II SA/Bd 1081/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi Ż. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r., znak [...], Prezydent Miasta T. na podstawie art. 1, art. 2 pkt 2, art. 3 pkt, 9, 14, 15, i 21, art. 17, art. 23 ust. 1 i 2 oraz art. 24 ust. 1-4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej powoływana jako uśr), art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej powoływana jako kpa), art. 41 pkt 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2020 r. poz. 821 ze zm.) oraz art. 61 § 1 i art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. 2020, poz. 1359) – odmówił przyznania Ż. M. (dalej określana jako Skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną – I. H. N. W uzasadnieniu organ wskazał, że do wniosku Skarżąca dołączyła orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. z [...] .04.2020 r., orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z [...] .05.2020 r. oraz prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w T. z [...] .03.2021 r., sygn. akt [...] . Z powyższych dokumentów wynika, że I. N. został zaliczony do osób niepełnosprawnych łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji na podstawie wniosku z dnia [...] .02.2020r. na okres do [...] .04.2021 r. Zgodnie z art. 17 ust. 1-1a uśr, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Rodzinny wywiad środowiskowy potwierdził sprawowanie przez Skarżącą stałej opieki nad niepełnosprawnym oraz to, że jest ona osobą bierną zawodową. Zatem bezsporny jest fakt, że zrezygnowała ona z możliwości podjęcia zatrudnienia w celu zapewnienia stałej opieki osobie niepełnosprawnej. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w T. z [...] .10.2015 r., sygn. akt [...] Skarżąca została ustanowiona dla I. N. rodziną zastępczą niezawodową. Zgodnie z art. 41 pkt 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, rodzina zastępcza posiada miano "spokrewnionej" w przypadku, gdy stanowią ją wstępni, czyli dziadkowie dziecka lub rodzeństwo dziecka. Skarżąca jest siostrą matki biologicznej I. N., czyli jego ciotką. Zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W myśl art. 61 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Z uwagi na fakt, że Skarżąca nie jest rodziną zastępczą spokrewnioną, lecz rodziną zastępczą niezawodową, należało odmówić prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W odwołaniu od ww. decyzji Skarżąca wskazała, że od 7 lat wychowuje I. M. i nie może podjąć żadnej pracy z uwagi na to, że wymaga on całodobowej opieki. Decyzją z dnia [...] lipca 2021 r., znak [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. na podstawie art. 17 ust. 1 uśr i art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki (art. 17 ust. 1a). Aby zatem ocenić, czy Skarżącej, będącej rodziną zastępczą niezawodową dla osoby niepełnosprawnej, przysługuje prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, niezbędnym jest odniesienie się do przepisu ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, tj. art. 41 ust. 2, który definiuje pojęcie rodziny zastępczej spokrewnionej, stanowiąc, że rodzinę zastępczą spokrewnioną tworzą małżonkowie lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim, u których umieszczono dziecko w celu sprawowania nad nim pieczy zastępczej (...) będący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka. Jak z powyższego wynika, rozróżnia się tu linię wstępnych, czyli rodziców, dziadków, pradziadków itd. oraz linię zstępnych, czyli dzieci, wnuków, prawnuków. Złożenie wniosku o przyznanie ww. świadczeń przez osobę ustanowioną niezawodową rodziną zastępczą (ciotkę) nie będącą rodziną zastępczą spokrewnioną skutkuje tym, że nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na treść art. 17 ust. 1 uśr, który ściśle określa krąg osób uprawnionych do tych świadczeń. Ponadto ustawodawca w tym zakresie nie pozostawił organom administracji publicznej jakiegokolwiek pola do uznaniowego orzekania. Zatem w niniejszej sprawie, jak wynika z przytoczonych wyżej regulacji prawnych, nie zostały spełnione przesłanki uprawniające Skarżącą do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę na ww. decyzję złożyła Skarżąca, wskazując na swoją trudną sytuację majątkową. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu. Zgodnie z art. 17 ust. 1 uśr, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W świetle ww. przepisu Skarżącej nie przysługuje wnioskowane świadczenie. Wynika to z zestawienia treści art. 17 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy z art. 41 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Zgodnie z nim "1. Rodzinę zastępczą lub rodzinny dom dziecka tworzą małżonkowie lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim, u których umieszczono dziecko w celu sprawowania nad nim pieczy zastępczej, z zastrzeżeniem art. 55 i 58. 2. Rodzinę zastępczą spokrewnioną tworzą małżonkowie lub osoba, o których mowa w ust. 1, będący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka. 3. Rodzinę zastępczą zawodową lub rodzinę zastępczą niezawodową tworzą małżonkowie lub osoba, o których mowa w ust. 1, niebędący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka." Jak wynika z powyższego, Skarżąca nie może być uważana za osobę będącą rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, zatem świadczenie pielęgnacyjne nie może być jej przyznane na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 3 uśr. Równocześnie bezsporne jest to, że Skarżąca nie spełnia przesłanek wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 1 i 2 uśr. Ponadto świadczenie nie może być przyznane Skarżącej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr. Stosownie bowiem do art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Wynika z tego, że obowiązek alimentacyjny nie obciąża Skarżącej, będącej siostrą matki osoby wymagającej opieki. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie z orzecznictwie sądów administracyjnych. Jak słusznie wskazał m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7.03.2019 r., I OSK 4353/18, LEX nr 2779302, "W myśl art. 17 ust. 1 pkt 3 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Zgodnie z art. 41 ust. 2 tej ostatniej ustawy rodzinę zastępczą spokrewnioną tworzą małżonkowie lub osoba samotna, będący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka. Siostra matki dziecka (ciotka) nie jest zatem osobą wymienioną w katalogu osób zaliczonych do rodziny zastępczej spokrewnionej w rozumieniu ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Tym samym nie należy do grona osób, którym przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Fakt pozostawania krewną dziecka, nad którym sprawuje opiekę, wobec brzmienia wskazanych przepisów prawnych, nie oznacza, że stanowi ona rodzinę zastępczą spokrewnioną.". Mając powyższe na uwadze, stwierdzić trzeba, że skarga była bezzasadna i jako taka w oparciu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) podlegała oddaleniu. Na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ww. ustawy, akcentując w szczególności realne zagrożenie epidemiologiczne dla zdrowia uczestników postępowania występujące na terenie miasta B., będącego siedzibą tutejszego Sądu, oraz brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z powodów technicznych. Podkreślić należy, że zastosowany tryb nie wpłynął na ograniczenie praw stron postępowania sądowoadministracyjnego, Sąd bowiem w świetle art. 134 § 1 ppsa, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozpoznaje zatem sprawę całościowo badając w sposób zupełny legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia, orzekając przy tym w składzie trzech sędziów podobnie jak na posiedzeniu jawnym.