III SA/Lu 309/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski Sędziowie Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca) Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak Protokolant Asystent sędziego Arleta Bednarczyk-Chagowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2021 r. sprawy ze skargi W. F. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Medycznego w L. z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Medycznego w L. na rzecz W. F. [...] zł ([...] złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2021 r. (nr [...]) Odwoławcza Komisja Stypendialna stwierdziła nieważność decyzji Wydziałowej Komisji Stypendialnej dla studentów [...] w L. z dnia [...] października 2020 r. (nr [...]) o przyznaniu W. F. stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości od [...] października 2020 r. do [...] lutego 2021 r. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy: W wyniku uwzględnienia wniosku z dnia [...] sierpnia 2020 r. Wydziałowa Komisja Stypendialna dla studentów [...] w L. decyzją z dnia [...] października 2020 r. przyznała skarżącej W. F. stypendium socjalne w zwiększonej wysokości w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od dnia [...] października 2020 r. do dnia [...] lutego 2021 r. na kierunku [...] (stacjonarne jednolite magisterskie). Decyzja ta stała się ostateczna. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2021 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna (dalej jako "OKS" lub "Komisja") wszczęła postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] października 2021 r. o przyznaniu W. F. stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości oraz wydała postanowienie o wstrzymaniu wypłaty świadczeń od lutego 2021 r. Natomiast decyzją z dnia [...] marca 2021 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna stwierdziła nieważność decyzji Wydziałowej Komisji Stypendialnej dla studentów [...] w L. z dnia [...] października 2020 r. o przyznaniu W. F. stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości od [...] października 2020 r. do [...] lutego 2021 r. na kierunku [...] (stacjonarne jednolite magisterskie), na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, z późn. zm. – dalej jako "k.p.a."). W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wyjaśniono, że decyzja o przyznaniu stypendium socjalnego dla skarżącej została wydana z rażącym naruszeniem prawa, z pominięciem art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2021 r. poz. 478 z późn. zm. – dalej jako "Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce" lub "ustawa") oraz § 14 ust. 1 pkt 1 Regulaminu świadczeń [...], stanowiącego Załącznik do Zarządzenia nr [...] Rektora [...] w L. z dnia [...] czerwca 2020 r. (dalej jako "Regulamin"). OKS wywiodła, że z brzmienia przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce oraz § 14 ust. 1 pkt 1 Regulaminu wynika, że student, który studiuje dłużej niż 6 lat nie ma prawa do świadczeń na kolejnym roku studiów. Odnosząc się do okoliczności sprawy Komisja stwierdziła, że okres studiowania przez skarżącą na kierunku [...] [...] w L. od października 2014 r. do września 2015 r. (12 miesięcy), na kierunku [...] [...] w W. od października 2015 r. do września 2016 r. (12 miesięcy) oraz na kierunku [...] od października 2016 r. do nadal (52 miesiące – stan na dzień 31 stycznia 2021 r.), stanowi przesłankę do odmowy przyznania świadczeń z uwagi na studiowanie dłuższe niż 6 lat (72 miesiące). Dlatego decyzja Wydziałowej Komisji Stypendialnej z dnia [...] października 2020 r. została zatem wydana z rażącym naruszeniem przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce oraz § 14 ust. 1 pkt 1 Regulaminu. Skarżąca W. F. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] w L., zarzucając jej naruszenie zarówno przepisów prawa materialnego jak i procesowego, to jest: 1) art. 93 ust.1 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 Regulaminu oraz Zarządzenia nr [...] Rektora z dnia [...] października 2020 r. w sprawie ustalenia wysokości świadczeń dla studentów [...] w L., zmienionego Zarządzeniem nr [...] Rektora z dnia [...] lutego 2021 r., oraz Zarządzenia nr [...] Rektora w sprawie powołania Wydziałowych Komisji Stypendialnych oraz Odwoławczej Komisji Stypendialnej, zmienionego Zarządzeniem nr [...] Rektora z dnia [...] grudnia 2020 r., przez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie wyżej wymienionych przepisów, polegające na przyjęciu, że niezależnie od wyników w nauce student, który studiuje dłużej niż okres 6 lat nie ma prawa do otrzymania stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości na kolejnym roku studiów, podczas gdy stypendium socjalne w zwiększonej wysokości jest świadczeniem, które przysługuje osobie spełniającej określone warunki nie dłużej niż przez okres 6 lat kiedy studentowi to świadczenie rzeczywiście przysługiwało, a nie w okresie 6 lat od rozpoczęcia studiów, niezależnie kiedy rozpoczęto studia; 2) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 93 ust. 1 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 Regulaminu, przez uznanie, że decyzja Wydziałowej Komisji Stypendialnej z dnia [...] października 2020 r., na podstawie której przyznano skarżącej stypendium socjalne w zwiększonej wysokości na okres od [...] października 2020 r. do [...] lutego 2021 r. w wysokości [...] zł miesięcznie na kierunku: [...] (studia stacjonarne, jednolite magisterskie) została wydana z rażącym naruszeniem