowanego wnioskowania. Skarżący zarzucają też organowi nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność braku możliwości prowadzenia na spornym terenie działalności rolniczej, tym samym niemożności podlegania pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Tymczasem to wnioskowanie skarżących, a nie organu, sprowadza się do twierdzenia braku możliwości prowadzenia na działkach nr [...] i [...] działalności produkcyjnej. Organ, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, doszedł do przeciwnego wniosku, zatem nie był już zobowiązany do jego potwierdzania kolejnymi dowodami, tym samym kontynuowania postępowania dowodowego. Natomiast skarżący zaprzeczając określonym ustaleniom organu, popartym stosownym materiałem dowodowym, mieli prawo skorzystania z inicjatywy dowodowej (przedstawienia opinii biegłego, dowodów z zeznań świadków, czy dowodów z dokumentów). Wobec wykazanej zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd nie uwzględnił skargi i na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.