prawa, podczas gdy przedmiotowa decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami oraz utrwaloną praktyką sądów administracyjnych; 3) art. 7 i 77 § 1 k.p.a., poprzez niedokonanie ustaleń dotyczących okresów pobierania przez skarżącą przysługującego jej świadczenia, co ma istotne znaczenie dla ustalenia przysługiwania prawa do stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że uregulowanie, iż stypendium jest świadczeniem, które przysługuje na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat, należy rozumieć jako prawo studentów do pobierania wyżej wymienionego świadczenia przez okres 6 lat. W przepisie art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce ustawodawca nie odwołuje się do 6-letniego okresu studiowania, w którym student może ubiegać się o przyznanie świadczenia i posiada takie teoretyczne uprawnienie, lecz do okresu 6 lat, w którym świadczenie takie mu przysługuje. Skarżąca podkreśliła, że jest studentem uprawnionym do pobierania stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości od początku roku akademickiego, tj. od [...] października 2020 r., przy czym nie przekroczyła sześcioletniego okresu rzeczywistego pobierania tego świadczenia. W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] w L. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, dlatego zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm. – dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, albo naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Przedmiot kontroli Sądu w niniejszej sprawie stanowiła decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej UM, która na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stwierdziła nieważność decyzji Wydziałowej Komisji Stypendialnej dla studentów [...] w L. z dnia [...] października 2020 r. o przyznaniu skarżącej stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości od dnia [...] października 2020 r. do dnia [...] lutego 2021 r. na kierunku [...]. Zgodnie z przepisem art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. W ocenie organu, decyzja z dnia [...] października 2020 r. o przyznaniu skarżącej stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości podjęta została z rażącym naruszeniem prawa z tego względu, że organ pominął przepis art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce. Otóż wymaga zwrócenia uwagi, że – co do zasady – zgodnie z art. 86 ust. 1 pkt 1 ustawy, student może ubiegać się o stypendium socjalne. Stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej (art. 87 ust. 1 ustawy). W szczególnie uzasadnionych przypadkach student może otrzymać stypendium socjalne w zwiększonej wysokości (art. 87 ust. 3 ustawy). Według zaś art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz § 14 ust. 1 pkt 1 Regulaminu świadczeń [...] w L., świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 (w tym także stypendium socjalne w zwiększonej wysokości) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Z powyższego organ wywiódł, że student, który studiował dłużej niż 6 lat nie ma prawa do świadczeń na kolejnym roku studiów. Wymaga w tym miejscu zwrócenia uwagi, że skarżąca nie kwestionowała ustalenia organu, że jej okres studiów trwa już więcej niż 6 lat, gdyż studiowała w okresie od października 2014 r. do września 2015 r. (12 miesięcy) na kierunku [...] [...] w L., na kierunku [...] [...] w W. od października 2015 r. do września 2016 r. (12 miesięcy) oraz na kierunku [...] od października 2016 r. do nadal (52 miesiące – według stanu na dzień [...] stycznia 2021 r.). Kwestionowała natomiast utożsamienie tego okresu z okresem bycia beneficjentem świadczeń. Sąd nie aprobuje stanowiska organu, który jest całkowicie niezgodny z aktualnym orzecznictwem sądów administracyjnych, w tym z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia [...] października 2020 r., sygn. akt III SA/Lu 289/20, z dnia 10 listopada 2020 r., sygn. akt III SA/Lu 352/20, z dnia 24 czerwca 2021 r., sygn. akt III SA/Lu 201/21 i sygn. akt III SA/Lu 202/21, czy wyrokami Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 1 października 2021 r., sygn. akt III OSK 3967/21, z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 4082/21, z 8 dnia lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 3913/21). W ocenie Sądu w pełni zasadny jest podniesiony w skardze zarzut dokonania przez organ błędnej wykładni, a w konsekwencji niewłaściwego zastosowania przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz § 14 ust. 1 pkt 1 Regulaminu. W rozpoznawanej sprawie organ bez dokonywania w tym zakresie należytych ustaleń faktycznych wadliwie tym samym uznał, że upłynął okres przewidziany w powołanych przepisach oraz postanowieniach Regulaminu świadczeń [...] w L., gdyż skarżąca studiuje na różnych kierunkach dłużej niż 6 lat. Tym samym organ błędnie zrównał pojęcie "przysługiwania świadczeń" z pojęciami "przysługiwania statusu studenta" oraz "przysługiwaniem możliwości ubiegania się o świadczenia". Takie rozumienie omawianego pojęcia nie wynika jednak z treści art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Wskazana ustawa nie zawiera własnej definicji pojęcia "przysługiwania świadczeń". W sytuacji zaś braku definicji ustawowej pojęcie to należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczeń, które zostały już przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów i który był ich beneficjentem. W związku z tym nie zasługiwało na akceptację leżące u podstaw zaskarżonej decyzji stanowisko, według którego dla oceny czy upłynął przewidziany w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy okres 6 lat nie ma znaczenia, czy student występował o świadczenia oraz czy zostało mu ono przyznane przez właściwy organ uczelni, to jest czy pobierał świadczenie, a istotny miałby być jedynie okres przysługiwania statusu studenta, niezależnie od faktu czy student pobierał świadczenia i przez jaki okres (por. powołane już wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 15 października 2020 r., sygn. akt III SA/Lu 289/20 oraz z dnia 10 listopada 2020 r., sygn. akt III SA/Lu 352/20, a także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 106/20 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Go 155/20). Jak wskazał natomiast Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym już wyroku z dnia 1 października 2021 r. (sygn. akt III OSK 3967/21), który to pogląd Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela, wobec braku ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, należy je odczytywać zgodnie z jego znaczeniem w języku potocznym ("przysługiwać" to "należeć się komuś z mocy ustawy, prawa, przywileju" – Słownik języka polskiego PWN, pod red. W. Doroszewskiego) i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu, o którym mowa w omawianym przepisie, ma znaczenie to, że student występował o świadczenie, które zostało mu przyznane i je pobrał. Zwrócić należy przy tym uwagę, że zgodnie z art. 86 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, student może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia. I tak, przepis art. 87 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce wskazuje przesłanki ubiegania się o stypendium socjalne, przepis art. 89 ustawy określa warunki uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych, art. 90 ustawy warunki przyznania zapomogi, art. 91 ustawy warunki stypendium rektora, a przepis art. 359 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce warunki uzyskania stypendium ministra. Oznacza to, że aby świadczenie z katalogu pomocy materialnej dla studentów przysługiwało, wnioskodawca musi mieć status studenta, złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej. Zatem 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy. Mając na uwadze powyższe rozważania nie sposób zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania świadczenia", o którym mowa w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z pojęciem "możliwością ubiegania się o świadczenie" w związku z posiadaniem statusu studenta. W uzasadnieniu projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wskazano przecież, iż "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Zatem przedstawione wyżej rozumienie użytego w art. 93 ust. 1 pkt 2 ustawy pojęcia "przysługiwania świadczeń", jako odnoszącego się do pobierania stypendiów, czyli do stypendiów przyznanych, pozostaje również w zgodzie z uzasadnieniem projektu ustawy. Zauważyć również należy, że przepisy art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 ustawy określają, w jakich sytuacjach studentowi nie przysługuje prawo do stypendium lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia. Żaden z wymienionych przepisów nie wiąże jednak prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania, co może być spowodowane nie tylko nieprzykładaniem się do nauki, lecz także sytuacją zdrowotną, losową czy ekonomiczną (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 222/20). Mając powyższe rozważania na uwadze należy stwierdzić, że 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, a także w § 14 ust. 1 pkt 1 Regulaminu świadczeń [...] w L., należy odnosić do okresu, w którym student spełniał przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie był beneficjentem takiej pomocy. Podkreślić raz jeszcze należy, że w takiej sytuacji nie można wiązać 6-letniego okresu z momentem rozpoczęcia studiów (także na innych kierunkach), bowiem z samym statusem studenta ustawa (ani Regulamin) nie wiąże przysługiwania, to jest otrzymywania świadczeń stypendialnych. Zatem nie można było uznać, że sam fakt, iż skarżąca studiowała na innych uczelniach i innych kierunkach, i okres jej studiowania przekroczył 6 lat, automatycznie pozbawia ją prawa do przyznania stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości. Doszło zatem do naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zasadny tym samym okazał się również zarzut naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a., poprzez niedokonanie przez organ jakichkolwiek ustaleń dotyczących okresów pobierania przez skarżącą przysługującego jej świadczenia. Jak wynika z akt sprawy, organ nie dokonał żadnych ustaleń w zakresie pobierania przez skarżącą stypendium socjalnego na którymkolwiek z kierunków rozpoczętych studiów. W związku zatem z wadliwą wykładnią art. 93 ust. 1 pkt 2 ustawy, organ całkowicie zaniechał przeprowadzenia postepowania wyjaśniającego (dowodowego). Wobec powyższego dopuścił się także naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł w pkt I sentencji wyroku. Rozstrzygając ponownie w sprawie organ winien uwzględnić przedstawioną wyżej przez Sąd ocenę prawną okoliczności sprawy. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zawarte w pkt II sentencji wyroku znajduje podstawę prawną w przepisach art. 200 p.p.s.a w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a., a koszty te obejmują jedynie uiszczony przez stronę skarżącą wpis od skargi w kwocie [...]zł.